Fənn · Elektrik və elektronika mühəndisliyi
KimyaMövzu planı
Mövzu planı
Fənn üzrə mövzular və hər mövzunun təlim nəticələri.
1. 1. Kimyanın əsas qanunları. Stexiometrik qanunlar.
MühazirəBu mövzu maddələrin kimyəvi reaksiyalar zamanı necə dəyişdiyini izah edən fundamental qanunları əhatə edir. Şagirdlər kimyəvi reaksiyalarda kütlənin qorunması, maddələrin sabit tərkibi, çoxqat nisbətlər və qazların həcmi ilə bağlı qanunların mahiyyətini öyrənirlər. Mövzu kimyəvi hesablamaların əsasını təşkil edir və reaksiyaların düzgün tənliklərlə ifadə olunmasına kömək edir.
2. 2. Atomun quruluşu haqqında ümumi məlumat. Kvant ədədləri.
MühazirəBu mövzu atomun daxili quruluşunu, onun əsas hissələrini (proton, neytron və elektron), elektronların nüvə ətrafında yerləşmə prinsiplərini və elektronların vəziyyətini xarakterizə edən kvant ədədlərini öyrənir. Mövzuda atomun elektron quruluşunun formalaşması, enerji səviyyələri və orbitallar haqqında əsas anlayışlar izah edilir. Həmçinin baş, orbital, maqnit və spin kvant ədədlərinin mənası, elektronların orbitallarda yerləşmə qaydaları (Aufbau prinsipi, Pauli prinsipi və Hund qaydası) öyrənilir. Bu biliklər atomun quruluşunu, kimyəvi elementlərin xassələrini və onların reaksiyalarda davranışını anlamaq üçün nəzəri əsas yaradır.
3. 3. Dövri qanun və dövri sistem. Atomun elektron quruluşu.
MühazirəBu mövzu dövri qanunun mahiyyətini, kimyəvi elementlərin dövri sistemdə yerləşmə prinsiplərini və atomların elektron quruluşu ilə dövri xassələr arasındakı əlaqəni öyrənir. Mövzuda elementlərin atom nömrəsinə görə düzülməsi, dövr və qrupların xüsusiyyətləri, elektronların enerji səviyyələri və orbitallarda yerləşməsi, həmçinin elektron konfiqurasiyasının elementlərin fiziki və kimyəvi xassələrinə təsiri izah edilir. Elektron quruluşunun öyrənilməsi elementlərin dövri sistemdəki mövqeyini və onların reaksiyalarda davranışını anlamağa imkan verir.
4. 4. Kimyəvi rabitə və onun növləri. İon, kovalent, hidrogen və metal rabitəsi.
MühazirəBu mövzu atomların sabit birləşmələr əmələ gətirməsini təmin edən kimyəvi rabitələrin yaranma səbəblərini və əsas növlərini öyrənir. Mövzuda ion, kovalent, hidrogen və metal rabitələrinin yaranma mexanizmi, xüsusiyyətləri, fərqləri və maddələrin fiziki-kimyəvi xassələrinə təsiri izah edilir. Həmçinin rabitələrin elektron quruluşu ilə əlaqəsi, molekulların və kristal qəfəslərin formalaşmasındakı rolu, eləcə də müxtəlif maddələrdə rast gəlinən rabitə növlərinin tətbiqi və əhəmiyyəti öyrənilir.
5. 5. Kimyəvi kinetika . Kimyəvi reaksiyalarin sürəti və ona təsir edən amillər.
MühazirəBu mövzu kimyəvi reaksiyaların sürətini, onun nəzəri əsaslarını və reaksiya sürətinə təsir edən amilləri öyrənir. Mövzuda kimyəvi kinetikanın əsas anlayışları, reaksiya sürətinin təyini, toqquşma nəzəriyyəsi və aktivləşmə enerjisi izah edilir. Həmçinin temperatur, reagentlərin qatılığı, təzyiq, səth sahəsi, katalizator və reaksiyaya girən maddələrin təbiəti kimi amillərin kimyəvi reaksiyaların sürətinə təsiri araşdırılır. Bu biliklər sənayedə, laboratoriya təcrübələrində və təbiətdə baş verən kimyəvi proseslərin idarə olunması və optimallaşdırılması üçün nəzəri əsas yaradır.
6. 6. Kimyəvi tarazlıq. Dönən və dönməyən reaksiyalar. Le-Şatelye prinsipi.
