Kriptovalyuta protokolları və token iqtisadiyyatıMövzu planı

Kriptovalyuta protokollarının yaranması, əsas anlayışları, arxitekturası və blokçeyn ekosistemində rolu öyrənilir. Mərkəzləşdirilmiş və mərkəzləşdirilməmiş sistemlər, etimad modeli, şəbəkə iştirakçıları və protokol qaydaları müqayisə edilir.

Tranzaksiyanın yaradılması və yoxlanılması, blokların quruluşu, qovşaqların qarşılıqlı fəaliyyəti, mempool, təsdiqlər və zəncirin bütövlüyü araşdırılır. UTXO və hesab əsaslı modellərin fərqləri izah olunur.

Proof of Work, Proof of Stake və digər konsensus yanaşmaları müqayisə edilir. Təhlükəsizlik, canlılıq, finality, enerji sərfiyyatı və iqtisadi stimulların protokolun işləməsinə təsiri təhlil olunur.

Bitcoin tranzaksiyaları, UTXO modeli, mədənçilik, blok mükafatı, emissiya qrafiki və yarılanma (halving) mexanizmi öyrənilir. Mədənçilərin stimulları və şəbəkənin iqtisadi təhlükəsizliyi qiymətləndirilir.

Fungible və non-fungible tokenlər, ERC-20, ERC-721, ERC-1155 kimi standartların ümumi prinsipləri və tokenlərin istifadə halları öyrənilir. Token standartlarının uyğunluq və inteqrasiyaya təsiri təhlil olunur.

Tokenomika anlayışı, tokenin funksiyası, təklifin strukturu, dövriyyədə olan və maksimum təklif, emissiya tempi və token dəyərinə təsir edən amillər araşdırılır. İqtisadi modelin məqsədləri və fərziyyələri müəyyən edilir.

İlkin paylanma, komanda və investor payları, icma təşviqləri, vesting cədvəlləri, kilidləmə müddətləri və tokenlərin dövriyyəyə daxil olmasının bazara təsiri təhlil edilir. Ədalətli paylanma və konsentrasiya riskləri müzakirə olunur.

Staking, validator mükafatları, cərimələr, slashing, likvid staking və token burning mexanizmləri izah olunur. Bu mexanizmlərin təklifə, iştirakçı davranışına və protokol təhlükəsizliyinə təsiri qiymətləndirilir.

Fiat təminatlı, kriptoaktivlə təminatlı və alqoritmik stabilkoinlərin modelləri müqayisə edilir. Təminat, ehtiyatların şəffaflığı, peg-in qorunması, likvidlik və depeg riskləri təhlil olunur.

Mərkəzləşdirilməmiş birjalar, avtomatlaşdırılmış bazar yaradıcıları, likvidlik hovuzları, kreditləşmə, borclanma və yield farming mexanizmləri öyrənilir. İmpermanent loss, likvidlik çatışmazlığı və gəlirlilik riskləri nəzərdən keçirilir.

Governance tokenlərinin funksiyaları, səsvermə mexanizmləri, təkliflərin irəli sürülməsi, nümayəndəlik, kvorum və qərarların icrası araşdırılır. Səs gücünün konsentrasiyası, aşağı iştirak və idarəetmə hücumları təhlil edilir.

Token dəyərinə təsir edən tələb, təklif, likvidlik, istifadə səviyyəsi, gəlir axınları və bazar gözləntiləri araşdırılır. Bazar kapitallaşması, tam seyreltilmiş qiymətləndirmə (FDV), dövriyyə və token kilidlərinin təsiri izah olunur.

51% hücumu, Sybil hücumu, MEV, flash-loan hücumları, oracle manipulyasiyası, rug pull və bazar manipulyasiyası kimi risklər konseptual səviyyədə təhlil edilir. Risklərin erkən aşkarlanması və azaldılması tədbirləri müəyyən edilir.

AML/KYC, vergi, istifadəçi müdafiəsi, açıqlama və hesabatlılıq məsələləri müzakirə olunur. Tələbələr seçilmiş kriptovalyuta protokolu və ya token layihəsi üçün tokenomika təhlili, risk qiymətləndirilməsi və yekun təqdimat hazırlayırlar.