Nüvə energetikasıSillabus

Fənn kodu

İFS-2468y

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

180

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat-mühazirə b) 15 saat- məşğələ c) 15 saat-laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) TSİ-60 saat b) MRTSİ-60 saat

Nüvə enerjisinin nəzəri və texniki əsaslaı ilə tanış olmaq, atom elektrik stansiyalarında enerji istehsalının hansı fiziki prinsiplərinin tətbiq olunduğunu və hansı proseslərin müşayət olunduğunu başa düşməkdir. Həmçininnüvə enerjisinin xasələrinin, radioaktivlik, nüvə reaksiyaları, parşalanma nüvə reaksiyaları, parçalanma mexanizmi, nüvə reaktorları haqda fudamental biliklərin mənimsənilməsi nəzərdə titulub.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• seminar
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: Nüvə energetikasının əsas fiziki prinsiplərini izah edir.

2. 2

   CLO 2: Atom nüvəsinin xassələrini, radioaktivlik və nüvə reaksiyalarının qanunauyğunluqlarını təhlil edir.

3. 3

   CLO 3: Nüvə parçalanması, zəncirvari reaksiyalar və enerji ayrılması proseslərini qiymətləndirir.

4. 4

   CLO 4: Nüvə reaktorlarının quruluşunu və iş prinsipini izah edir.

5. 5

   CLO 5: Nüvə energetikasında təhlükəsizlik və müasir texnologiyaların tətbiqini təhlil edir.

1. 1.
   Atom nüvəsinin əsas xassələri.Mühazirə

   Bu mövzuda atom nüvəsinin quruluşu, tərkibi və əsas fiziki xassələri öyrənilir. Nüvəni təşkil edən proton və neytronlar, atom və kütlə ədədləri, nüvənin yükü, radiusu, kütləsi, sıxlığı, rabitə enerjisi və kütlə defekti anlayışları izah edilir. Həmçinin nüvə qüvvələrinin xüsusiyyətləri, nüvənin sabitliyi, izotoplar və onların tətbiq sahələri haqqında ümumi məlumat verilir. Mövzunun mənimsənilməsi tələbələrdə nüvə fizikasının əsas prinsiplərini başa düşmək və nüvə energetikasının sonrakı mövzularını öyrənmək üçün zəruri baza formalaşdırır.

   • Atom nüvəsinin quruluşunu və əsas xassələrini izah edir. Proton, neytron, atom nömrəsi və kütlə ədədi anlayışlarını fərqləndirir. Nüvə qüvvələrinin əsas xüsusiyyətlərini şərh edir. Atom nüvəsinin əsas xassələrini sadə nüvə-fiziki məsələlərin həllində tətbiq edir.
   • Atom nüvəsinin quruluşunu və əsas xassələrini təhlil edir, onları nüvə proseslərinin izahında tətbiq edir.
2. 2.
   Kütlə vahidləri və ölçmələr.Mühazirə

   Bu mövzuda nüvə fizikasında istifadə olunan kütlə vahidləri və onların ölçülməsi üsulları öyrənilir. Atom kütlə vahidi (u), elektronvoltla (eV/c²) ifadə olunan kütlə, kütlə spektrometriyası və kütlənin dəqiq təyini prinsipləri izah edilir. Həmçinin müxtəlif kütlə vahidləri arasında çevrilmələr, atom və nüvə kütlələrinin müqayisəsi, kütlə ölçmələrinin nüvə fizikası və nüvə energetikasındakı əhəmiyyəti nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə kütlə vahidlərindən düzgün istifadə etmək və nüvə hesablamalarında tətbiq etmək bacarığını formalaşdırır.

