Energetik materiallarSillabus

Fənn kodu

İF-2326y

Kredit

3

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat- mühazirə b)15 saat-laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 25 saat- sərbəst iş b) 20 saat-məsləhət saatı

“Energetik materiallar” fənni energetik qurğuların etibarlı və effektiv işini təmin edən metalların, odadavamlı və korroziyayadavamlı ərintilərin, izolyasiya və kipləşdirici qeyri-metal materialların təsnifatını, onların kristallik quruluşunu, hal diaqramlarını və kimyəvi-termiki emal xüsusiyyətlərini əhatə edir. Fəndə energetika avadanlıqlarında istifadə olunan poladların legirlənmə mexanizmləri, materialların yüksək temperatur və aqressiv mühitlərdəki dayanıqlığı və tətbiq sahələri tədris olunur.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• təqdimatlar
• interaktiv müzakirə
• komanda işi

1. 1

   CLO 1: FTN1: Materialların xassələri və işləmə şəraitlərini izah edir;

2. 2

   CLO 2: FTN2: İstilik energetik qurğuların avadanlığının hazırlanması üçün istifadə olunan metalları şərh edir;

3. 3

   CLO 3: FTN3: Korroziyaya və odadavamlı polad və ərintiləri təhlil edir;

4. 4

   CLO 4: FTN4: İzolyasiya və kipləşdirici materialların təsnifatını izah edir;

5. 5

   CLO 5: FTN5: Qeyri və əlvan metalları təhlil edir və müqayisə edir.

1. 1.
   1.Materialların təsnifatı və energetik qurğularda işləmə şəraitləri. Metalların kristallik quruluşu. Kristallik cisimlərin quruluş qüsurlarıMühazirə

   Materialların əsas təsnifatı və energetik qurğularda iş şəraiti öyrənilir. Metalların kristallik quruluşu nəzərdən keçirilir. Kristallik cisimlərdə yaranan quruluş qüsurları izah edilir.

2. 2.
   2.Metal və ərintilərin xassələri və onların təyini. Metal və ərintilərin kimyəvi-termiki emalı. Metalların sürtünməsi və dağılmasıMühazirə

   Metal və ərintilərin əsas fiziki-mexaniki xassələri öyrənilir. Kimyəvi-termiki emal üsulları nəzərdən keçirilir. Metalların sürtünməsi və dağılması prosesləri izah edilir.

3. 3.
   3.Metalların deformasiyası. Elastik və plastik deformasiyaMühazirə

   Metallarda deformasiya prosesləri öyrənilir. Elastik və plastik deformasiyanın xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir. Deformasiyanın materialların xassələrinə təsiri izah edilir.

4. 4.
   4.Qızmanın deformasiya olunmuş metal strukturuna və xassələrinə təsiri. Metal ərintilərinin hal diaqramlarıMühazirə

   Qızmanın deformasiya olunmuş metalların strukturuna təsiri öyrənilir. Temperaturun metal xassələrinə təsiri nəzərdən keçirilir. Metal ərintilərinin hal diaqramları izah edilir.

5. 5.
   5.Dəmir və dəmir əsaslı ərintilərin təsnifatı və xassələriMühazirə

   Dəmir və dəmir əsaslı ərintilərin təsnifatı öyrənilir. Polad və çuqunların əsas xassələri nəzərdən keçirilir. Onların energetik qurğularda tətbiqi izah edilir.

6. 6.
   6.Buxar və su yollarının möhkəmlik xarakteristikası və onların iş şəraitinin təhlili. Metalların uzun müddətli möhkəmliyiMühazirə

   Buxar və su yollarının möhkəmlik xarakteristikaları öyrənilir. Energetik qurğularda onların iş şəraiti nəzərdən keçirilir. Metalların uzunmüddətli möhkəmliyi və ona təsir edən amillər izah edilir.

7. 7.
   7.Metalların yorğunluğu və kövrəkliyiMühazirə

   Metalların yorulma və kövrəklik prosesləri öyrənilir. Təkrarlanan yüklərin materiallara təsiri nəzərdən keçirilir. Yorulma və kövrək dağılmanın əsas səbəbləri izah edilir.

8. 8.
   8.Qazanların barabanlarının hazırlanması üçün istifadə olunan metallarMühazirə

   Qazan barabanlarının hazırlanmasında istifadə olunan metal materiallar öyrənilir. Bu materialların əsas mexaniki və istilik xassələri nəzərdən keçirilir. Material seçiminə təsir edən amillər izah edilir.

9. 9.
   9.Energetik qurğularda istifadə olunan karbonlu poladlar. Legirləyici elementlər və onların poladın tərkibində rolu Termodinamik sistemin ətraf mühitlə əlaqəsi zamanı tarazlıq şərtləriMühazirə

   Energetik qurğularda istifadə olunan karbonlu poladların xüsusiyyətləri öyrənilir. Legirləyici elementlərin poladın xassələrinə təsiri nəzərdən keçirilir. Termodinamik sistem və ətraf mühit arasında tarazlıq şərtləri izah edilir.

