Bərpa olunan enerji texnologiyaları və inteqrasiya məsələləriMövzu planı

Bərpa olunan və ənənəvi enerji mənbələrinin təsnifatı, dünya və Azərbaycanın enerji balansının strukturu, bərpa olunan enerjinin inkişaf tendensiyaları, enerji keçidi və iqlim hədəfləri nəzərdən keçirilir.

Günəş radiasiyası, birbaşa və difuz şüalanma, günəş resursunun qiymətləndirilməsi, yarımkeçirici p-n keçidi əsasında fotoelektrik effekt, PV elementinin volt-amper xarakteristikası, temperatur və şüalanmanın FİƏ-yə təsiri araşdırılır.

Şəbəkəyə qoşulan, avtonom və hibrid PV sistemlərinin strukturu, modul, invertor, nəzarətçi və akkumulyatorların seçilməsi, panellərin meyl bucağı və yerləşdirilməsi, sistem itkiləri, gücün və illik enerji istehsalının hesablanması öyrənilir.

Yastı və vakuum borulu günəş kollektorları, günəş istilik təchizatı sistemləri, parabolik novlu, günəş qülləli və Frenel konsentratorlu CSP stansiyaları, istilik saxlama və CSP ilə PV texnologiyalarının müqayisəsi nəzərdən keçirilir.

Külək sürətinin hündürlüyə görə dəyişməsi, Veybull paylanması və külək gülü, üfüqi və şaquli oxlu külək turbinləri, Betz həddi, qanad profilinin aerodinamikası və güc əmsalı araşdırılır.

Külək turbininin güc əyrisi (işə düşmə, nominal və dayanma sürətləri), Veybull paylanması əsasında illik enerji istehsalının, tutum əmsalının və kölgələnmə itkilərinin hesablanması, külək parkının yerləşdirilməsi öyrənilir.

Axar və su anbarlı HES-lərin iş prinsipi, hidroturbin növləri və HES gücünün hesablanması, kiçik HES-lər, dalğa enerjisi, qabarma-çəkilmə və okean istilik çevrilməsi texnologiyaları nəzərdən keçirilir.

Biokütlənin yandırılması, qazlaşdırılması və pirolizi, anaerob fermentasiya və biogaz qurğuları, geotermal resursların təsnifatı, quru buxar, flaş və binar dövrlü geotermal stansiyalar, geotermal istilik nasosları öyrənilir. I kolloqium keçirilir.

Quraşdırılmış güc, tutum əmsalı, kapital və istismar xərcləri, enerjinin gətirilmiş dəyəri (LCOE), sadə və diskontlaşdırılmış geri ödəmə müddəti, xalis cari dəyər (NPV), daxili gəlirlilik norması (IRR) və həssaslıq təhlili araşdırılır.

Bərpa olunan enerji istehsalının dəyişkənliyi və qeyri-müəyyənliyi, paylanmış generasiya, nüfuz səviyyəsi, ehtiyat güc tələbi, şəbəkəyə qoşulma qaydaları (şəbəkə kodları), əks güc axını və güc keyfiyyəti problemləri nəzərdən keçirilir.

DC/DC və DC/AC çeviricilər, MPPT alqoritmləri, invertorların şəbəkə ilə sinxronizasiyası (PLL), aktiv və reaktiv gücün idarə olunması, gərginlik və tezliyin tənzimlənməsi, şəbəkəni izləyən və şəbəkəni formalaşdıran invertorlar araşdırılır.

Lityum-ion və axın batareyaları, nasos-saxlama stansiyaları, hidrogen texnologiyaları, enerji və güc sıxlığı, səmərəlilik, ömür, saxlama sistemlərinin tezliyin tənzimlənməsi və pik yükün azaldılmasında tətbiqi nəzərdən keçirilir.

Ağıllı şəbəkənin strukturu, ağıllı sayğaclar (AMI), SCADA və rəqəmsal idarəetmə, tələbin idarə olunması, mikroşəbəkələrin adalı və şəbəkəyə qoşulu rejimləri, paylanmış enerji ehtiyatlarının virtual elektrik stansiyasında birləşdirilməsi öyrənilir.