   • Nüvə fizikasında istifadə olunan əsas kütlə vahidlərini izah edir. Kütlə vahidləri arasında çevrilmələr aparır. Atom və nüvə kütlələrinin ölçülməsi prinsiplərini şərh edir. Kütlə vahidlərindən nüvə hesablamalarında düzgün istifadə edir.
   • Nüvə fizikasında istifadə olunan kütlə vahidlərini tətbiq edir və kütlə vahidləri arasında çevrilmələri yerinə yetirir."
3. 3.
   Nüvənin rabitə enerjisi və dayanıqlığı.Mühazirə

   Bu mövzuda atom nüvəsinin rabitə enerjisi və onun fiziki mahiyyəti öyrənilir. Kütlə defekti ilə rabitə enerjisi arasındakı əlaqə, Eynşteynin kütlə–enerji ekvivalentliyi prinsipi əsasında rabitə enerjisinin hesablanması izah edilir. Nüvənin xüsusi rabitə enerjisinin dayanıqlığa təsiri, müxtəlif elementlərin nüvələrinin dayanıqlıq xüsusiyyətləri, sabit və qeyri-sabit nüvələrin fərqləri, həmçinin rabitə enerjisinin nüvə parçalanması və sintezi proseslərində rolu nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə nüvə dayanıqlığının fiziki əsaslarını anlamaq və nüvə energetikasında enerji ayrılmasının səbəblərini dərk etmək bacarığını formalaşdırır.

   • Rabitə enerjisi və kütlə defekti anlayışlarını izah edir. Rabitə enerjisini və xüsusi rabitə enerjisini hesablayır. Rabitə enerjisinin nüvənin dayanıqlığına təsirini təhlil edir. Nüvənin dayanıqlığını rabitə enerjisi əsasında qiymətləndirir.
   • Xüsusi rabitə enerjisinə əsasən atom nüvələrinin dayanıqlığını təhlil edir və qiymətləndirir
4. 4.
   Radioaktivlik. Radioaktiv parçalanma qanunu.Mühazirə

   Bu mövzuda radioaktivlik hadisəsinin fiziki mahiyyəti, təbii və süni radioaktivlik, α-, β- və γ-şüalanmalarının xüsusiyyətləri öyrənilir. Radioaktiv parçalanma qanunu, parçalanma sabiti, yarımparçalanma dövrü və radionuklidlərin aktivliyi anlayışları izah edilir. Həmçinin radioaktiv parçalanmanın statistik xarakteri, parçalanma qanununun nüvə fizikası və nüvə energetikasındakı tətbiqləri nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə radioaktiv çevrilmələrin qanunauyğunluqlarını anlamaq və radioaktiv parçalanma ilə bağlı sadə hesablamaları aparmaq bacarığını formalaşdırır.

   • Radioaktivlik və radioaktiv parçalanma qanununu izah edir. α-, β- və γ-şüalanmalarının xüsusiyyətlərini fərqləndirir. Radioaktiv parçalanma ilə bağlı sadə hesablamalar aparır. Radioaktiv parçalanma qanununu nüvə proseslərinin təhlilində tətbiq edir.
   • Radioaktiv parçalanma qanununu tətbiq edərək radionuklidlərin çevrilməsini və aktivliyini təhlil edir."
5. 5.
   Radioaktiv ailələr.Mühazirə

   Bu mövzuda radioaktiv ailələr anlayışı, təbii radioaktiv çevrilmə sıraları və onların yaranma prinsipləri öyrənilir. Uran, torium və aktinium radioaktiv ailələrinin tərkibi, radioaktiv çevrilmə ardıcıllığı, ana və törəmə nüvələr, sabit nüvənin yaranması prosesi izah edilir. Həmçinin radioaktiv ailələrin nüvə fizikası, geologiya, geoxronologiya və nüvə energetikasındakı tətbiqləri nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə radioaktiv çevrilmə zəncirlərini təhlil etmək və radioaktiv ailələrin xüsusiyyətlərini qiymətləndirmək bacarığını formalaşdırır.

