MaterialşünaslıqSillabus

Fənn kodu

İF-3681y-

Kredit

5

Tələbənin iş yükü

150

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat – mühazirə; b) 15 saat – laboratoriya;

Auditoriyadan kənar saatlar

a) sərbəst iş - 63 saat, b) hazırlıq - 42 saat

" Materialşünaslıq" fənninin tədrisinin əsas məqsədi, bakalavr və magistrlərə xüsusi təyinatlı materialların- metalların, qeyri-metalların, plastik kütlələrin, təbiəti və xassələri, həmçinin onların texnikada daha səmərəli istifadəsi üçün kompleks xassələrinin artırılması üsulları barədə müəyyən bilik aşılamaq, gələcək mütəxəssisləri metal və metallik məmulatların təsnifatı, bu materialların alınma üsulları, tərkibləri,tərkib və xassələri arasında əlaqələrin yaradılması, tətbiq sahələri barədə ümumi biliyi aşılamaq, metal və metallik ərintilərin keyfiyətlənin, xassələrinin müxtəlif üsullarla artırılması üsulları barədə müəyyən təcrübəyə yiyələndirməkdir.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• təqdimatlar
• interaktiv müzakirə

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   Giriş, “Materialşünaslıq” fənninin mahiyyəti, məqsəd və vəzifələri. Metalların kristallik quruluşu və onda qüsurlar. Kristalların deformasiyası olunmasının mexanizmlərinə kəsici və diffuziya.Mühazirə

   Materialşünaslığın məqsədləri, metalların kristal qəfəsləri və deformasiya mexanizmləri

2. 2.
   Metalların atom-kristall qəfəsləri, sinifləri və xassələri. Kristal qəfəslərdə yaranan qüsurlar (dislokasiya strukturu)Mühazirə

   Metalların sinifləri, xassələri və dislokasiya strukturlarının analizi.

3. 3.
   Kristallar-qatıq istiqamət və müstəvilər. Metalların real quruluşu. Kristal-həmin sərinkəşliyi xassələri.Mühazirə

   Kristalların anizotropiya xassələri və real quruluşun tədqiqi

4. 4.
   Maddələrin üç aqreqat halı. Maye metalın kristallaşma prosesinin əsasları. Maye metalın kristallaşması zamanı: kəsikli soyuma əyriləri. Kristallaşma prosesinə təsir edən amillər.Mühazirə

   Maddələrin aqreqat halları, kristallaşma əyriləri və ona təsir edən amillər.

5. 5.
   Metalların ümumi xassələri (mexaniki, fiziki, kimyəvi və texnoloji). Mexaniki xassələrin təyin edilmə üsulları. Metallik vərilərin rəsmi əsasları. Əridi sistemində yaranan struktur və fazalarMühazirə

   Mexaniki, fiziki və kimyəvi xassələrin təyini; faza və struktur anlayışları

6. 6.
   İki komponentli ərinti sistemlərinin qurulması və xassələri. Mexaniki qarışıq, bərk məhlullar, kimyəvi birləşmələr.Mühazirə

   Bərk məhlullar, mexaniki qarışıqlar və kimyəvi birləşmələrin əmələ gəlməsi

7. 7.
   Ərintilərin hal diaqramlarının qurulması üsulları. I, II, III, IV növ hal diaqramları. Purqalar qaydası və bərabər qanunu.Mühazirə

   I-IV növ hal diaqramları, Purqalar qaydası və bərabərlik qanunları.

8. 8.
   Dəmir-karbon (dəmir-sementit) hal diaqramı. Dəmir-karbon əritilərində faza çevrilmələri. Fe-C diaqramında xarakterik nöqtələr və xətlər.Mühazirə

   Fe-C diaqramı, faza çevrilmələri və praktiki əhəmiyyəti

9. 9.
   Poladlar. Poladların təsnifatı. Xərkərdə poladlar, struktur və tətbiq sahələri. Çuqunlar, təsnifat (ağ, boz, düyün, modifikasiyalı möhkəm və yüksək möhkəm)Mühazirə

   Polad və çuqunların təsnifatı, markalanması və tətbiq sahələri.

10. 10.
    Termiki emal, növləri, aparılma texnologiyası və tətbiq sahələri. Termiki emal üsullarının, rejimlərinin seçilmə prinsipi.Mühazirə

    Termiki emal rejimləri və struktur-faza çevrilmələri

11. 11.
    Poladın termiki emalı, qızdırılma və soyutma zamanı baş verən əsas çevrilmələr (Vəssa çevrilmə) və bu çevrilmələrin gətirmə mexanizmi.Mühazirə

    Soyutma zamanı baş verən əsas çevrilmələr və mexanizmlər

12. 12.
    Kimyəvi-termiki emal (KTE), növləri, aparılma texnologiyası və tətbiq sahələriMühazirə

    KTE növləri, texnologiyası və sənayedə tətbiqi.

13. 13.
    Termo-mexaniki emal (TME) növləri, aparılma texnologiyası və tətbiq sahələri.Mühazirə

    TME növləri, texnoloji prosesi və tətbiq sahələri

14. 14.
    Konstruksiya poladları. Konstruksiya poladlarının kimyəvi tərkiblərinə, strukturuna və tətbiq sahələrinə görə təsnifatı.Mühazirə

    Kimyəvi tərkib və struktura görə konstruksiya poladları.

15. 15.
    Konstruksiya poladlarına qoyulan tələblər və bu poladların tətbiq sahələriMühazirə

    Poladların istismar xüsusiyyətləri və tətbiq sahələrinin seçimi

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.