Elektrodinamika və radiodalğaların yayılmasıSillabus

Fənn kodu

İF-2254y

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

75

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 45 saat -mühazirə b) 15 saat- seminar c) 15 saat -laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 75 saat -TSİ b) 30 saat -MRTSİ

“ Elektrodinamikanın əsas tənliklərini öyrənmək və real praktikaya tətbiq etmək. Radiodalğaların iki mühitin ayrılma sərhəddində yayılmasını təyin etmək. Sərhəd şərtləri ilə tanış olmaq, ifrat yüksək tezlikli element və qurğuların, şüalandırıcıların, dalğaötürən traktların, istiqamətləndirici sistemlər və elektromaqnit dalğalarının belə sistemlərdə yayılmasının xüsusiyyətlərini, ifrat yüksək tezlikli cihazların iş prinsiplərini, funksiyalarını, konstruktiv quruluşunu, tərkib hissələrini və layihələndirilməsini öyrənmək

• mühazirə
• laboratoriya işi
• seminar
• təqdimatlar
• interaktiv müzakirə

1. 1

   CLO 1: 1. Elektromaqnit sahəsinin əsas anlayışlarını, qanunlarını və fiziki xüsusiyyətlərini izah edir. 2. Elektrik və maqnit sahələrinin qarşılıqlı təsirini və elektromaqnit dalğalarının yaranma mexanizmini izah edir. 3. Elektromaqnit dalğalarının əsas parametrlərini və yayılma xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirir. 4. Maksvel tənliklərinin elektromaqnit sahələrinin və dalğa proseslərinin təsvirində tətbiqini izah edir. 5. Radiodalğaların müxtəlif mühitlərdə yayılma mexanizmlərini və xüsusiyyətlərini təhlil edir. 6. Radiodalğaların yayılmasına təsir edən əksolma, sınma, difraksiya və interferensiya hadisələrini qiymətləndirir. 7. Müxtəlif tezlik diapazonlarında radiodalğaların yayılma xüsusiyyətlərini və tətbiq sahələrini müqayisə edir. 8. Atmosfer və ionosferin radiodalğaların yayılmasına təsirini təhlil edir və qiymətləndirir. 9. Radiodalğaların yayılma məsafəsini və rabitə kanalının əsas energetik parametrlərini hesablamaq və qiymətləndirmək üsullarını tətbiq edir. 10. Verilmiş rabitə şəraitinə uyğun radiodalğaların yayılma üsulunu və texniki həlləri seçir və əsaslandırır.

1. 1.
   Giriş. Elektromaqnit sahəsinin vektorları. Elektrodinamik mühitlər. Potensiallı və burulğanlı sahə Mühazirə
2. 2.
   Maksvelin birinci, ikinci, üçüncü və dördüncü tənlikləri Mühazirə
3. 3.
   Kəsilməzlik tənliyi və yüklərin saxlanma qanunu. Diferensial şəkildə Om qanunu. Maksvel tənlikləri əsasında mühitlərin təsnifatı. Maksvelin tam tənliklər sistemi Mühazirə
4. 4.
   Elektromaqnit hadisələrinin təsnifatı. Maksvel tənlikləri və kənar cərəyanlar. İki mühit sərhəddi üçün Maksvel tənliklərinin diferensial şəkildə tətbiq edilə bilməməsi. Elektrik sahəsinin vektorları üçün sərhəd şərtləri Mühazirə
5. 5.
   Maqnit sahəsinin vektorları üçün sərhəd şərtləri. Tam sərhəd şərtləri. İdeal keçirici naqil üçün sərhəd şərtləri Mühazirə
6. 6.
   Antik dövr fəlsəfəsiMühazirə

   Mövzunun məqsədi Antik Yunan və Roma fəlsəfəsinin yaranmasını və inkişaf mərhələlərini öyrənməkdir. Sokrat, Platon, Aristotel və digər filosofların ideyaları təhlil edilir. Antik fəlsəfənin sonrakı fəlsəfi fikrə təsiri araşdırılır.