MühazirəBu mövzu kimyəvi tarazlıq anlayışını, dönən və dönməyən reaksiyaların xüsusiyyətlərini, eləcə də tarazlığın müxtəlif amillərin təsiri altında dəyişməsini öyrənir. Mövzuda dönən reaksiyalarda dinamik tarazlığın yaranma səbəbləri, tarazlıq halının xüsusiyyətləri və ona təsir edən temperatur, təzyiq və qatılıq kimi amillər izah edilir. Həmçinin Le-Şatelye prinsipi əsasında kimyəvi tarazlığın xarici təsirlərə cavabı və tarazlığın idarə olunması yolları öyrənilir. Bu biliklər kimyəvi proseslərin laboratoriya və sənaye şəraitində səmərəli idarə edilməsinin nəzəri əsasını təşkil edir.
7. 7. Dispers sistemlər. Məhlullar, onların xassələri. Osmos təzyiqi. Raul qanunları.
MühazirəBu mövzu dispers sistemlərin quruluşunu, təsnifatını və əsas xüsusiyyətlərini, həmçinin məhlulların əmələ gəlməsi, tərkibi və xassələrini öyrənir. Mövzuda həqiqi məhlullar, kolloid sistemlər və kobud dispers sistemlər arasındakı fərqlər izah edilir. Məhlulların fiziki-kimyəvi xassələri, osmos hadisəsi və osmos təzyiqinin mahiyyəti, eləcə də məhlulların kolliqativ xassələrini izah edən Raul qanunları öyrənilir. Bu biliklər kimya, biologiya, tibb, əczaçılıq, qida sənayesi və digər sahələrdə məhlulların davranışını və tətbiqini anlamaq üçün nəzəri əsas yaradır.
8. 8. Elektrokimyəvi proseslər, standart elektrod potensialı. Qalvanik elementlər.
MühazirəBu mövzu elektrokimyəvi proseslərin mahiyyətini, oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarının elektrik enerjisi ilə əlaqəsini və elektrod potensialı anlayışını öyrənir. Mövzuda elektrokimyəvi sistemlərin quruluşu, anod və katodda baş verən proseslər, standart elektrod potensialı və onun elektrodların aktivliyinin qiymətləndirilməsində rolu izah edilir. Həmçinin qalvanik elementlərin quruluşu, işləmə prinsipi, elektrik cərəyanının yaranma mexanizmi və onların praktiki tətbiq sahələri öyrənilir. Bu biliklər elektrokimyanın nəzəri əsaslarını mənimsəməyə və enerji çevrilməsi proseslərini başa düşməyə imkan yaradır.
9. 9. Elektroliz. Elektroliz qanunları. Faradeyin I və ll qanunları.
MühazirəBu mövzu elektroliz prosesinin mahiyyətini, onun baş vermə mexanizmini və elektroliz zamanı elektrodlarda gedən reaksiyaları öyrənir. Mövzuda elektrolizin ərintilərdə və məhlullarda aparılması, anod və katodda baş verən oksidləşmə-reduksiya prosesləri, eləcə də elektrolizin sənaye və texnologiyada tətbiqləri izah edilir. Həmçinin Faradeyin I və II qanunları, elektroliz zamanı ayrılan maddənin miqdarı ilə elektrik yükü arasındakı əlaqə və elektrokimyəvi hesablamaların əsas prinsipləri öyrənilir. Bu biliklər elektrokimyəvi proseslərin nəzəri əsaslarını və onların praktik tətbiqini mənimsəməyə imkan verir.
10. 10. Metalların təbii birləşmələri, alınması, xassələri və tətbiqi. Be- berillium, təbii birləşmələri, alınması, fiziki və kimyəvi xassələri.
MühazirəBu mövzu metalların təbiətdə yayılması, əsas mineral və filizləri, alınma üsulları, fiziki və kimyəvi xassələri, eləcə də müxtəlif sənaye sahələrində tətbiqini öyrənir. Mövzuda metalların filizlərdən alınması prosesləri, onların oksidləşmə-reduksiya xüsusiyyətləri və istifadə sahələri izah edilir. Həmçinin berilliumun (Be) təbiətdə rast gəlinən əsas birləşmələri, alınma üsulları, fiziki və kimyəvi xassələri, bioloji əhəmiyyəti və sənayedə tətbiqi haqqında ətraflı məlumat verilir. Berilliumun yüngül, möhkəm və korroziyaya davamlı metal kimi xüsusiyyətləri və yüksək texnologiyalarda istifadəsi xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır.
