Power BI ilə biznes analitikasıSillabus

Fənn kodu

İFS-40191y

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

180

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 30 saat - seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 72 saat - sərbəst iş b) 48 saat - hazırlıq

Power BI, Microsoft tərəfindən hazırlanan və iş analitikası, veri görsəlləşdirmə və verilənlərin təhlilini və monitorinqini etmək üçün inkişaf etdirilmiş bir birbaşa raportlaşdırma və verilənlər əsaslı analitika platformasıdır. İş dünyasında fəaliyyət göstərən şirkətlər və təşkilatlar, Power BI vasitəsilə verilənləri cəlb edərək, bunları görsəlləşdirir və interaktiv raportlar, göstəricilər və cədvəllər kimi formaqlarda təşkil edir. Verilənləri cəlb etmə: Power BI, müxtəlif mənbələrdən verilənləri cəlb etmək üçün çoxsaylı mənbələr, verilənlər bazası sistemləri və bulud xidmətləri ilə inteqrasiya edə bilir.Power BI-də interaktiv təhlil apararaq verilənlərin dərinliyini kəşf edə bilirlər. Filtrlər, qruplar, çoxlu seçimlər və drill-down əməliyyatları kimi funksiyalarla verilənlərin daha ətraflı incələnməsinə imkan verir.Əsas göstəricilər və metrikalar: Power BI, şirkətlərə əsas göstəriciləri və metrikaları izləmək üçün real-vaxt monitorinq təklif edir. Bu, şirkətlərin performanslarını qiymətləndirmələrinə və təhlil etmələrinə kömək edir. Paylaşma və raportlaşdırma: Hazırlanmış olan Power BI raportlarını və göstəriciləri kolleqialar və təşkilatın digər üzvləri ilə paylaşmaq və təqdim etmək çox asandır. Onlar raportların sıxıntısız şəkildə paylaşılmasını və müxtəlif cihazlarda tərəfdaşlar və müştərilər tərəfindən açılmasını təmin edir

• mühazirə
• seminar
• təqdimatlar
• interaktiv müzakirə
• layihə əsaslı öyrənmə

1. 1

   CLO 1: Big Data və data analitikasının əsas anlayışlarını izah edir.

2. 2

   CLO 2: Power BI-də verilənləri idxal edir və emal edir.

3. 3

   CLO 3: Power Query ilə verilənləri transformasiya edir.

4. 4

   CLO 4: DAX funksiyalarından istifadə edərək hesablamalar aparır.

5. 5

   CLO 5: İnteraktiv hesabat və dashboardlar hazırlayır.

6. 6

   CLO 6: Power BI Service-də hesabatları paylaşır və idarə edir.

1. 1.
   Big Data. Big Data anlayışı və data bazaların növləriMühazirə

   Mövzuda müasir biznes mühitində sürətlə böyüyən böyük verilənlər (Big Data) anlayışı, onun fundamental xüsusiyyətləri və biznes analitikasında oynadığı rol öyrənilir. Tələbələr analitik hesabatlıq üçün mənbə rolunu oynayan fərqli verilənlər bazalarının növləri və məlumatların saxlanma mühitləri ilə tanış olurlar.

2. 2.
   Data analitika nədirMühazirə

   Mövzuda xam verilənlərin toplanması, təmizlənməsi, çevrilməsi və biznes üçün faydalı məlumatlara çevrilməsi prosesi olan data analitikasının mahiyyəti öyrənilir. Tələbələr analitikanın əsas növləri və müasir biznes qərarlarının qəbulunda verilənlərə əsaslanan yanaşmanın əhəmiyyəti ilə tanış olurlar.

3. 3.
   Qərar qəbuletmə meyarlarıMühazirə

   Mövzuda biznes analitikasında xam verilənlərin strateji qərarlara çevrilməsi prosesində istifadə olunan əsas qərar qəbuletmə meyarları və metodologiyaları öyrənilir. Tələbələr əsas performans göstəricilərinin təyin edilməsi, hədəf və faktiki göstəricilərin müqayisəsi, həmçinin Power BI hesabatlarında qərar qəbulunu sürətləndirən analitik meyarların müəyyənləşdirilməsi prinsipləri ilə tanış olurlar.

