Kompüter şəbəkələrinin təhlükəsizliyiMövzu planı

Şəbəkə təhlükəsizliyinin əsas anlayışları, məqsədləri və informasiya təhlükəsizliyində rolu öyrənilir. Məlumatların şəbəkə üzərindən ötürülməsi zamanı məxfilik, bütövlük və əlçatanlığın təmin edilməsi prinsipləri, şəbəkə təhlükəsizliyinə təsir edən əsas təhdidlər və təhlükəsizlik mexanizmləri nəzərdən keçirilir. Tələbələr şəbəkə təhlükəsizliyinin informasiya sistemlərinin və məlumatların qorunmasındakı əhəmiyyətini, məlumatların təhlükəsiz ötürülməsi üçün tətbiq olunan əsas yanaşmaları öyrənirlər.

Şəbəkə avadanlıqlarının əsas növləri, funksiyaları və OSI modelinin müxtəlif səviyyələrində iş prinsipləri öyrənilir. Kommutator, marşrutlaşdırıcı, firewall və digər şəbəkə avadanlıqlarının şəbəkə infrastrukturunda və təhlükəsizliyin təmin edilməsində rolu araşdırılır. Həmçinin CDP, SNMP, LLDP, TELNET, RDP, SSH, RADIUS və TACACS protokollarının təyinatı, iş prinsipləri və şəbəkə avadanlıqlarının idarə edilməsində istifadəsi nəzərdən keçirilir. Təhlükəsiz uzaqdan idarəetmə, autentifikasiya və girişə nəzarət mexanizmləri, eləcə də təhlükəsiz və təhlükəsiz olmayan idarəetmə protokolları arasındakı fərqlər izah edilir.

Şəbəkə avadanlıqlarında istifadə olunan portların və xidmətlərin təhlükəsizlik xüsusiyyətləri öyrənilir. Həssas portlar, onların yaratdığı təhlükələr və bu portlardan istifadə etməklə həyata keçirilə bilən istismar üsulları nəzərdən keçirilir. Təhlükəsiz alternativ protokolların tətbiqi, lazımsız xidmət və portların deaktivləşdirilməsi, girişə nəzarət və təhlükəsiz konfiqurasiya prinsipləri araşdırılır. Tələbələr şəbəkə avadanlıqlarında potensial riskləri müəyyənləşdirmək və uyğun təhlükəsizlik tədbirlərini tətbiq etmək bacarıqları əldə edirlər.

Şəbəkə təhlükəsizliyində risk, təhdid, zəiflik və istismar anlayışları, onların qarşılıqlı əlaqəsi və fərqləri öyrənilir. Şəbəkə infrastrukturunda mövcud təhlükəsizlik risklərinin müəyyənləşdirilməsi, qiymətləndirilməsi və prioritetləşdirilməsi prinsipləri araşdırılır. Risklərin azaldılması, qarşısının alınması və monitorinqi üçün tətbiq olunan təhlükəsizlik tədbirləri, həmçinin şəbəkə resurslarının qorunmasında risklərin idarə edilməsi yanaşmaları nəzərdən keçirilir. Tələbələr şəbəkə mühitində potensial riskləri müəyyənləşdirmək, onların təsirini qiymətləndirmək və uyğun risklərin idarə edilməsi tədbirlərini seçmək bacarıqları əldə edirlər.

VPN (Virtual Private Network) və proksi texnologiyalarının təyinatı, iş prinsipləri və əsas fərqləri öyrənilir. VPN vasitəsilə şəbəkə bağlantısının qorunması, məlumatların şifrələnməsi və uzaq şəbəkələrə təhlükəsiz qoşulma prinsipləri izah edilir. Uzaqdan giriş, saytdan-sayta və digər VPN növləri, onların tətbiq sahələri və istifadə xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir. Tələbələr müxtəlif VPN həllərinin iş prinsipini və şəbəkə təhlükəsizliyinin təmin edilməsində rolunu öyrənirlər.