11. 11. Yüngül konstruksiya materialları: Al - alüminium və Mg - maqnezium, təbii birləşmələri, alınması, fiziki və kimyəvi xassələri.
MühazirəBu mövzu yüngül konstruksiya materialları olan alüminium (Al) və maqneziumun (Mg) təbiətdə yayılması, əsas təbii birləşmələri, alınma üsulları, fiziki və kimyəvi xassələri, eləcə də tətbiq sahələrini öyrənir. Mövzuda alüminium və maqneziumun filizlərdən alınması, onların oksidləşmə-reduksiya xüsusiyyətləri, korroziyaya davamlılığı, yüngüllüyü və mexaniki xassələri izah edilir. Həmçinin bu metalların aviasiya, avtomobil, tikinti, elektronika və digər sənaye sahələrində konstruksiya materialı kimi istifadəsinin əhəmiyyəti araşdırılır.
12. 12. Cu - mis , Zn – sink, təbii birləşmələri, alınması, fiziki və kimyəvi xassələri, tətbiqi.
MühazirəBu mövzu mis (Cu) və sinkin (Zn) təbiətdə yayılması, əsas təbii birləşmələri, alınma üsulları, fiziki və kimyəvi xassələri, eləcə də tətbiq sahələrini öyrənir. Mövzuda mis və sinkin filizlərdən alınması prosesləri, onların metallar arasında mövqeyi, oksidləşmə-reduksiya xüsusiyyətləri və müxtəlif kimyəvi reaksiyalarda iştirakı izah edilir. Həmçinin misin yüksək elektrik keçiriciliyi, sinkin korroziyadan qoruyucu xüsusiyyətləri, onların ərintilərinin (məsələn, latun və bürünc) hazırlanması və sənayedə istifadəsi haqqında məlumat verilir.
13. 13. Cr - xrom - təbii birləşmələri, alınması, fiziki və kimyəvi xassələri, tətbiqi.
MühazirəBu mövzu xromun (Cr) təbiətdə yayılması, əsas təbii birləşmələri, alınma üsulları, fiziki və kimyəvi xassələri, eləcə də tətbiq sahələrini öyrənir. Mövzuda xromun filizlərdən alınması, keçid metalları arasında mövqeyi, müxtəlif oksidləşmə dərəcələri və kimyəvi aktivliyi izah edilir. Həmçinin xromun yüksək sərtliyi, korroziyaya davamlılığı, ərintilərdə və örtüklərdə istifadəsi, eləcə də xrom birləşmələrinin sənayedəki əhəmiyyəti haqqında məlumat verilir.
14. 14. Mn – Manqan: təbii birləşmələri,alınması, fiziki və kimyəvi xassələri və tətbiqi.
MühazirəBu mövzu manqanın (Mn) təbiətdə yayılması, əsas təbii birləşmələri, alınma üsulları, fiziki və kimyəvi xassələri, eləcə də tətbiq sahələrini öyrənir. Mövzuda manqanın keçid metalları sırasındakı mövqeyi, müxtəlif oksidləşmə dərəcələri, filizlərdən alınması və kimyəvi aktivliyi izah edilir. Həmçinin manqanın polad və digər ərintilərin istehsalında rolu, oksidləşdirici xüsusiyyətləri, sənayedə, texnikada və kimyəvi proseslərdə istifadəsi haqqında məlumat verilir.
15. 15. Fe - dəmir: təbii birləşmələri, alınması, fiziki və kimyəvi xassələri, tətbiqi.
MühazirəBu mövzu dəmirin (Fe) təbiətdə yayılması, əsas təbii birləşmələri, alınma üsulları, fiziki və kimyəvi xassələri, eləcə də tətbiq sahələrini öyrənir. Mövzuda dəmirin filizlərdən alınması, onun keçid metalları arasında mövqeyi, oksidləşmə-reduksiya xüsusiyyətləri və müxtəlif kimyəvi reaksiyalarda iştirakı izah edilir. Həmçinin dəmirin ərintilərinin (çuqun, polad) alınması, onların texnikada və sənayedə istifadəsi, dəmirin korroziyası və ondan qorunma üsulları haqqında məlumat verilir.
16. 1. Laboratoriya ilə tanışlıq və təhlükəsizlik qayaları.