4. 4.
   Nəyə görə Power BI?Mühazirə

   Mövzuda Biznes İntellekti (BI) konsepti, onun data analitikası ilə əlaqəsi və xam verilənlərin strateji qərarlara çevrilməsindəki rolu öyrənilir. Tələbələr IT asılılığı yüksək olan ənənəvi BI sistemləri ilə istifadəçi yönümlü, sürətli vizuallaşdırma imkanı tanıyan müasir "Self-Service BI" (Power BI) arasındakı fərqləri təhlil edirlər. Həmçinin, bazarda aparıcı analitik alətlər olan Power BI, Tableau və Qlikview-nun funksionallıq, qiymət və istifadə rahatlığı baxımından müqayisəsi aparılır.

5. 5.
   Power BI Desktop ilə dataların alınmasıMühazirə

   Mövzuda Power BI ekosisteminin əsas analitik aləti olan Power BI Desktop proqramının interfeysi, əsas işçi panelləri və lent menyusu öyrənilir. Tələbələr analitik hesabatlar hazırlamaq üçün fərqli data mənbələrinə (Excel, CSV, SQL Server, Veb-səhifələr və s.) təhlükəsiz bağlanmaq və xam verilənləri proqram mühitinə import etmək mexanizmlərini təcrübədən keçirirlər.

6. 6.
   Power Query Editor ilə dataların hazırlanmasıMühazirə

   Mövzuda Power BI daxilində xam verilənlərin təmizlənməsi, transformasiyası və strukturlaşdırılması üçün istifadə olunan ETL aləti — Power Query Editor öyrənilir. Tələbələr tip uyğunsuzluqlarının aradan qaldırılması, lazımsız sütun və sətirlərin silinməsi, məlumatların qruplaşdırılması, sətir və sütunların yerlərinin dəyişdirilməsi, həmçinin fərqli cədvəllərin birləşdirilməsi mexanizmlərini mənimsəyirlər.

7. 7.
   Power Query Editor ilə dataların hazırlanmasıMühazirə

   Mövzuda Power Query Editor-da məlumatların təmizlənməsi zamanı yerinə yetirilən hər bir əməliyyatın daxili ardıcıllığını idarə edən "Tətbiq edilmiş addımlar" paneli dərindən öyrənilir. Tələbələr formalaşmış addımların icra tarixinə və struktur dəyişikliklərinə baxmağı, mövcud iki addım arasına yeni bir transformasiya mərhələsi əlavə etməyi, addımların icra sırasını dəyişməyi, mövcud addımın parametrlərini redaktə etməyi və tətbiq olunmuş hər hansı bir addımı silməyin aradakı asılılıqlara təsirini təhlil edirlər.

8. 8.
   Data modelləşdirilməsiMühazirə

   Mövzuda Power BI platformasında analitik hesabatların təməli sayılan relasiya data modellərinin qurulması prinsipləri öyrənilir. Tələbələr cədvəllər arasında mövcud olan münasibət növlərini (1:1, 1:M, M:1, M:M), unikal identifikasiyanı təmin edən əsas və xarici açar anlayışlarını təhlil edirlər. Həmçinin, Power BI mühitində əlaqələrin avtomatik aşkarlanması, yeni münasibətlərin əllə yaradılması, aktiv/qeyri-aktiv əlaqələrin idarə olunması və modelin optimallaşdırılması üçün münasibətlərin redaktəsi/silinməsi mexanizmləri praktiki olaraq araşdırılır.

9. 9.
   Data Analysis Expressions (DAX)Mühazirə

   Mövzuda Power BI mühitində inkişaf etmiş məlumat təhlili, dinamik hesabatlıq və xüsusi biznes göstəricilərinin formalaşdırılması üçün istifadə olunan DAX formullar dili öyrənilir. Tələbələr DAX-ın verilənlər modelindəki əhəmiyyətini, dilin daxili verilənlər tiplərini, əsas sintaksis qaydalarını və operator növlərini təhlil edirlər. Həmçinin, model daxilində hesablanmış sütunların yaradılması addımları və onların yaddaşda saxlanma xüsusiyyətləri praktiki şəkildə araşdırılır.

10. 10.
    DAX funksiyalarının tipləriMühazirə

    Mövzuda Power BI modelində dinamik hesablama ssenarilərini reallaşdırmaq üçün istifadə olunan DAX funksiyalarının kateqoriyaları öyrənilir. Tələbələr hesabatlarda təqvim analizi aparmaq üçün Tarix və vaxt funksiyaları, mətn tipli verilənləri təmizləmək və birləşdirmək üçün Mətn funksiyaları, həmçinin müəyyən biznes şərtlərindən asılı olaraq fərqli nəticələr formalaşdırmaq üçün Məntiqi funksiyalar ilə tanış olurlar.