   • Radioaktiv ailələrin çevrilmə zəncirlərini təhlil edir və onların xüsusiyyətlərini qiymətləndirir."
   • Radioaktiv ailələrin yaranma prinsiplərini izah edir. Əsas təbii radioaktiv ailələri fərqləndirir və müqayisə edir. Radioaktiv çevrilmə zəncirlərini təhlil edir. Radioaktiv ailələr haqqında bilikləri nüvə fizikası və nüvə energetikasında tətbiq edir.
6. 6.
   Nüvə reaksiyaları. Reaksiya enerjisi. Nüvə reaksiyalarının mexanizmi.Mühazirə

   Bu mövzuda nüvə reaksiyalarının əsas anlayışları, növləri və başvermə mexanizmləri öyrənilir. Nüvə reaksiyalarının tənlikləri, enerji və impulsun saxlanması qanunları, reaksiya enerjisi (Q-qiyməti), endoenergetik və ekzoenergetik reaksiyalar izah edilir. Həmçinin neytronların nüvə reaksiyalarındakı rolu, reaksiya mexanizmləri, təsir kəsiyi anlayışı və nüvə reaksiyalarının nüvə energetikası, sənaye və elmi tədqiqatlarda tətbiqləri nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə nüvə reaksiyalarını təhlil etmək, reaksiya enerjisini qiymətləndirmək və nüvə proseslərinin fiziki əsaslarını anlamaq bacarığını formalaşdırır.

   • Nüvə reaksiyalarının növlərini və mexanizmini izah edir. Nüvə reaksiyalarında reaksiya enerjisini (Q-qiymətini) hesablayır. Enerji və impulsun saxlanması qanunlarını nüvə reaksiyalarına tətbiq edir. Nüvə reaksiyalarının nəticələrini təhlil edir və praktik tətbiqlərini qiymətləndirir.
   • Nüvə reaksiyalarının mexanizmini təhlil edir və reaksiya enerjisini hesablayaraq nəticələrini qiymətləndirir
   • Lorens qüvvəsini və yüklü hissəciklərin hərəkətini hesablayır. Lorens tənliyini fiziki məsələlərin həllində tətbiq edir. Kritik kütlə və neytron çoxalma əmsalını təhlil edir. Nüvə prosesləri ilə bağlı hesablamaların nəticələrini qiymətləndirir.
7. 7.
   Neytron fizikası.Mühazirə

   Bu mövzuda neytronun əsas fiziki xassələri, növləri və nüvə proseslərində rolu öyrənilir. Neytronların maddə ilə qarşılıqlı təsiri, elastik və qeyri-elastik səpilmə, udulma, moderasiya və neytron axını anlayışları izah edilir. Həmçinin neytronların nüvə reaksiyalarında, zəncirvari reaksiyanın yaranmasında və nüvə reaktorlarının iş prinsipində əhəmiyyəti, neytron mənbələri və neytronların tətbiq sahələri nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə neytron proseslərini təhlil etmək və onların nüvə energetikasındakı rolunu qiymətləndirmək bacarığını formalaşdırır.

   • Neytronların əsas fiziki xassələrini və növlərini izah edir. Neytronların maddə ilə qarşılıqlı təsirini təhlil edir. Neytronların nüvə reaksiyalarında və zəncirvari reaksiyada rolunu izah edir. Neytron fizikası prinsiplərini nüvə reaktorlarının işinin təhlilində tətbiq edir.
   • Neytronların nüvə reaksiyalarında rolunu təhlil edir və onların nüvə reaktorlarının işinə təsirini qiymətləndirir
8. 8.
   Parçalanma nüvə reaksiyaları.Mühazirə

   Bu mövzuda ağır atom nüvələrinin parçalanma reaksiyalarının fiziki əsasları öyrənilir. Nüvə parçalanmasının başvermə mexanizmi, parçalanma məhsulları, enerji ayrılması, sərbəst neytronların yaranması və zəncirvari reaksiyanın formalaşması izah edilir. Həmçinin idarə olunan və idarə olunmayan parçalanma reaksiyaları, kritik kütlə anlayışı, parçalanma reaksiyalarının nüvə reaktorlarında və nüvə energetikasında tətbiqi, eləcə də təhlükəsizlik məsələləri nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə nüvə parçalanmasının əsas qanunauyğunluqlarını anlamaq və onun enerji istehsalındakı rolunu qiymətləndirmək bacarığını formalaşdırır.

