Mülki müdafiəSillabus

Fənn kodu

İf-4153yMfiz

Kredit

3

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə b) 15 saat seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 18 saat MRTSİ b) 27 saat TSİ

Mülki müdafiə fənni tələbələrə fövqəladə halların (təbii, texnogen, bioloji, ekoloji və hərbi mənşəli) yaranma səbəbləri, onların nəticələrinin qiymətləndirilməsi, risklərin azaldılması, əhalinin və ərazilərin mühafizəsi, xəbərdarlıq və təxliyə tədbirləri, fərdi və kollektiv mühafizə vasitələrindən istifadə, ilkin tibbi yardımın göstərilməsi, eləcə də fövqəladə hallara hazırlıq və düzgün davranış qaydaları haqqında nəzəri və praktiki biliklər qazandırır. Fənn tələbələrdə təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılmasına, risklərin idarə olunması bacarıqlarının inkişaf etdirilməsinə və fövqəladə vəziyyətlərdə operativ, düzgün qərar qəbul etmə səriştəsinin inkişafına xidmət edir.

• mühazirə
• problem-based learning
• seminar
• təqdimatlar

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   Mülki müdafiənin əsaslarıMühazirə

   “Mülki müdafiə haqqında” AR qanununun əsas müddəaları. Mülki müdafiənin strateji məqsədləri və vəzifələri. Dövlət təhlükəsizlik və risk idarəetmə sistemində MM-in rolu FH-da MM-nin idarəetməi prinsipləri

2. 2.
   MM qüvvələri: peşəkar, könüllü və hərbiləşdirilməmiş dəstələr. Mühazirə

   Mülki müdafiə qüvvələrinin strukturu və idarəetmə səviyyələri. Peşəkar xilasedici bölmələr və onların funksiyaları. Könüllü mülki müdafiə formalaşmaları və icma əsaslı iştirak. Hərbiləşdirilməmiş dəstələrin tərkibi, vəzifələri və fəaliyyət istiqamətləri. Fövqəladə hallarda qüvvələrin qarşılıqlı fəaliyyəti və koordinasiya mexanizmləri

3. 3.
   Fövqəladə hallar və onların xarakteristikasıMühazirə

   FH anlayışı və təsnifatı.Texnogen xarakterli FH və təsnifatı. Radiasiya təhlükəli obyektlər və müasir nümunələr. Şüalanma dozası, doza gücü və təsirlər. İonlaşdırıcı şüalar: mənbələr və təsir mexanizmi. AES qəzaları və radioaktiv çirklənmə ssenariləri. Kimyəvi təhlükəli obyektlər və maddələr. Partlayış, yanğın təhlükəli qəzalar, onların idarə olunması

4. 4.
   Hərbi xarakterli fövqəladə hallar. Mühazirə

   Müasir hərbi təhlükələr və hibrid risklər. Nüvə silahı və zədələyici amilləri. Kimyəvi silah və təsir xüsusiyyətləri. Bioloji (bakterioloji) silah. Adi qırğın vasitələri. Hərbi xarakterli fövqəladə halların əhali və infrastruktur üçün nəticələri

5. 5.
   Təbii xarakterli fövqəladə hallarMühazirə

   Zəlzələlər və seysmik risklər. Sel və daşqınlar. Torpaq sürüşmələri. Qasırğa, güclü külək, qar uçqunları. Quraqlıq və ekstremal temperatur hadisələri. İqlim dəyişmələrinin yaratdığı risklər

6. 6.
   FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi.Mühazirə

   Fövqəladə hallarda istifadə olunan nəzarət və monitorinq cihazlarının rolu. Radiasiya, kimyəvi və toksik mühitin operativ qiymətləndirilməsi prinsipləri. Müasir mülki müdafiə və fövqəladə hallar xidmətlərində istifadə olunan cihazlar

7. 7.
   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsasları.Mühazirə

   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsas prinsipləri və üsulları. MM-in vahid xəbərdarlıq siqnalları (CELL BROADCAST sisteminin iş prinsipi) .Sənaye obyektlərinin personalının, MM dəstələrinin şəxsi heyəti və işləməyən əhalinin FH-a hazırlanması

8. 8.
   Fərdi mühafizə vəsaitləriMühazirə

   Fərdi mühafizə vəsaitləri, onların təsnifatı. Tənəffüs üzvlərinin FMV, onların təsnifatı və təyinatları. Dərinin fərdi mühafizə vasitələri, onların təsnifatı və təyinatları. Gözlərin fərdi mühafizə vasitələri. Tibbi fərdi mühafizə vasitələri və onların təyinatı

9. 9.
   Elektrostatik linzalarMühazirə
10. 10.
    Mülki müdafiənin mühafizə qurğularıMühazirə

    Radiasiya əleyhinə daldanacaqlar (radiasiya daldanacaqları), onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları. Sadə daldanacaqlar, növləri və quruluşları. Mühafizə qurğularının sülh dövründə saxlanılma və istifadəsi

