Siqnallar və sistemlərSillabus

Fənn kodu

İF-2261y

Kredit

7

Tələbənin iş yükü

81

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 45saat -mühazirə b) 15 saat- seminar c) 15 saat -laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 81 saat -TSİ b) 54 saat -MRTSİ

Müxtəlif növ kompüter qurğuları və şəbəkə texnologiyaları daxil olmaqla informasiya texnologiyalarının (İT) əsasları təqdim olunur. İkilik say sistemləri kimi müxtəlif məlumatların təqdimetmə sxemləri əhatə olunur. Bu kurs tələbələrin İT mühitində uğurlu mütəxəssis olmaları üçün lazım olan alətlər və tətbiqlərə geniş bir giriş təqdim edir. Tələbələr insan-kompüter qarşılıqlı fəaliyyətinin əsas məlumat texnologiyalarını, məlumatların idarə edilməsini, proqramlaşdırma, şəbəkələşməni, İT sahəsinin bəzi vacib elementləri ilə iş təcrübəsini müxtəlif laboratoriya tapşırıqları ilə əldə edilir.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• seminar
• interaktiv müzakirə
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: Bu fənnin sonunda tələbə dağ-mədən sənayesində aparılan geodezik və markşeyder ölçmə işlərinin əsaslarını mənimsəyir. Tələbə mədən qazmalarının düzgün istiqamətləndirilməsi, yeraltı və yerüstü koordinatların bir-birinə ötürülməsi metodlarını, eləcə də şaxta və karyerlərin topoqrafik planlarının tərtibini bacarır. Kurs, dağ süxurlarının yerdəyişməsi prosesinin müşahidəsini və qoruyucu bütövlərin (təhlükəsizlik sütunlarının) həndəsi hesablamalarını əhatə edir. Tələbə istismar zamanı hasilatın həcminə və işin təhlükəsizliyinə markşeyder nəzarəti həyata keçirməyi öyrənir. Bununla da, tələbə mədən işlərinin təhlükəsiz və dəqiq icrası üçün vacib olan həndəsi idarəetmə və ölçmə texnikalarına sahib olur.

1. 1.
   Giriş. Siqnallar və onlarin modelləriMühazirə

   Siqnal anlayışı, siqnalların əsas növləri, təsnifatı və riyazi modelləri haqqında ümumi məlumat verilir.

2. 2.
   Rəqəmli rabitə sisteminin funksional sxemi .Rəqs konturlarının tədqiqi.Mühazirə

   Rəqəmli rabitə sisteminin əsas funksional blokları, onların təyinatı və qarşılıqlı əlaqəsi izah edilir.

3. 3.
   Harmonik rəqslər və onların təqdimatı: a) periodik rəqslərin spektrləri; b) qeyri-periodik rəqslərin spektrləriMühazirə

   Harmonik rəqslərin zaman və tezlik oblastında təqdimatı, periodik və qeyri-periodik rəqslərin spektral xüsusiyyətləri öyrənilir.

4. 4.
   Sistemlərə daxil olan element və dövrələrin sinflərə bölünməsi: Rezistiv qeyri-xətti elementlər; Reaktiv qeyri-xətti elementlərMühazirə

   Sistemlərə daxil olan element və dövrələrin təsnifatı, rezistiv və reaktiv qeyri-xətti elementlərin xüsusiyyətləri öyrənilir.

5. 5.
   Siqnalların gücünün hesablanması düsturları. Təsadüfi siqnallar.Mühazirə

   Siqnalların ani və orta gücü, gücün hesablanması üçün əsas düsturlar və müxtəlif siqnal növləri üçün gücün müəyyənləşdirilməsi üsulları öyrənilir.

6. 6.
   Qeyri-xətti elementlərin xarakteristikalarının analitik təsviri: Aproksimasiyanın müxtəlif üsulları; Xarakteristikaların cüt və tək hissələri.Mühazirə

   Qeyri-xətti elementlərin xarakteristikalarının analitik ifadəsi, aproksimasiya üsulları və xarakteristikaların cüt və tək hissələri öyrənilir.

7. 7.
   Parametrik dövrələr: rezistiv və tutum elementlərindən parametrik element kimi istifadəsi: b) rezistiv parametrik element. Tutum parametrik elementi. Rəqəmli rabitə sisteminin struktur sxemi.RC-generatorunun tədqiqi .Mühazirə

   Rezistiv və tutum elementlərinin parametrik element kimi istifadəsi, parametrik elementlərin iş prinsipi və tətbiq xüsusiyyətləri öyrənilir.

8. 8.
   Determinləşmiş siqnalların korrelyasiya analizi: a) Avtokorrelyasiya və qarşılıqlı korrelyasiya funksiyaları; b) Avtokorrelyasiya ilə spektral xarakteristikalar arasındakı asılılıq . (M) -Telekommunikasiya sistemlərində istifadə olunan element və dövrələrin siniflərə bölünməsi.-LC-generatorunun tədqiqi.Mühazirə

   Avtokorrelyasiya və qarşılıqlı korrelyasiya funksiyaları, onların əsas xassələri və avtokorrelyasiya ilə spektral xarakteristikalar arasındakı əlaqə öyrənilir.

9. 9.
   Siqnalların məhdudlanması və stabilləşdirilməsi: a) məhdudlayıcılar; b) gərginlik və cərəyan stabilizatorları. Siqnalların məhdudlanması və stabilləşdirilməsi.Mühazirə

   Siqnalların məhdudlaşdırılması, məhdudlayıcıların, gərginlik və cərəyan stabilizatorlarının iş prinsipi və tətbiqi öyrənilir.