Günəş–külək–batareya və digər hibrid sistemlərin konfiqurasiyası, istehsalın proqnozlaşdırılması üsulları (fiziki, statistik, süni intellekt), şəbəkə inersiyasının azalması, balanslaşdırma və ehtiyat məsələləri araşdırılır. II kolloqium keçirilir.

Azərbaycanda həyata keçirilən günəş, külək və hidroenerji layihələri, “Elektrik enerjisinin istehsalında bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə haqqında” Qanun, ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi və karbon emissiyalarının azaldılması nəzərdən keçirilir. Komanda layihələrinin təqdimatı keçirilir.

Müxtəlif günəş radiasiyası və temperatur şəraiti üçün PV modulun çıxış gücünün, sistemin gücünün, itkilərin və illik enerji istehsalının hesablanması üzrə məsələlər həll edilir.

Külək sürəti məlumatları əsasında Veybull paylanması parametrləri müəyyən edilir, turbinin güc əyrisinə görə illik enerji istehsalı və tutum əmsalı hesablanır.

Günəş və ya külək elektrik stansiyası üçün kapital və istismar xərcləri əsasında LCOE, NPV, geri ödəmə müddəti hesablanır, layihə variantları iqtisadi baxımdan müqayisə edilir.

Bərpa olunan enerji mənbəyinin şəbəkəyə qoşulma nöqtəsində gərginlik dəyişməsi, aktiv və reaktiv güc axını, tezlik tənzimlənməsi və şəbəkə kodlarının tələbləri sadə şəbəkə modeli əsasında təhlil edilir.

Hibrid günəş-külək sistemi üçün batareya tutumunun və gücünün seçilməsi, saxlama sisteminin yük əyrisinin hamarlanmasında rolu hesablanır, müxtəlif hibrid sistem variantları müqayisə edilir.

Tələbə seçilmiş ərazinin resurs məlumatları əsasında 1 MVt-lıq stansiyanın enerji istehsalını və iqtisadi göstəricilərini hesablayır, şəbəkəyə qoşulma təhlilini aparır, PPT təqdimat hazırlayır.

Tələbə PV sistemlərinin şəbəkəyə qoşulması zamanı gərginlik dəyişməsi, harmonikalar və əks güc axını problemlərini ədəbiyyat əsasında araşdırır, PPT təqdimat hazırlayır.

Tələbə külək elektrik stansiyalarının şəbəkəyə qoşulması zamanı yaranan texniki problemləri (dəyişkənlik, tezlik və gərginlik tənzimlənməsi, şəbəkə kodları) və onların həll üsullarını araşdırır, PPT təqdimat hazırlayır.

Tələbə müxtəlif saxlama texnologiyalarının (batareya, nasos-saxlama, hidrogen) texniki-iqtisadi göstəricilərini və inteqrasiyadakı rolunu araşdırır, PPT təqdimat hazırlayır.

Tələbə hibrid günəş-külək sisteminin komponentlərinin seçilməsi, enerji balansı və idarəetmə strategiyası məsələlərini araşdırır, hesablama aparır və PPT təqdimat hazırlayır.

Tələbə bərpa olunan mənbələrin payının artması ilə sistem inersiyasının, gərginlik və tezlik sabitliyinin dəyişməsini araşdırır, PPT təqdimat hazırlayır.

Tələbə ağıllı şəbəkə texnologiyalarının (AMI, SCADA, tələbin idarəsi, rəqəmsal idarəetmə) bərpa olunan mənbələrin inteqrasiyasındakı rolunu araşdırır, PPT təqdimat hazırlayır.

Tələbə günəş və külək istehsalının proqnozlaşdırılması üsullarını, süni intellekt və maşın öyrənməsi alqoritmlərinin tətbiqini araşdırır, PPT təqdimat hazırlayır.

Tələbə elektrik nəqliyyatının şəbəkəyə təsirini, V2G texnologiyasının iş prinsipini və bərpa olunan enerji ilə inteqrasiya imkanlarını araşdırır, PPT təqdimat hazırlayır.

Tələbə Azərbaycan enerji sistemində bərpa olunan mənbələrin mövcud payını, şəbəkə imkanlarını və inkişaf perspektivlərini rəsmi məlumatlar əsasında təhlil edir, PPT təqdimat hazırlayır.