Lokal (LAN) və qlobal (WAN) şəbəkələrin quruluşu, iş prinsipləri və təhlükəsizlik xüsusiyyətləri öyrənilir. Qlobal şəbəkələrdən daxil ola bilən kibertəhdidlər, onların əsas növləri və şəbəkə resurslarına potensial təsirləri araşdırılır. Lokal və qlobal şəbəkələrin qorunması üçün firewall, girişə nəzarət, şəbəkə monitorinqi, seqmentasiya və digər təhlükəsizlik mexanizmlərinin tətbiqi nəzərdən keçirilir. Tələbələr müxtəlif şəbəkə mühitlərində təhlükəsizlik risklərini müəyyənləşdirmək və uyğun qorunma üsullarını tətbiq etmək bacarıqları əldə edirlər.

DMZ (Demilitarized Zone) anlayışı, onun şəbəkə infrastrukturunda tətbiqi və təhlükəsizlik məqsədləri öyrənilir. Lokal və qlobal şəbəkələr arasında təhlükəsiz zonaların yaradılması, şəbəkə resurslarının izolyasiyası və zona əsaslı girişə nəzarət prinsipləri araşdırılır. DMZ-də server və digər xidmətlərin yerləşdirilməsi, trafik axınının idarə edilməsi, firewall qaydalarının tətbiqi və xarici şəbəkədən gələn potensial təhdidlərin məhdudlaşdırılması nəzərdən keçirilir. Tələbələr DMZ arxitekturasının şəbəkə təhlükəsizliyində rolunu və lokal şəbəkə ilə qlobal şəbəkə arasında təhlükəsiz əlaqənin təşkilini öyrənirlər.

Şəbəkə seqmentasiyası anlayışı, onun məqsədləri və şəbəkə təhlükəsizliyində rolu öyrənilir. Şəbəkənin ayrı-ayrı seqmentlərə bölünməsi, resursların və istifadəçilərin izolyasiyası, şəbəkələrarası trafikin idarə edilməsi və girişə nəzarət prinsipləri araşdırılır. Seqmentasiyanın kibertəhdidlərin yayılmasının məhdudlaşdırılmasına, təhlükəsizlik pozuntularının təsir dairəsinin azaldılmasına və şəbəkə resurslarının qorunmasına verdiyi töhfə nəzərdən keçirilir. Tələbələr təhlükəsizlik tələblərinə uyğun şəbəkə seqmentasiyasının planlaşdırılması və tətbiqi prinsiplərini öyrənirlər.

Şəbəkə dayanıqlığı anlayışı, şəbəkə xidmətlərinin fasiləsizliyinin və mövcudluğunun təmin edilməsi prinsiplərini əhatə edir. Şəbəkə trafikinin davamlılığının və izolyasiyasının təmin edilməsi, avadanlıq nasazlıqları zamanı xidmətlərin əlçatanlığının qorunması və ehtiyat mexanizmlərinin tətbiqi öyrənilir. VRRP və HSRP protokollarının iş prinsipləri, onların şəbəkə avadanlıqları arasında ehtiyatlılığın və yüksək əlçatanlığın təmin edilməsində rolu araşdırılır. Tələbələr şəbəkə infrastrukturunda dayanıqlığın artırılması və mümkün fasilələrin təsirinin azaldılması üsullarını öyrənirlər.

DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) protokolunun iş prinsipi və şəbəkə təhlükəsizliyində tətbiqi öyrənilir. DHCP Snooping mexanizminin şəbəkədə saxta DHCP serverlərinin qarşısının alınmasında və etibarlı DHCP trafikinin müəyyənləşdirilməsində rolu araşdırılır. Dynamic ARP Inspection (DAI) vasitəsilə ARP əsaslı hücumların aşkarlanması və qarşısının alınması, həmçinin MAC Spoofing hücumlarının mahiyyəti və onlardan qorunma üsulları nəzərdən keçirilir. Tələbələr lokal şəbəkədə DHCP və ARP trafikinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və saxta MAC ünvanlarından istifadənin məhdudlaşdırılması üsullarını öyrənirlər.