   • Parçalanma nüvə reaksiyalarının mexanizmini izah edir. Zəncirvari reaksiyanın yaranma şərtlərini təhlil edir. Parçalanma zamanı ayrılan enerjini və neytronların rolunu izah edir. Parçalanma reaksiyalarını nüvə reaktorlarının iş prinsipinin təhlilində tətbiq edir.
   • Parçalanma nüvə reaksiyalarının enerji istehsalındakı rolunu təhlil edir və zəncirvari reaksiyanın idarə olunma prinsiplərini qiymətləndirir.
9. 9.
   Parçalanma məhsulları. Parçalanma mexanizmi.Mühazirə

   Bu mövzuda nüvə parçalanması nəticəsində yaranan məhsulların xüsusiyyətləri və parçalanma prosesinin mexanizmi öyrənilir. Parçalanma fraqmentləri, sərbəst neytronlar, γ-şüalanması və enerji ayrılması izah edilir. Həmçinin parçalanma məhsullarının radioaktivliyi, onların sonrakı çevrilmələri, parçalanma mexanizminin mərhələləri və nüvə reaktorlarının işinə təsiri nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə parçalanma məhsullarının xüsusiyyətlərini və parçalanma mexanizminin nüvə energetikasındakı rolunu anlamaq bacarığını formalaşdırır.

   • Parçalanma məhsullarının növlərini və xüsusiyyətlərini izah edir. Nüvə parçalanmasının mexanizmini təhlil edir. Parçalanma nəticəsində yaranan neytronların və γ-şüalanmasının rolunu şərh edir. Parçalanma məhsullarının nüvə reaktorlarının işinə təsirini qiymətləndirir.
   • Parçalanma məhsullarının yaranmasını və parçalanma mexanizmini təhlil edərək onların nüvə energetikasındakı rolunu qiymətləndirir.
10. 10.
    Zəncirvari reaksiyalar.Mühazirə

    Bu mövzuda zəncirvari nüvə reaksiyalarının yaranma prinsipləri və inkişaf mexanizmi öyrənilir. Neytronların çoxalması, kritik kütlə, çoxalma əmsalı (k), subkritik, kritik və superkritik hallar izah edilir. Həmçinin zəncirvari reaksiyaların idarə olunması, nüvə reaktorlarında davamlı reaksiyanın təmin edilməsi, təhlükəsizlik prinsipləri və zəncirvari reaksiyaların nüvə energetikasındakı əhəmiyyəti nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə zəncirvari reaksiyaların fiziki əsaslarını anlamaq və onların nüvə reaktorlarının işində rolunu qiymətləndirmək bacarığını formalaşdırır.

    • Zəncirvari reaksiyaların yaranma mexanizmini izah edir. Kritik kütlə və neytron çoxalma əmsalını (k) təhlil edir. Subkritik, kritik və superkritik halları fərqləndirir. Zəncirvari reaksiyaların idarə olunması prinsiplərini nüvə reaktorlarının işində tətbiq edir.
    • Zəncirvari reaksiyaların başvermə və idarə olunma prinsiplərini təhlil edir, onların nüvə energetikasındakı rolunu qiymətləndirir.
11. 11.
    Lorens tənliyi. Kritik kütlə.Mühazirə

    Bu mövzuda yüklü hissəciklərin elektrik və maqnit sahəsində hərəkətini xarakterizə edən Lorens qüvvəsi və onun riyazi ifadəsi öyrənilir. Lorens qüvvəsinin nüvə fizikası və yüklü hissəciklərin hərəkətində rolu izah edilir. Həmçinin kritik kütlə anlayışı, onun zəncirvari reaksiyanın başlanması və davam etməsində əhəmiyyəti, kritik kütləyə təsir edən amillər və nüvə reaktorlarında kritik vəziyyətin təmin edilməsi prinsipləri nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə Lorens qüvvəsinin və kritik kütlə anlayışının nüvə energetikasındakı rolunu anlamaq və təhlil etmək bacarığını formalaşdırır.