10. 10.
    Siqnalların formalaşma və çevrilmə üsulları: a) düzləndiricilər; b) siqnalların qeyri-xətti güclənməsi .Mühazirə

    Düzləndiricilərin iş prinsipi və siqnalların qeyri-xətti gücləndirilməsi vasitəsilə formalaşdırılması və çevrilməsi üsulları öyrənilir.

11. 11.
    Harmonik təsir zamanı qeyri-xətti rezistiv dövrənin cavab siqnalının (reaksiyasının) spektral analizia) müxtəlif analiz üsulları; b) qeyri-xətti təhriflər haqqında anlayış.Mühazirə

    Qeyri-xətti rezistiv dövrələrin harmonik təsirə reaksiyası, spektral analiz üsulları və qeyri-xətti təhriflərin yaranması öyrənilir.

12. 12.
    Tezliyin vurulması. Siqnalların vurulması və bölünməsi, tezliyin çevrilməsi.Mühazirə

    Tezliyin vurulması və bölünməsi, siqnalların vurulması və tezlik çevrilməsinin fiziki prinsipləri və tətbiq sahələri öyrənilir.

13. 13.
    Siqnalların modulyasiyası və detektorlanması. Siqnalların amplitud modulyasiyası üsulları.(M) - Qeyri-xətti dövrələrdə AM siqnalların detektorlanması. -Amplitud modulyatorunun və detektorunun tədqiqiMühazirə

    Modulyasiyanın mahiyyəti, siqnalların amplitud modulyasiyası üsulları və detektorlanmanın əsas prinsipləri öyrənilir.

14. 14.
    Real vaxt rejimində siqnal emal alqoritmləri.Mühazirə

    Real vaxt rejimində siqnal emalının prinsipləri, alqoritmlərin sürət və dəqiqlik tələbləri və praktiki tətbiqləri araşdırılır.

15. 15.
    Diskret vaxtlı siqnalın süni intellektlə emalı.Mühazirə

    Diskret vaxtlı siqnalların xüsusiyyətləri və onların süni intellekt, maşın öyrənməsi və məlumat emalı metodları ilə emalı öyrənilir.

16. 16.
    5G və 6G rabitə sistemlərində siqnal axınlarinin modelləşdirilməsiMühazirə

    5G və 6G rabitə sistemlərində siqnal axınlarının xüsusiyyətləri, modelləşdirilməsi və müasir rabitə texnologiyalarında tətbiqi öyrənilir.

17. 17.
    Dərin öyrənmə metodlarının siqnal emalında tətbiqi.Mühazirə

    Dərin neyron şəbəkələrin əsas prinsipləri və siqnalların təsnifatı, tanınması, proqnozlaşdırılması və xüsusiyyətlərinin çıxarılmasında tətbiqi öyrənilir.

18. 18.
    Sensor şəbəkələrində siqnal inteqrasiyası və filtrasiya metodları.Mühazirə

    Sensor şəbəkələrində müxtəlif mənbələrdən alınan siqnalların inteqrasiyası, səs-küyün azaldılması və filtrasiya metodları öyrənilir.

19. 19.
    Xətti dəyişən gərginlik generatorları: iş prinsipi, növləri, sxemləri. -Gərginlik generatorlarının iş prinsipi və sxemlərinin öyrənilməsi -Tezlik detektorunun tedqiqi.Mühazirə

    Xətti dəyişən gərginlik generatorlarının iş prinsipi, növləri, sxemləri və tətbiq sahələri öyrənilir.

20. 20.
    Kvant siqnallarının təmsil olunması və emalı prinsipləri.Mühazirə

    Kvant siqnallarının təmsil olunması, ölçülməsi və emalı prinsipləri, həmçinin kvant informasiya sistemlərində onların tətbiqi öyrənilir.

21. 21.
    Xətti dəyişən cərəyan generatorları: iş prinsipi, növləri, sxemləriMühazirə

    Xətti dəyişən cərəyan generatorlarının iş prinsipi, əsas növləri, struktur sxemləri və tətbiq xüsusiyyətləri öyrənilir.

22. 22.
    Kvant telekommunikasiya və kvant radar sistemləri üçün siqnal emalı. Kvant telekommunikasiya sistemləri üçün siqnal emalı.Mühazirə

    Kvant telekommunikasiya və kvant radar sistemlərində siqnal emalının əsas prinsipləri, siqnalların aşkarlanması və kvant texnologiyalarının tətbiqi öyrənilir.

23. 23.
    Telekommunikasiya sistemlərində normal və anormal xətalar. Müxtəlif modulyasiyalı sistemlərin xətaları.Normal və anomal xətalar.Mühazirə

    Telekommunikasiya sistemlərində normal və anormal xətaların yaranma səbəbləri, müxtəlif modulyasiyalı sistemlərdə xətaların xüsusiyyətləri və qiymətləndirilməsi öyrənilir.

1. [1]. U.S.Kəngərli, Siqnallar və sistemlər. Dərslik-Bakı.AzTU-2010-651 səh. [2]. A.M.Paşayev, A.R.Həsənov. Radiotexniki siqnallar və dövrələr. Bakı: MAA, 2005-274 səh. [3]. A.M.paşayev, A.R.Həsənov Harmonik siqnalların qeyri xətti və parametrik çevrilmələri-Bakı: MAA.2008, 286 səh. [4]. Каганов В.И. Радиотехника + компьютер + Mathcad, -M.:Горячая линия-Телеком, [6].Principles of Siqnals and Systems –Orhan Gazi 2022. [5].Siqnals and Systems:A One Semester Modulyar Course-Khalid Sayood 2001. [7] Siqnals and Systems-K Deergha Rao 2019 [8]. Siqnals and Systems- S.Palani 2022 [9]. Siqnals and Systems-Theory and Applications-Fawwaz Ulaby& Andrew E.Yagle 2024(yeni pəncərədə açılır)