LaboratoriyaBu mövzu kimya laboratoriyasının quruluşu, laboratoriya avadanlıqları, cihazları və onlardan düzgün istifadə qaydaları ilə tanışlığı əhatə edir. Mövzuda laboratoriyada işləyərkən təhlükəsizlik qaydaları, kimyəvi maddələrlə davranış prinsipləri, fərdi mühafizə vasitələrindən istifadə, qəza hallarının qarşısının alınması və ilkin yardım tədbirləri izah edilir. Həmçinin laboratoriya işlərinin düzgün təşkili, təcrübələrin aparılması zamanı diqqət edilməli məqamlar və təhlükəsiz iş vərdişlərinin formalaşdırılması öyrənilir.
17. 2. Maddənin kimyəvi ekvivalenti. Ekvivalentlər qanunu.
LaboratoriyaBu mövzu maddənin kimyəvi ekvivalenti anlayışını, ekvivalent kütləni və ekvivalentlər qanununun mahiyyətini öyrənir. Mövzuda element və birləşmələrin ekvivalentlərinin təyini, ekvivalent kütlənin müxtəlif kimyəvi reaksiyalarda hesablanması, həmçinin ekvivalentlər qanununun kimyəvi hesablamalarda tətbiqi izah edilir. Həmçinin turşu-əsas, oksidləşmə-reduksiya və digər reaksiyalarda ekvivalent anlayışının rolu və praktiki əhəmiyyəti öyrənilir.
18. 3. Sinkin ekvivalentinin təyini.
LaboratoriyaBu mövzu sinkin (Zn) kimyəvi ekvivalentinin eksperimental və nəzəri üsullarla təyin edilməsini öyrənir. Mövzuda sinkin turşularla reaksiyası zamanı ayrılan hidrogen qazının həcminin ölçülməsi, reaksiya tənliyinə əsasən ekvivalent kütlənin hesablanması və alınan nəticələrin nəzəri qiymətlərlə müqayisəsi izah edilir. Həmçinin təcrübənin aparılma qaydası, istifadə olunan laboratoriya avadanlıqları, ölçmə dəqiqliyi, hesablamaların aparılması və mümkün xəta mənbələri haqqında biliklər formalaşdırılır.
19. 4. Qaz qanunları. Avoqadro qanunu.
LaboratoriyaBu mövzu qazların əsas xassələrini, onların davranışını xarakterizə edən qanunları və Avoqadro qanununun mahiyyətini öyrənir. Mövzuda Boyl–Mariott, Şarl və Gey-Lüssak qanunları, qazların ümumi hal tənliyi və Avoqadro qanunu izah edilir. Həmçinin qazların həcmi, təzyiqi, temperaturu və maddə miqdarı arasındakı əlaqələr, normal şərait anlayışı və qaz qanunlarının kimyəvi hesablamalarda tətbiqi öyrənilir. Bu biliklər qaz halında olan maddələrin davranışını başa düşmək və müxtəlif kimyəvi məsələlərin həlli üçün nəzəri əsas yaradır.
20. 5. Karbon qazının molekul çəkisinin təyini.
LaboratoriyaBu mövzu karbon qazının (CO₂) molekul kütləsinin eksperimental və nəzəri üsullarla təyin edilməsini öyrənir. Mövzuda qaz qanunları və Avoqadro qanununa əsaslanaraq karbon qazının həcmi, kütləsi və sıxlığı arasındakı əlaqə izah edilir. Laboratoriya təcrübəsində karbon qazının alınması, toplanması, ölçülməsi və əldə olunan nəticələr əsasında molekul kütləsinin hesablanması öyrənilir. Həmçinin ölçmə dəqiqliyi, hesablamaların aparılması və mümkün xəta mənbələrinin təhlili haqqında biliklər formalaşdırılır.
21. 6. Kimyəvi kinetika. Reaksiya sürətinin qatılıq (C) və temperaturdan (T) - dən asılılığı.
LaboratoriyaBu mövzu kimyəvi kinetikanın əsas anlayışlarını, kimyəvi reaksiyaların sürətinin qatılıq (C) və temperaturdan (T) asılılığını eksperimental və nəzəri baxımdan öyrənir. Mövzuda reaksiya sürətinin reagentlərin qatılığı artdıqda necə dəyişməsi, temperaturun reaksiyanın sürətinə təsiri, toqquşma nəzəriyyəsi və aktivləşmə enerjisinin rolu izah edilir. Laboratoriya təcrübələri vasitəsilə qatılıq və temperaturun reaksiya sürətinə təsiri müşahidə edilir, əldə olunan nəticələr təhlil olunur və nəzəri biliklərlə əlaqələndirilir.