   • .FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir.
   • .FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir
   • .FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir.
   • .FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analtik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir.
   • .FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir.
   • .FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir.
   • .FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
   • .FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını , kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir.
7. 7.
   Dalğa tənliyi. Elektrodinamik potensiallar. Elektrostatikanın əsas tənlikləri və enerjisi. Stasionar elektromaqnit sahəsinin əsas tənlikləri. Maqnitostatika. Sabit cərəyan və maqnit sahəsi Mühazirə
8. 8.
   Stasionar maqnit sahəsinin enerjisi. Koaksial kabelin sahəsi. İkinaqilli xəttin sahəsi. Maqnit dipolunun sahəsi. Keçirici mühitdə elektrik cərəyanı. Cərəyanlı dairəvi konturun sahəsi Mühazirə
9. 9.
   Ən sadə şüalandırıcılar. Elementar elektrik və maqnit vibratorları, onların istiqamət diaqramı. Hügens elementi Mühazirə
10. 10.
    İtkisiz bircinsli izotrop mühitdə müstəvi dalğalar. Səth effekti hadisəsi Mühazirə
11. 11.
    Müstəvi dalğaların əks olunması, keçməsi və difraksiyasıMühazirə
12. 12.
    13. Cu və Zn- təbii birləşmələri,alinması,xassələri və tətbiqiMühazirə
13. 13.
    Dispersiya. İnterferensiya. Difraksiya. Polyarizasiya Mühazirə
14. 14.
    Sirkulyatorlar. Dalğa matrisaları. Fazafırladıcılar. Attenyuatorlar Mühazirə
15. 15.
    Budaqlandırıcılar. Detektor bölmələri. İYT-li dördqütblülər və rezonatorlar Mühazirə
16. 16.
    Kölgə (difraksiya) zonasında elektrik sahəsinin hesablanması. Antenanın Yer səthindən yuxarıda yerləşməsi zamanı radiodalğaların qeyri-bircins trasda yayılması. Radiodalğaların yayılmasında mühüm rol oynayan fəza oblastı. Frenel zonaları Mühazirə
17. 17.
    Atmosferin tərkibi. Ultraqısa dalğaların uzaq məsafələrə yayılması. Troposferdə radiodalğaların sahə intensivliyinin sönməsi. İonosferin yaranma səbəbləri. Radiodalğaların ionosferada yayılması. Şaquli zondlama üsulu ilə ionosferanın tədqiqi Mühazirə
18. 18.
    Uzun, orta və qısa dalğaların yayılma xüsusiyyətləri. Qısa dalğaların susması. Qısa dalğalı radioxətlərin işinin pozulma xüsusiyyətləri Mühazirə
19. 19.
    Kosmik radioxətlərin əsas tipləri. Yerin sini peykinin köməyilə radiorabitənin təşkili. Yer-kosmos radioxətlərində ultraqısa dalğaların güc itkisi Mühazirə
20. 20.
    Planetlərarası mühitin xarakteristikası. Atmosferin radiofiziki parametrləri Mühazirə
21. 21.
    Optik və infraqırmızı diapazonlu radiodalğalar. Onların rabitədə, naviqasiyada tətbiqi. Atmosferdə optik və infraqırmızı dalğaların zəifləməsi Mühazirə
22. 22.
    Sənaye və atmosfer maneələri. Kosmik maneə. Radiodalğaların elektromaqnit birgəliyi Mühazirə
23. 23.
    Optik və infraqırmızı dalğaların refraksiyası Mühazirə

1. 1. E.G.Ismibeyli. ELECTRODYNAMICS AND PROPAGATION OF RADIO WAVES. Baku, 2013, 468p 2. E.Q.İsmibəyli, İ.C.İslamov. Elektrodinamika və radiodalğaların yayılması. Ali məktəblər üçün dərslik, Bakı, 2006, 636 s. 3. H.Ə.Məmmədov, E.Q.İsmibəyli, İ.C.İslamov. Elektrodinamika və radioekologiya. Bakı, 2011, 544 s. 4. А.В.Баженов, С.В.Малыгин. Электродинамика и распространение радиоволн. Учебное пособие, Ставрополь, СТИС, 2011, 244 с.(yeni pəncərədə açılır)