10. 10.
    10.Qızma səthlərinin boruları və buxar kəmərləri üçün poladlar. Legirlənmiş poladların təsnifatı və markalanmasıMühazirə

    Qızma səthlərinin boruları və buxar kəmərlərində istifadə olunan poladlar öyrənilir. Legirlənmiş poladların təsnifatı nəzərdən keçirilir. Poladların markalanma prinsipləri izah edilir.

11. 11.
    11.İEQ-da istifadə olunan poladların korroziyası. Korroziyaya davamlı polad və ərintiləri. İstismar zamanı istilik energetik qurğularının metallarında yaranan zədələnmələrMühazirə

    İstilik energetik qurğularında metalların korroziyaya uğrama prosesləri öyrənilir. Korroziyaya davamlı polad və ərintilərin xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir. İstismar zamanı yaranan əsas metal zədələnmələri izah edilir.

12. 12.
    12.Odadavamlı polad və ərintilər. Çuqunların təsnifatı və tətbiqi İzolyasiya materiallarının təsnifatı. Energetik qurğularda istifadə olunan izolyasiya materiallarının təsnifatıMühazirə

    Odadavamlı polad və ərintilərin əsas xüsusiyyətləri öyrənilir. Çuqunların təsnifatı və tətbiq sahələri nəzərdən keçirilir. Energetik qurğularda istifadə olunan izolyasiya materialları və onların növləri izah edilir.

13. 13.
    13.Neft yağlarının əsas fiziki-kimyəvi xassələri. Konsistent sürtkülərin təsnifatıMühazirə

    Neft yağlarının əsas fiziki-kimyəvi xassələri öyrənilir. Sürtkü materiallarının energetik qurğularda tətbiqi nəzərdən keçirilir. Konsistent sürtkülərin təsnifatı və xüsusiyyətləri izah edilir.

14. 14.
    14.Qeyri metallar. Plastik və rezin kütlələrin tərkibi və təsnifatıMühazirə

    Qeyri-metal materialların əsas növləri öyrənilir. Plastik və rezin kütlələrin tərkibi və xassələri nəzərdən keçirilir. Bu materialların təsnifatı və tətbiq sahələri izah edilir.

15. 15.
    15.Əlvan metallar və onların ərintilərinin tətbiqiMühazirə

    Əlvan metalların əsas növləri və xassələri öyrənilir. Onların ərintilərinin xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir. Energetik qurğularda tətbiq sahələri izah edilir.

16. 16.
    1.Laboratoriya işləri ilə ümumi tanışlıqLaboratoriya

    Laboratoriya işlərinin məqsədi və aparılma qaydaları öyrənilir. Laboratoriya avadanlıqları və ölçü vasitələri ilə tanışlıq aparılır. Təhlükəsizlik qaydaları izah edilir.

17. 17.
    2.Metalların kristallik quruluşunun öyrənilməsiLaboratoriya

    Metalların kristallik quruluşu təcrübi olaraq öyrənilir. Kristal qəfəsin əsas xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir. Quruluşun material xassələrinə təsiri araşdırılır.

18. 18.
    3.Buxar və su yollarının möhkəmlik xarakteristikasının öyrənilməsiLaboratoriya

    Buxar və su yollarında istifadə olunan materialların möhkəmlik xüsusiyyətləri öyrənilir. Möhkəmlik göstəricilərinin təyini üsulları nəzərdən keçirilir. Alınmış nəticələr təhlil edilir.

19. 19.
    4.Neft yağlarının fiziki-kimyəvi xassələrinin öyrənilməsiLaboratoriya

    Neft yağlarının əsas fiziki-kimyəvi xassələri təcrübi olaraq öyrənilir. Yağların əsas keyfiyyət göstəriciləri müəyyən edilir. Təcrübə nəticələri təhlil olunur.

20. 20.
    5.Termoreaktiv plastik kütlələrin fiziki-mexaniki xassələrinin öyrənilməsiLaboratoriya

    Termoreaktiv plastik kütlələrin əsas fiziki-mexaniki xassələri öyrənilir. Materialların möhkəmlik və digər göstəriciləri müəyyən edilir. Təcrübə nəticələri qiymətləndirilir.

21. 21.
    Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918-1920-ci illəri)Mühazirə

    Bu mövzu 1918-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranma səbəblərini və fəaliyyətini əhatə edir. Dövlətin 23 aylıq fəaliyyəti dövründə həyata keçirilən siyasi, iqtisadi, hüquqi və təhsil sahəsində islahatlar araşdırılır. Xarici siyasətdə əldə olunan diplomatik uğurlar və beynəlxalq münasibətlərdə atılan addımlar təhlil edilir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlətçilik tariximizdəki əhəmiyyəti xüsusi vurğulanır.