22. 7. Mg və Al - xassələrinə aid təcrübələr.
LaboratoriyaBu mövzu maqnezium (Mg) və alüminiumun (Al) fiziki və kimyəvi xassələrinin laboratoriya təcrübələri vasitəsilə öyrənilməsini əhatə edir. Mövzuda bu metalların oksigen, turşular və qələvilərlə qarşılıqlı təsiri, səthlərində qoruyucu oksid təbəqəsinin əmələ gəlməsi, kimyəvi aktivlikləri və reaksiyalarda davranışı müşahidə edilir. Təcrübələr nəticəsində maqnezium və alüminiumun oxşar və fərqli xüsusiyyətləri müqayisə edilir, onların xassələri ilə tətbiq sahələri arasında əlaqə müəyyənləşdirilir. Həmçinin laboratoriyada təhlükəsizlik qaydalarına riayət etməyin əhəmiyyəti vurğulanır.
23. 8. Cu - xassələrinə aid təcrübələr.
LaboratoriyaBu mövzu misin (Cu) fiziki və kimyəvi xassələrinin laboratoriya təcrübələri vasitəsilə öyrənilməsini əhatə edir. Mövzuda misin oksigen, turşular və bəzi duz məhlulları ilə qarşılıqlı təsiri, oksidləşmə xüsusiyyətləri, elektrik və istilik keçiriciliyi, eləcə də kimyəvi aktivliyi müşahidə edilir. Təcrübələr nəticəsində misin digər metallardan fərqli xüsusiyyətləri, onun birləşmələrinin əmələ gəlməsi və tətbiq sahələri haqqında praktik biliklər formalaşdırılır. Həmçinin laboratoriyada təhlükəsizlik qaydalarına riayət etməyin vacibliyi vurğulanır.
24. 9. Zn - xassələrinə aid təcrübələr.
LaboratoriyaBu mövzu sinkin (Zn) fiziki və kimyəvi xassələrinin laboratoriya təcrübələri vasitəsilə öyrənilməsini əhatə edir. Mövzuda sinkin turşular, qələvilər və müxtəlif duz məhlulları ilə qarşılıqlı təsiri, oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarında iştirakı, amfoter xassəsi və kimyəvi aktivliyi müşahidə edilir. Təcrübələr vasitəsilə sinkin digər metallarla müqayisədə reaksiyaya girmə qabiliyyəti, onun birləşmələrinin əmələ gəlməsi və tətbiq sahələri haqqında praktik biliklər formalaşdırılır. Həmçinin laboratoriyada təhlükəsizlik qaydalarına riayət olunmasının əhəmiyyəti vurğulanır.
25. 10. Cr (xrom) – oksid və hidroksidlərinin xassələrinə aid təcrübələr.
LaboratoriyaBu mövzu xromun (Cr) oksid və hidroksidlərinin fiziki və kimyəvi xassələrinin laboratoriya təcrübələri vasitəsilə öyrənilməsini əhatə edir. Mövzuda xromun müxtəlif oksidləşmə dərəcələrinə malik birləşmələrinin alınması, onların turşu və qələvilərlə qarşılıqlı təsiri, amfoter xassələri və oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarında davranışı müşahidə edilir. Təcrübələr nəticəsində xromun oksid və hidroksidlərinin kimyəvi xüsusiyyətləri, çevrilmələri və tətbiq sahələri haqqında praktik biliklər formalaşdırılır. Həmçinin laboratoriya işlərinin təhlükəsiz aparılması və kimyəvi maddələrlə düzgün davranış qaydaları öyrənilir.
26. 11. Xrom duzlarının – xromat və bixromatların xassələrinə aid təcrübələr.
LaboratoriyaBu mövzu xromun yüksək oksidləşmə dərəcəsinə malik duzları olan xromat və bixromatların fiziki və kimyəvi xassələrinin laboratoriya təcrübələri vasitəsilə öyrənilməsini əhatə edir. Mövzuda xromat və bixromat ionlarının alınması, onların turşu-qələvi mühitində qarşılıqlı çevrilməsi, oksidləşdirici xassələri və müxtəlif maddələrlə reaksiyaları müşahidə edilir. Təcrübələr zamanı məhlulların rəng dəyişməsi, oksidləşmə-reduksiya prosesləri və reaksiyaların gedişi təhlil olunur. Həmçinin xrom(VI) birləşmələri ilə işləyərkən təhlükəsizlik qaydalarına ciddi əməl edilməsinin vacibliyi vurğulanır.