11. 11.
    DAX funksiyalarının tipləriMühazirə

    Mövzuda Power BI hesabatlarında aqreqasiya və dinamik məlumat tənzimlənməsi üçün istifadə olunan mürəkkəb DAX kateqoriyaları öyrənilir. Tələbələr əsas hesablama əməliyyatları üçün Riyazi və statistik funksiyalar, həmçinin Power BI-da hesablama kontekstini tamamilə dəyişmək və hesabatlara xüsusi süzgəclər tətbiq etmək üçün proqramın ən güclü Filtr funksiyaları ilə tanış olurlar.

12. 12.
    Hesabat Görünüşü İstifadəçi İnterfeysi Mühazirə

    Mövzuda Power BI Desktop-un analitik hesabatlar və panellər dizayn edilən əsas işçi mühiti – Hesabat Görünüşü funksional bölmələri ilə birlikdə öyrənilir. Tələbələr verilənlər sütunlarının yer aldığı Sahələr paneli, vizual növlərinin seçildiyi və formatlandığı Vizuallaşdırmalar paneli, alətlər menyusunu birləşdirən Lent, müxtəlif görünüş rejimləri və hesabat vərəqlərinin idarə olunduğu Səhifələr Nişanı ilə tanış olurlar.

13. 13.
    Qruplaşdırma və Binning-ə GirişMühazirə

    Mövzuda Power BI mühitində böyük həcmli məlumatların daha anlaşıqlı və sistemli şəkildə təqdim olunması üçün verilənlərin qruplaşdırılması və kateqoriyalara bölünməsi (Binning) üsulları öyrənilir. Tələbələr mətn tipli sütunlarda xüsusi qrupların formalaşdırılmasını, ədədi və tarix tipli sütunlarda isə verilənləri müəyyən diapazonlara bölmək üçün binlərin yaradılması mexanizmini mənimsəyirlər.

14. 14.
    İyerarxikaya girişMühazirə

    Mövzuda Power BI mühitində verilənlərin ümumidən detala doğru çoxsəviyyəli təhlilini təmin edən iyerarxiya konsepti və onun praktiki tətbiqi öyrənilir. Tələbələr proqram tərəfindən avtomatik formalaşdırılan susmaya görə tarix iyerarxiyasını, eləcə də biznes tələblərinə uyğun fərdi tarix və coğrafi/məhsul iyerarxiyalarının yaradılması metodlarını təhlil edirlər. Həmçinin, vizuallarda səviyyələr arası naviqasiyanı təmin edən Drill-Up, Drill-Down və növbəti səviyyəyə keçid funksiyalarının idarə olunması prinsipləri praktiki olaraq mənimsənilir.

15. 15.
    Power BI-da vizualizasiyaların istifadəsiMühazirə

    Mövzuda Power BI mühitində datanın vizual olaraq effektiv şəkildə təqdim edilməsi üçün istifadə olunan əsas qrafik növləri və onların fərdiləşdirilməsi imkanları öyrənilir. Tələbələr hesabat istifadəçilərinə verilənləri dinamik şəkildə filtrləmək imkanı tanıyan Dilimləyici vizualı ilə tanış olur, mürəkkəb dataların çarpaz təhlili üçün Cədvəl və Matris strukturlarını mənimsəyirlər. Həmçinin, layihənin tələblərinə uyğun olaraq coğrafi verilənlər üçün Xəritələr, korrelyasiya təhlili üçün Səpələnmə, maliyyə/budaq dəyişiklikləri üçün Şəlalə və satış mərhələlərinin analizi üçün Qıf qrafiklərinin qurulması və formatlanması qaydaları praktiki şəkildə təhlil edilir.

16. 16.
    Power BI-da dataları araşdırmaqMühazirə

    Mövzuda hesabatların bulud mühitində idarə olunmasını təmin edən Power BI Service (SaaS) platforması və onun analitik alətləri öyrənilir. Tələbələr bulud platformasının interfeysi ilə tanış olur, verilənlərdən süni intellekt alətləri vasitəsilə avtomatik analitik nəticələr çıxaran "Sürətli anlayışlar" funksiyasını təhlil edirlər. Həmçinin, fərqli hesabatlardan vacib vizualları bir yerə toplayan Panel anlayışı, onun yaradılması, natural dildən istifadə edərək data haqqında suallar verməyə imkan tanıyan sual-cavab vidjetinin konfiqurasiyası və fərdiləşdirilməsi mexanizmləri mənimsənilir.