BGP (Border Gateway Protocol) protokolunun təyinatı, əhəmiyyəti və iş prinsipləri öyrənilir. İnternetdə marşrutların mübadiləsi və idarə olunmasında Avtonom Sistemlərin (AS) rolu, BGP marşrutlaşdırma mexanizmləri və qonşuluq əlaqələrinin qurulması araşdırılır. BGP protokolunda istifadə olunan əsas mesaj tipləri — OPEN, UPDATE, KEEPALIVE və NOTIFICATION, həmçinin BGP sessiyasının status mərhələləri nəzərdən keçirilir. Tələbələr BGP-nin qlobal şəbəkələrdə marşrutların təhlükəsiz və etibarlı şəkildə idarə edilməsində rolunu və protokolun əsas iş mexanizmlərini öyrənirlər.

IPv4 Giriş Nəzarət Siyahılarının (ACL) məqsədi, növləri və şəbəkə təhlükəsizliyində tətbiqi öyrənilir. Lokal və qlobal şəbəkələr arasında məlumat axınının idarə edilməsi, mənbə və təyinat IP ünvanlarına, protokollara və portlara əsasən trafikə icazə verilməsi və ya məhdudlaşdırılması prinsipləri araşdırılır. Standart və genişləndirilmiş ACL-lərin xüsusiyyətləri, tətbiq qaydaları və şəbəkə resurslarına girişin nəzarətdə saxlanılmasında rolu nəzərdən keçirilir. Tələbələr təhlükəsizlik tələblərinə uyğun ACL qaydaları hazırlamaq və tətbiq etməklə şəbəkə trafikini idarə etmək bacarıqları əldə edirlər.

NAT (Network Address Translation) və PAT (Port Address Translation) texnologiyalarının iş prinsipləri və şəbəkə təhlükəsizliyində rolu öyrənilir. Lokal şəbəkədə istifadə olunan özəl IP ünvanlarının qlobal şəbəkəyə çıxışının təmin edilməsi və xarici şəbəkədən daxili resurslara giriş mexanizmləri araşdırılır. Statik və dinamik NAT, eləcə də PAT-ın tətbiqi, IP ünvanlarının və portların çevrilməsi və şəbəkə trafikinin monitorinqi nəzərdən keçirilir. Tələbələr NAT və PAT texnologiyalarından istifadə etməklə şəbəkə resurslarına girişin idarə edilməsi və trafik axınının təhlükəsiz şəkildə təşkil edilməsi prinsiplərini öyrənirlər.

NAT (Network Address Translation) və PAT (Port Address Translation) texnologiyalarının lokal şəbəkələrdə tətbiqi və təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyəti öyrənilir. Mənbə NAT (Source NAT) və Təyinat NAT (Destination NAT) mexanizmlərinin şəbəkə trafikinin yönləndirilməsi və daxili resurslara girişin idarə edilməsində rolu araşdırılır. Lokal və qlobal şəbəkələr arasında IP ünvanlarının və portların çevrilməsi, NAT və PAT qaydalarının konfiqurasiyası və tətbiqi nəzərdən keçirilir. Tələbələr NAT və PAT mexanizmlərindən istifadə etməklə lokal şəbəkədə trafik axınının və şəbəkə resurslarına girişin idarə edilməsi üzrə praktiki bacarıqlar əldə edirlər.

Süni intellektin (Sİ) şəbəkə təhlükəsizliyində tətbiqi, şəbəkə avadanlıqlarında AI əsaslı təhlükəsizlik funksiyalarının iş prinsipləri və istifadə imkanları öyrənilir. Şəbəkə trafikinin təhlili, anomal davranışların və potensial təhlükələrin aşkarlanması üçün Sİ yanaşmalarının tətbiqi araşdırılır. Sİ modellərinin real şəbəkə trafikləri və təhdid məlumatları əsasında hazırlanması, verilənlərin toplanması və emalı, modelin öyrədilməsi və nəticələrin qiymətləndirilməsi prinsipləri nəzərdən keçirilir. Tələbələr Sİ əsaslı yanaşmalardan istifadə etməklə şəbəkə təhlükəsizliyi hadisələrinin aşkarlanması və təhlili üzrə əsas bacarıqlar əldə edirlər.