27. 12. Manqanın (Mn) oksid və hidroksidlərinin xassələrinə aid təcrübələr.
LaboratoriyaBu mövzu manqanın (Mn) oksid və hidroksidlərinin fiziki və kimyəvi xassələrinin laboratoriya təcrübələri vasitəsilə öyrənilməsini əhatə edir. Mövzuda manqanın müxtəlif oksidləşmə dərəcələrinə malik oksid və hidroksidlərinin alınması, onların turşular və qələvilərlə qarşılıqlı təsiri, oksidləşmə-reduksiya xüsusiyyətləri və kimyəvi çevrilmələri araşdırılır. Təcrübələr zamanı manqan birləşmələrinin xassələri müşahidə edilir, reaksiyaların nəticələri təhlil olunur və onların praktik əhəmiyyəti müəyyən edilir. Həmçinin laboratoriya şəraitində təhlükəsizlik qaydalarına riayət olunmasının vacibliyi öyrənilir.
28. 13. Manqan duzları: manqanat və permanqanatların xassələrinə aid təcrübələr.
LaboratoriyaBu mövzu manqanın duzları olan manqanat (MnO₄²⁻) və permanqanat (MnO₄⁻) birləşmələrinin fiziki və kimyəvi xassələrinin laboratoriya təcrübələri vasitəsilə öyrənilməsini əhatə edir. Mövzuda manqanat və permanqanatların alınması, müxtəlif mühitlərdə (turş, neytral və qələvi) çevrilmələri, oksidləşdirici xassələri və digər maddələrlə qarşılıqlı təsiri araşdırılır. Təcrübələr zamanı reaksiyaların gedişi, məhlulların rəng dəyişməsi və oksidləşmə-reduksiya prosesləri müşahidə edilir. Həmçinin permanqanatların kimyəvi analizdə, dezinfeksiya və digər sahələrdə tətbiqi haqqında biliklər formalaşdırılır.
29. 14. Fe - xassələrinə aid təcrübələr.
LaboratoriyaBu mövzu dəmirin (Fe) fiziki və kimyəvi xassələrinin laboratoriya təcrübələri vasitəsilə öyrənilməsini əhatə edir. Mövzuda dəmirin turşular, duz məhlulları, oksigen və digər maddələrlə qarşılıqlı təsiri, oksidləşmə-reduksiya xüsusiyyətləri, dəmir(II) və dəmir(III) birləşmələrinin əmələ gəlməsi və xassələri araşdırılır. Təcrübələr zamanı dəmirin kimyəvi aktivliyi, ionlarının keyfiyyət reaksiyaları və birləşmələrinin çevrilmələri müşahidə edilir. Həmçinin laboratoriya şəraitində təhlükəsizlik qaydalarına riayət olunmasının əhəmiyyəti vurğulanır.
30. 15. Laboratoriya işlərinin yekunlaşdırılması.
LaboratoriyaBu mövzu laboratoriya işləri zamanı əldə edilmiş nəzəri və praktik biliklərin ümumiləşdirilməsini, aparılmış təcrübələrin nəticələrinin təhlilini və qiymətləndirilməsini əhatə edir. Mövzuda müxtəlif laboratoriya təcrübələri üzrə müşahidələrin sistemləşdirilməsi, nəticələrin düzgün təqdim edilməsi, hesablamaların yoxlanılması və buraxılmış xətaların təhlili öyrənilir. Həmçinin laboratoriya işlərinin elmi nəticələrinin ümumiləşdirilməsi, təhlükəsiz iş prinsiplərinin qiymətləndirilməsi və əldə olunan biliklərin praktik tətbiqi möhkəmləndirilir.
31. 1. Kimyəvi rabitənin növləri. Van-der-Vaals qüvvələri. Lokallaşmış və delokallaşmış rabitələr.