17. 17.
    Power BI-da dataları araşdırmaqMühazirə

    Mövzuda Power BI Service mühitində yaradılmış idarəetmə panellərinin komanda daxilində effektiv istifadəsi və vizual optimallaşdırılması üsulları öyrənilir. Tələbələr hazırlanmış dashboard-ların təşkilat daxilində digər işçilər və qərarverici şəxslərlə təhlükəsiz paylaşılması yollarını, vizualların və məlumat qutucuqlarının tam ekran rejimində təqdim olunmasını təhlil edirlər. Həmçinin, panel daxilindəki qutucuqların detallarının redaktəsi, kənar vidjetlərin əlavə edilməsi və monitor ekranlarında maksimum məlumatlılıq əldə etmək üçün dashboard sahəsinin vizual olaraq genişləndirilməsi prinsipləri araşdırılır.

18. 18.
    Qoşulma RejimləriMühazirə

    Mövzuda Power BI Service bulud platforması ilə lokal şəbəkədə saxlanılan məlumat mənbələri arasındakı təhlükəsiz və avtomatlaşdırılmış əlaqə mexanizmləri öyrənilir. Tələbələr fərqli verilənlər bazası qoşulma rejimlərini, onların performans və yaddaş fərqlərini təhlil edirlər. Mövzunun praktiki hissəsində şirkətdaxili lokal şəbəkədə saxlanılan SQL Server verilənlər bazasına birbaşa inteqrasiya, bulud mühitindəki hesabatların lokal data faylları (Excel, CSV və s.) ilə əlaqələndirilməsi və məlumatların avtomatik yenilənməsini təmin edən On-Premises Data Gateway proqram təminatının qurulması və konfiqurasiyası öyrənilir.

19. 19.
    Power Bİ hesabat serveriMühazirə

    Mövzuda hesabatların tamamilə şirkətdaxili infrastrukturda saxlanılması üçün Power BI Report Server-in qurulması və hesabatların burada nəşr edilməsi öyrənilir. Həmçinin, məlumat məxfiliyini qorumaq məqsədilə DAX formulları vasitəsilə Sətir Səviyyəsində Təhlükəsizlik rollarının yaradılması və istifadəçilərin yalnız öz səlahiyyətlərinə uyğun data sətirlərini görməsi üçün filtrləmə mexanizmləri mənimsənilir.

20. 20.
    Power BI-da R & PythonMühazirə

    Mövzuda Power BI mühitində inkişaf etmiş data analitikası, məlumatların təmizlənməsi və transformasiyası üçün R və Python dillərinin qoşulması mexanizmləri öyrənilir. Tələbələr Power BI daxilində xüsusi R və Python skriptlərindən istifadə edərək mürəkkəb ETL proseslərini icra etməyi və xam verilənləri analitikaya hazırlamağı mənimsəyirlər.

21. 21.
    Power BI-da Yüksək Səviyyəli (Advanced) AnalitikaMühazirə

    Mövzuda Power BI platformasının təqdim etdiyi qabaqcıl analitika və bulud əsaslı data arxitekturası imkanları öyrənilir. Tələbələr bulud servisinə qoşulma, böyük verilənlərin mərkəzləşdirilmiş idarə olunması və təkrar istifadəsi üçün Data axınlarının yaradılması mexanizmlərini mənimsəyirlər. Həmçinin, Süni İntellekt alətlərindən istifadə edərək vizuallarda normal gedişatdan kənara çıxan kəskin dəyişikliklərin və anomaliyaların avtomatik aşkarlanması funksiyası praktiki olaraq təhlil edilir.

22. 22.
    Hesab kartının yaradılmasıMühazirə

    Mövzuda şirkətlərin strateji biznes məqsədlərini və əsas performans göstəricilərini izləmək üçün istifadə olunan Hesab Kartlarının yaradılması öyrənilir. Tələbələr fərqli hesabatlardakı dataları vahid bir idarəetmə panelinə bağlamağı, hədəf göstəricilərini təyin etməyi və real vaxt rejimində statusların dinamik monitorinqini mənimsəyirlər.

23. 23.
    Hesab kartının yaradılmasıMühazirə

    Mövzuda hesabatların və data mənbələrinin kənar şəxslərdən qorunması üçün Microsoft Purview tərəfindən təmin edilən Həssaslıq Etiketlərinin Power BI mühitində tətbiqi öyrənilir. Tələbələr verilənlərə məxfilik dərəcələrinə uyğun olaraq etiketlərin təyin edilməsi, şifrələnməsi və bu təhlükəsizlik qaydalarının hesabat Excel-ə çıxarıldıqda belə qorunub saxlanması mexanizmlərini təhlil edirlər.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.