    • • FTN2: Azərbaycan tarixi üzrə bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilir.
    • • FTN3: Tələbələrin bu və ya digər məsələlərlə bağlı obyektiv mövqeyini formalaşmasına nail olunur.
    • • FTN4: Tələbələrin ən azından minimum məlumat əldə etməsi, mövzular ətrafında öz fikrinin formalaşmasının səviyyəsi yoxlanılır.
    • • FTN5: Tələbələrə qədim tariximizin müasir dövrlə uzlaşdırılması vərdişləri aşılanır.
    • • FTN1: Azərbaycan tarixinin dövrlərinin əsas mahiyyəti izah edilir.
22. 22.
    1. Materialların təsnifatı və energetik qurğularda işləmə prinsipləriSərbəst iş

    Materialların əsas təsnifatı və energetik qurğularda istifadə xüsusiyyətləri öyrənilir. Materialların iş şəraitinə təsir edən amillər nəzərdən keçirilir. Energetik qurğularda material seçiminin əsas prinsipləri izah edilir.

23. 23.
    2. Metalların elastik və plastik deformasiyasıSərbəst iş

    Metallarda elastik və plastik deformasiya prosesləri öyrənilir. Deformasiyanın yaranma səbəbləri və xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir. Temperatur və yükün deformasiya prosesinə təsiri izah edilir.

24. 24.
    3. Dəmir əsaslı ərintilər və onların xassələriSərbəst iş

    Dəmir əsaslı ərintilərin əsas növləri və xassələri öyrənilir. Polad və çuqunların xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir. Onların energetik qurğularda tətbiqi izah edilir.

25. 25.
    4. Buxar qazanlarının hazırlanması üçün istifadə olunan metallarSərbəst iş

    Buxar qazanlarının hazırlanmasında istifadə olunan metal materiallar öyrənilir. Materialların mexaniki və istilik xassələri nəzərdən keçirilir. Material seçiminə təsir edən əsas amillər izah edilir.

26. 26.
    5. İstilik energetikasında istifadə olunan karbonlu poladlarSərbəst iş

    Karbonlu poladların əsas xassələri və növləri öyrənilir. Onların istilik energetikası qurğularında tətbiqi nəzərdən keçirilir. Polad seçiminə təsir edən amillər izah edilir.

27. 27.
    6. Legirlənmiş poladlar və onların markalanmasıSərbəst iş

    Legirlənmiş poladların tərkibi və əsas xassələri öyrənilir. Legirləyici elementlərin poladın xassələrinə təsiri nəzərdən keçirilir. Poladların markalanma prinsipləri izah edilir.

28. 28.
    7. Korroziyaya və odadavamlı polad və ərintilərin təsnifatıSərbəst iş

    Korroziyaya və yüksək temperatura davamlı polad və ərintilər öyrənilir. Onların əsas xassələri və təsnifatı nəzərdən keçirilir. Energetik qurğularda tətbiq sahələri izah edilir.

29. 29.
    8. İstilik energetikasında istifadə olunan izolyasiya materiallarıSərbəst iş

    İstilik energetikasında istifadə olunan izolyasiya materiallarının növləri öyrənilir. Onların əsas istilik-fiziki xassələri nəzərdən keçirilir. İzolyasiya materiallarının tətbiq sahələri izah edilir.

30. 30.
    9. Sürtkü yağlarının təsnifatı və fiziki-kimyəvi xassələriSərbəst iş

    Sürtkü yağlarının əsas növləri və təsnifatı öyrənilir. Onların fiziki-kimyəvi xassələri nəzərdən keçirilir. Energetik qurğularda sürtkü yağlarının tətbiqi izah edilir.

31. 31.
    10. Qeyri və əlvan metalların təsnifatıSərbəst iş

    Qeyri-metal və əlvan materialların əsas növləri öyrənilir. Onların xassələri və təsnifatı nəzərdən keçirilir. Energetik qurğularda tətbiq sahələri izah edilir.

1. Mustafayev S.M., Qasımov S.Ə. Materialşünaslıq. Bakı, Zaman-3, 2005, 292 səh.;(yeni pəncərədə açılır)
2. Матюнин В.М. Металловедение в теплоэнергетике. Учебное пособие для вузов. Москва, Издательский дом МЭИ, 2008;(yeni pəncərədə açılır)
3. Антикайн П.А. Металлы и расчет на прочность котлов и трубопроводов. Москва: Энергоатомиздат, 1990 – 366 стр.;(yeni pəncərədə açılır)
4. Троянский Е.А. Повышение долговечности элементов котельного оборудования. Москва: Энергоатомиздат, 1986 – 281 стр.;(yeni pəncərədə açılır)
5. Теплотехнический справочник. Том 1. Москва, Энергия, 1975.(yeni pəncərədə açılır)