Mülki müdafiəSillabus

Fənn kodu

İF-4153y-Silah

Kredit

3

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə b) 15 saat seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 18 saat MRTSİ b) 27 saat TSİ

Mülki müdafiə fənni tələbələrə fövqəladə halların (təbii, texnogen, bioloji, ekoloji və hərbi mənşəli) yaranma səbəbləri, onların nəticələrinin qiymətləndirilməsi, risklərin azaldılması, əhalinin və ərazilərin mühafizəsi, xəbərdarlıq və təxliyə tədbirləri, fərdi və kollektiv mühafizə vasitələrindən istifadə, ilkin tibbi yardımın göstərilməsi, eləcə də fövqəladə hallara hazırlıq və düzgün davranış qaydaları haqqında nəzəri və praktiki biliklər qazandırır. Fənn tələbələrdə təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılmasına, risklərin idarə olunması bacarıqlarının inkişaf etdirilməsinə və fövqəladə vəziyyətlərdə operativ, düzgün qərar qəbul etmə səriştəsinin inkişafına xidmət edir.

• mühazirə
• seminar
• təqdimatlar
• problem-based learning
• interaktiv müzakirə

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   Mülki müdafiənin əsaslarıMühazirə

   “Mülki müdafiə haqqında” AR qanununun əsas müddəaları. Mülki müdafiənin strateji məqsədləri və vəzifələri. Dövlət təhlükəsizlik və risk idarəetmə sistemində MM-in rolu FH-da MM-nin idarəetməi prinsipləri

2. 2.
   Устойчивости работы промышленных объектов в ЧС. Основы устойчивости работы объектов промышленности в чрезвычайных ситуацияхMühazirə
3. 3.
   Fövqəladə hallar və onların xarakteristikasıMühazirə

   FH anlayışı və təsnifatı.Texnogen xarakterli FH və təsnifatı. Radiasiya təhlükəli obyektlər və müasir nümunələr. Şüalanma dozası, doza gücü və təsirlər. İonlaşdırıcı şüalar: mənbələr və təsir mexanizmi. AES qəzaları və radioaktiv çirklənmə ssenariləri. Kimyəvi təhlükəli obyektlər və maddələr. Partlayış, yanğın təhlükəli qəzalar, onların idarə olunması

4. 4.
   Hərbi xarakterli fövqəladə hallar. Mühazirə

   Müasir hərbi təhlükələr və hibrid risklər. Nüvə silahı və zədələyici amilləri. Kimyəvi silah və təsir xüsusiyyətləri. Bioloji (bakterioloji) silah. Adi qırğın vasitələri. Hərbi xarakterli fövqəladə halların əhali və infrastruktur üçün nəticələri

5. 5.
   Təbii xarakterli fövqəladə hallarMühazirə

   Zəlzələlər və seysmik risklər. Sel və daşqınlar. Torpaq sürüşmələri. Qasırğa, güclü külək, qar uçqunları. Quraqlıq və ekstremal temperatur hadisələri. İqlim dəyişmələrinin yaratdığı risklər

6. 6.
   FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi.Mühazirə

   Fövqəladə hallarda istifadə olunan nəzarət və monitorinq cihazlarının rolu. Radiasiya, kimyəvi və toksik mühitin operativ qiymətləndirilməsi prinsipləri. Müasir mülki müdafiə və fövqəladə hallar xidmətlərində istifadə olunan cihazlar

7. 7.
   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsasları.Mühazirə

   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsas prinsipləri və üsulları. MM-in vahid xəbərdarlıq siqnalları (CELL BROADCAST sisteminin iş prinsipi) .Sənaye obyektlərinin personalının, MM dəstələrinin şəxsi heyəti və işləməyən əhalinin FH-a hazırlanması

8. 8.
   Азербайджанская империя в эпоху династий Сефевидов и Афшаров (XVI – первая половина XVIII века).Məşğələ

   Изучение периода существования Азербайджанской империи Сефевидов и правления Афшаров (XVI – первая половина XVIII века). Внешняя и внутренняя политика, наука, культура.

   • • РОД 5: Применять навыки сопоставления и установления взаимосвязей между древней историей Азербайджана и современным периодом.
   • • РОД 1: Объяснять основные характеристики периодов истории Азербайджана.
   • РОД 2: Анализировать и разъяснять отдельные дискуссионные вопросы истории Азербайджана.
   • • РОД 3: Формировать объективную и аргументированную позицию по отдельным вопросам истории Азербайджана.
   • • РОД 4: Демонстрировать базовый уровень знаний по изучаемым темам и формулировать собственную аргументированную позицию по рассматриваемым вопросам.
9. 9.
   Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları. Mühazirə

   MM-nin mühafizə qurğularının təyinatı və təsnifatı. Sığınacaqlar, onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı təyinatlı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları,iş rejimi

10. 10.
    Mülki müdafiənin mühafizə qurğularıMühazirə

    Radiasiya əleyhinə daldanacaqlar (radiasiya daldanacaqları), onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları. Sadə daldanacaqlar, növləri və quruluşları. Mühafizə qurğularının sülh dövründə saxlanılma və istifadəsi