    • Lorens tənliyini tətbiq edir və kritik kütlənin zəncirvari reaksiyaların idarə olunmasındakı rolunu təhlil edir.
    • Lorens tənliyini və onun fiziki mahiyyətini izah edir. Lorens qüvvəsini yüklü hissəciklərin hərəkətinin təhlilində tətbiq edir. Kritik kütlə anlayışını və ona təsir edən amilləri təhlil edir. Kritik kütlənin zəncirvari reaksiyaların idarə olunmasındakı rolunu qiymətləndirir.
12. 12.
    Nüvə reaktorları.Mühazirə

    Bu mövzuda nüvə reaktorlarının quruluşu, iş prinsipi və əsas elementləri öyrənilir. Reaktorun aktiv zonası, nüvə yanacağı, moderator, soyuducu, idarəetmə çubuqları və bioloji mühafizə sistemlərinin funksiyaları izah edilir. Həmçinin müxtəlif tip nüvə reaktorları, onların iş rejimləri, təhlükəsizlik sistemləri və elektrik enerjisinin istehsalındakı rolu nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə nüvə reaktorlarının iş prinsiplərini anlamaq və onların nüvə energetikasındakı tətbiqini qiymətləndirmək bacarığını formalaşdırır.

    • Nüvə reaktorlarının quruluşunu və iş prinsipini təhlil edir, onların təhlükəsiz istismarının əsas prinsiplərini qiymətləndirir."
    • Nüvə reaktorlarının quruluşunu və iş prinsipini izah edir. Reaktorun əsas elementlərinin funksiyalarını təhlil edir. Müxtəlif tip nüvə reaktorlarını müqayisə edir. Nüvə reaktorlarının təhlükəsiz istismar prinsiplərini tətbiq edir.
13. 13.
    Sürətli neytron reaktorları.Mühazirə

    Bu mövzuda sürətli neytron reaktorlarının quruluşu, iş prinsipi və digər reaktor tiplərindən fərqli xüsusiyyətləri öyrənilir. Sürətli neytron spektri, moderatorun istifadə olunmaması, yanacaq dövriyyəsi, çoxaldıcı (breeder) reaktorların iş prinsipi və yanacaqdan səmərəli istifadə imkanları izah edilir. Həmçinin sürətli neytron reaktorlarının üstünlükləri, çatışmazlıqları, təhlükəsizlik xüsusiyyətləri və müasir nüvə energetikasındakı tətbiqləri nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə sürətli neytron reaktorlarının iş prinsiplərini və onların nüvə energetikasındakı rolunu qiymətləndirmək bacarığını formalaşdırır.

    • Sürətli neytron reaktorlarının iş prinsipini təhlil edir və onların nüvə yanacağından səmərəli istifadədə rolunu qiymətləndirir
    • Sürətli neytron reaktorlarının quruluşunu və iş prinsipini izah edir. Sürətli və istilik neytron reaktorlarını müqayisə edir. Sürətli neytronların nüvə reaksiyalarındakı rolunu təhlil edir. Sürətli neytron reaktorlarının üstünlüklərini və tətbiq sahələrini qiymətləndirir.
14. 14.
    Termonüvə sintezi.Mühazirə

    Bu mövzuda yüngül atom nüvələrinin yüksək temperatur və təzyiq şəraitində birləşərək daha ağır nüvə əmələ gətirməsi prosesi – termonüvə sintezinin fiziki əsasları öyrənilir. Nüvə sintezinin enerji ayrılması mexanizmi, plazma vəziyyəti, Kulon itələnməsinin aşılması şərtləri, maqnit və inertial saxlanma üsulları izah edilir. Həmçinin Günəşdə gedən sintez prosesləri, idarə olunan termonüvə reaksiyalarının problemləri, tokamak qurğuları və termonüvə enerjisinin gələcək energetikadakı rolu nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə termonüvə sintezinin fiziki əsaslarını anlamaq və onun enerji mənbəyi kimi potensialını qiymətləndirmək bacarığını formalaşdırır.