Sərbəst işBu mövzu kimyəvi rabitənin əsas növlərini, onların yaranma mexanizmini və maddələrin quruluşuna təsirini öyrənir. Mövzuda ion, kovalent, metal və hidrogen rabitələrinin xüsusiyyətləri, həmçinin molekullar və hissəciklər arasında yaranan Van-der-Vaals qüvvələrinin təbiəti izah edilir. Lokallaşmış və delokallaşmış rabitə anlayışları, elektronların molekul və kristal quruluşunda yerləşməsi, delokallaşmış elektron sistemlərinin maddələrin fiziki və kimyəvi xassələrinə təsiri araşdırılır. Bu biliklər maddələrin quruluşu, sabitliyi və xassələri arasındakı əlaqəni anlamağa imkan verir.
32. 2. Elektrolitik dissosiasiya prosesi. Zəif və qüvvətli elektrolitlər. Qeyri-elektrolit və elektrolit məhlullar.
Sərbəst işBu mövzu elektrolitik dissosiasiya prosesinin mahiyyətini, elektrolitlərin suda həll olduqda ionlara ayrılma mexanizmini və məhlulların elektrik keçiriciliyini öyrənir. Mövzuda qüvvətli və zəif elektrolitlərin fərqləri, dissosiasiya dərəcəsi, ionların məhluldakı rolu, həmçinin elektrolit və qeyri-elektrolit maddələrin xüsusiyyətləri izah edilir. Elektrolit məhlullarında gedən ion mübadiləsi prosesləri, turşu, əsas və duzların dissosiasiyası, eləcə də elektrolitik məhlulların praktik əhəmiyyəti araşdırılır.
33. 3. Elektrokimyəvi proseslər. Elektrolizin tətbiq sahələri. Akkumulyatorlar. Növləri, işləmə mexanizmi və tətbiqi.
Sərbəst işBu mövzu elektrokimyəvi proseslərin mahiyyətini, elektroliz hadisəsinin tətbiq sahələrini və akkumulyatorların quruluşunu, iş prinsipini öyrənir. Mövzuda elektroliz zamanı elektrik enerjisinin kimyəvi dəyişmələrə çevrilməsi, anod və katodda gedən proseslər, elektrolizin sənayedə tətbiqi (metalların alınması və təmizlənməsi, elektrokaplama və s.) izah edilir. Həmçinin akkumulyatorların əsas növləri, onların işləmə mexanizmi, yüklənmə və boşalma prosesləri, enerji mənbəyi kimi istifadə sahələri araşdırılır. Bu biliklər elektrokimyəvi enerji çevrilmələrini və müasir enerji sistemlərinin əsas prinsiplərini anlamağa imkan verir.
34. 4. Metalların (Al, Mg, Cr, Zn, Cu) sənayedə istifadə olunan ərintiləri.
Sərbəst işBu mövzu alüminium (Al), maqnezium (Mg), xrom (Cr), sink (Zn) və misin (Cu) sənayedə istifadə olunan ərintilərini, onların tərkibini, alınma üsullarını, xassələrini və tətbiq sahələrini öyrənir. Mövzuda metalların saf halda və ərinti şəklində istifadə xüsusiyyətləri, ərintilərin mexaniki möhkəmliyi, korroziyaya davamlılığı, yüngüllüyü və texnoloji üstünlükləri izah edilir. Həmçinin duralüminium, maqnezium ərintiləri, paslanmayan polad və xromlu ərintilər, latun, bürünc və digər mühüm sənaye materiallarının tərkibi və istifadəsi araşdırılır. Bu biliklər müasir maşınqayırma, aviasiya, tikinti, nəqliyyat və digər sənaye sahələrində metal materialların seçilməsini anlamağa imkan verir.
35. 5. Dəmirin ərintiləri: polad və çuqun. Sənayedə tətbiq sahələri.
Sərbəst işBu mövzu dəmirin əsas sənaye ərintiləri olan polad və çuqunun tərkibini, alınma üsullarını, xassələrini və tətbiq sahələrini öyrənir. Mövzuda dəmir-karbon ərintilərinin quruluşu, polad və çuqun arasındakı fərqlər, karbonun və digər legirləyici elementlərin ərintilərin xassələrinə təsiri izah edilir. Həmçinin polad və çuqunun mexaniki möhkəmliyi, sərtliyi, emal olunma qabiliyyəti, korroziyaya davamlılığı və sənayenin müxtəlif sahələrində istifadəsi araşdırılır. Bu biliklər metallurgiya, maşınqayırma, tikinti və digər texniki sahələrdə materialların düzgün seçilməsinin əsaslarını formalaşdırır.