11. 11.
    FH-da əhalinin köçürülməsi Mühazirə

    Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi. Köçürmənin mahiyyəti və üsulları. Köçürmə orqanları, onların tərkibi və vəzifələri. Köçürmənin təminatı və həyata keçirilməsi

12. 12.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı Mühazirə

    Sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığının mahiyyəti, məzmunu. Obyektlərin işinin dayanıqlığının yüksədilməsi üçün görülən əsas tədbirlər

13. 13.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMühazirə

    FH-da keçirilən xilasetmə və digər təxirəsalınmaz işlərin (X və DTİ) məqsəd,mahiyyət və tapşırıqları. X və DTİ təşkili və yerinə yetirilməsi. X və DTİ-nin keçirilməsi üçün cəlb olunan qüvvə və vəsaitlər

14. 14.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMühazirə

    FH-da X və DTİ-nin təşkili və keçirilməsində obyekt dəstə komandirinin işinin mahiyyəti, məzmunu və ardıcıllığı. Xüsusi təmizləmənin təşkili və həyata keçirilməsi. FH-da obyektlər və MM dəstələrinin fəaliyyətinin idarə olunması

15. 15.
    Azerbaijan during the Safavid and Afsharid dynasties (16th – first half of the 18th century). Mühazirə

    This topic explores the political history of Azerbaijan during the Safavid and Afshar dynasties, with particular emphasis on the processes of state-building and the characteristics of governance. It examines the establishment of a centralized government, the strengthening of military and political power, and the fundamental principles of state administration during these dynasties. Furthermore, it analyzes their domestic and foreign policies, territorial expansion, and international relations. Special attention is given to the social, economic, and cultural development of the period, as well as to the preservation and continuation of Azerbaijan’s statehood traditions. Studying this topic provides a deeper understanding of the role of the Safavid and Afshar states in the history of Azerbaijani statehood and their contribution to imperial governance traditions.

    • • CLO1: Explains the key characteristics of the main periods of Azerbaijani history.
    • • CLO2: Clarifies selected controversial issues in Azerbaijani history.
    • • CLO3: Develops an objective position on relevant historical issues.
    • • CLO5:Relates Azerbaijan's ancient history to the modern era.
    • • CLO4: Demonstrates the required basic knowledge and formulates independent views on course topics.
16. 16.
    Sənaye və infrastruktur obyektlərində mülki müdafiənin təşkili. Məşğələ

    Sənaye müəssisələrində mülki müdafiə sisteminin qurulması prinsipləri. Kritik infrastruktur obyektlərində risklərin idarə olunması yanaşmaları. Obyekt səviyyəsində mülki müdafiə planlaşdırılması və cavab mexanizmləri. Obyekt personalının hazırlığı və təlim sistemi. Texnogen risklərə qarşı mühəndis-texniki və təşkilati tədbirlər.

17. 17.
    Təbii xarakterli fövqəladə hallarMəşğələ

    Təbii fəlakətlərin sosial-iqtisadi və ekoloji nəticələri.

18. 18.
    1. Birinci qrup anionlarının analitik reaksiyaları (Cl-, Br-, I-, S2-, NO2-, NO3-)Məşğələ
19. 19.
    Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları. Məşğələ

    Mühafizə qurğularının istifadəsi. Mühafizə qurğularının əhalinin qəbuluna hazırlanması. Mühafizə qurğularında əhalinin yerləşdirilməsi. Mühafizə qurğularında əhalinin davranış qaydaları

20. 20.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı Məşğələ

    Obyektin dayanıqlığına təsir edən amillər. Sənaye obyektlərinin dayanıqlığının tədqiqatının aparılması. Mülki müdafiənin mühəndis-texniki tədbirləri

21. 21.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMəşğələ

    Sənaye obyektlərində fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması. Xüsusi təmizləmənin keçirilməsi. Qismi xüsusi təmizləmənin – dezaktivizasiyanın, deqazasiyanın və dezinfeksiyanın keçirilməsi.

22. 22.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMəşğələ

    Tam və qismi sanitar təmizləmənin keçirilməsi

23. 23.
    Fövqəladə hal baş verdikdə ilkin tibbi yardımMəşğələ

    Travmalar, qanaxma, sınıq və yanıqlar zamanı ilkin yardımın göstərilməsi, CPR elementləri və zərərçəkənin təhlükəsiz təxliyəyə hazırlanması

24. 24.
    Sərbəst işSərbəst iş

    Sərbəst işlər mülki müdafiənin hüquqi, təşkilati və praktiki əsaslarını, fövqəladə halların növlərini, risklərin qiymətləndirilməsi və idarə olunmasını, əhalinin və sənaye obyektlərinin mühafizəsini, fərdi və kollektiv mühafizə vasitələrini, köçürmə, xilasetmə və ilkin tibbi yardım tədbirlərini, eləcə də müasir texnologiyaların və beynəlxalq təcrübənin mülki müdafiə sahəsində tətbiqini əhatə edir. Mövzular fövqəladə hallara hazırlıq, təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması və fövqəladə vəziyyətlərdə düzgün qərar qəbul etmə bacarıqlarının inkişafına yönəldilmişdir.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.