11. 11.
    FH-da əhalinin köçürülməsi Mühazirə

    Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi. Köçürmənin mahiyyəti və üsulları. Köçürmə orqanları, onların tərkibi və vəzifələri. Köçürmənin təminatı və həyata keçirilməsi

12. 12.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı Mühazirə

    Sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığının mahiyyəti, məzmunu. Obyektlərin işinin dayanıqlığının yüksədilməsi üçün görülən əsas tədbirlər

13. 13.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMühazirə

    FH-da keçirilən xilasetmə və digər təxirəsalınmaz işlərin (X və DTİ) məqsəd,mahiyyət və tapşırıqları. X və DTİ təşkili və yerinə yetirilməsi. X və DTİ-nin keçirilməsi üçün cəlb olunan qüvvə və vəsaitlər

14. 14.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMühazirə

    FH-da X və DTİ-nin təşkili və keçirilməsində obyekt dəstə komandirinin işinin mahiyyəti, məzmunu və ardıcıllığı. Xüsusi təmizləmənin təşkili və həyata keçirilməsi. FH-da obyektlər və MM dəstələrinin fəaliyyətinin idarə olunması

15. 15.
    Fövqəladə hal baş verdikdə ilkin tibbi yardımMühazirə

    Zədələnmələr zamanı ilk tibbi yardım

16. 16.
    Sənaye və infrastruktur obyektlərində mülki müdafiənin təşkili. Məşğələ

    Sənaye müəssisələrində mülki müdafiə sisteminin qurulması prinsipləri. Kritik infrastruktur obyektlərində risklərin idarə olunması yanaşmaları. Obyekt səviyyəsində mülki müdafiə planlaşdırılması və cavab mexanizmləri. Obyekt personalının hazırlığı və təlim sistemi. Texnogen risklərə qarşı mühəndis-texniki və təşkilati tədbirlər.

17. 17.
    Təbii xarakterli fövqəladə hallarMəşğələ

    Təbii fəlakətlərin sosial-iqtisadi və ekoloji nəticələri.

18. 18.
    OWASP Top 10 zəiflikləri və onların kod səviyyəsində aradan qaldırılmasıMəşğələ

    Mövzu çərçivəsində veb tətbiqlərdə geniş yayılmış təhlükəsizlik riskləri və onların kod səviyyəsində qarşısının alınması prinsipləri öyrənilir. OWASP Top 10 çərçivəsində müəyyən edilən əsas zəiflik kateqoriyalarının yaranma səbəbləri, istismar xüsusiyyətləri və proqram təminatına mümkün təsirləri nəzərdən keçirilir. Girişə nəzarət, inyeksiya, autentifikasiya, təhlükəsizlik konfiqurasiyası, kriptoqrafik qorunma və digər kritik sahələrlə bağlı təhlükəli kodlaşdırma nümunələri təhlil edilir. Həmçinin təhlükəsiz kodlaşdırma prinsipləri, giriş məlumatlarının doğrulanması, çıxış məlumatlarının kodlaşdırılması, parametrli sorğular, təhlükəsiz autentifikasiya və digər müdafiə mexanizmləri vasitəsilə zəifliklərin kod səviyyəsində aradan qaldırılması yanaşmaları araşdırılır.

19. 19.
    Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları. Məşğələ

    Mühafizə qurğularının istifadəsi. Mühafizə qurğularının əhalinin qəbuluna hazırlanması. Mühafizə qurğularında əhalinin yerləşdirilməsi. Mühafizə qurğularında əhalinin davranış qaydaları

20. 20.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı Məşğələ

    Obyektin dayanıqlığına təsir edən amillər. Sənaye obyektlərinin dayanıqlığının tədqiqatının aparılması. Mülki müdafiənin mühəndis-texniki tədbirləri

21. 21.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMəşğələ

    Sənaye obyektlərində fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması. Xüsusi təmizləmənin keçirilməsi. Qismi xüsusi təmizləmənin – dezaktivizasiyanın, deqazasiyanın və dezinfeksiyanın keçirilməsi.

22. 22.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMəşğələ

    Tam və qismi sanitar təmizləmənin keçirilməsi

23. 23.
    Fövqəladə hal baş verdikdə ilkin tibbi yardımMəşğələ

    Travmalar, qanaxma, sınıq və yanıqlar zamanı ilkin yardımın göstərilməsi, CPR elementləri və zərərçəkənin təhlükəsiz təxliyəyə hazırlanması

24. 24.
    Sərbəst işSərbəst iş

    Sərbəst işlər mülki müdafiənin hüquqi, təşkilati və praktiki əsaslarını, fövqəladə halların növlərini, risklərin qiymətləndirilməsi və idarə olunmasını, əhalinin və sənaye obyektlərinin mühafizəsini, fərdi və kollektiv mühafizə vasitələrini, köçürmə, xilasetmə və ilkin tibbi yardım tədbirlərini, eləcə də müasir texnologiyaların və beynəlxalq təcrübənin mülki müdafiə sahəsində tətbiqini əhatə edir. Mövzular fövqəladə hallara hazırlıq, təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması və fövqəladə vəziyyətlərdə düzgün qərar qəbul etmə bacarıqlarının inkişafına yönəldilmişdir.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.