    • Termonüvə sintezinin fiziki əsaslarını izah edir. Sintez reaksiyalarında enerji ayrılması prosesini təhlil edir. Plazmanın saxlanması və idarə olunması üsullarını şərh edir. İdarə olunan termonüvə sintezinin energetik potensialını qiymətləndirir.
    • Termonüvə sintezinin fiziki əsaslarını təhlil edir və onun enerji istehsalında tətbiq imkanlarını qiymətləndirir
15. 15.
    Maqnit konfaymenti. Tokamak.Mühazirə

    Bu mövzuda yüksək temperaturlu plazmanın maqnit sahələri vasitəsilə saxlanılması prinsipləri və maqnit konfaymentinin fiziki əsasları öyrənilir. Plazmanın idarə olunması, maqnit sahəsinin quruluşu, plazma dayanıqlığı və enerji itkiləri izah edilir. Həmçinin tokamak qurğusunun quruluşu, toroidal və poloidal maqnit sahələrinin rolu, idarə olunan termonüvə sintezində tokamakların əhəmiyyəti, mövcud problemlər və müasir tədqiqat istiqamətləri nəzərdən keçirilir. Mövzu tələbələrdə plazmanın maqnit üsulu ilə saxlanılması və tokamak texnologiyasının termonüvə energetikasındakı rolunu anlamaq bacarığını formalaşdırır.

    • Aqnit konfaymentinin fiziki əsaslarını izah edir. Tokamak qurğusunun quruluşunu və iş prinsipini təhlil edir. Maqnit sahələrinin plazmanın saxlanılmasındakı rolunu qiymətləndirir. Tokamak texnologiyasının termonüvə energetikasındakı əhəmiyyətini təhlil edir.
    • Maqnit konfaymenti və tokamak texnologiyasının plazmanın idarə olunmasında rolunu təhlil edir və qiymətləndirir
16. 16.
    Atom nüvəsinin əsas xassələri. Nüvənin rabitə enerjisi və dayanıqlığı. mövzularına aid məsələ məşğələsiMəşğələ

    Bu məşğələdə atom nüvəsinin əsas parametrlərinin (atom nömrəsi, kütlə ədədi, nüvənin tərkibi, kütlə və radius) hesablanmasına dair məsələlər həll edilir. Nüvənin kütlə defekti, rabitə enerjisi və xüsusi rabitə enerjisinin təyini, müxtəlif nüvələrin dayanıqlığının müqayisəsi ilə bağlı məsələlər nəzərdən keçirilir. Tələbələr nüvə kütləsi və enerji çevrilmələri arasındakı əlaqəni tətbiq edir, hesablamaların nəticələrini təhlil edərək nüvələrin sabitliyi haqqında nəticə çıxarma bacarığı əldə edirlər.

    • Nüvənin əsas parametrlərini hesablayır. Rabitə enerjisi və kütlə defektini təyin edir. Nüvələrin dayanıqlığını müqayisə edir.
17. 17.
    Kütlə vahidləri və ölçmələr. Radioaktivlik. Radioaktiv parçalanma qanunu mözularına aid məsələ məşğələsiMəşğələ

    Bu məşğələdə nüvə fizikasında istifadə olunan kütlə vahidləri, onların çevrilməsi və kütlənin ölçülməsi ilə bağlı məsələlər həll edilir. Radioaktiv parçalanma qanunu, parçalanma sabiti, yarımparçalanma dövrü və radioaktiv maddənin aktivliyinin hesablanması üzrə praktiki məsələlər yerinə yetirilir. Tələbələr nüvə hesablamalarında uyğun düsturlardan istifadə edir, alınmış nəticələri təhlil edir və radioaktiv proseslərin qanunauyğunluqlarını tətbiq etmə bacarığı əldə edirlər.

    • Kütlə vahidləri arasında çevrilmələr aparır. Radioaktiv parçalanma qanununu tətbiq edir. Yarımparçalanma dövrü və aktivliyi hesablayır. Nəticələri təhlil edir.
18. 18.
    Radioaktiv ailələr. Nüvə reaksiyaları. Reaksiya enerjisi. Nüvə reaksiyalarının mexanizmi mövzularına aid məsələ həlli məşğələsiMəşğələ

    Bu məşğələdə radioaktiv ailələrdə gedən çevrilmə zəncirlərinin təhlili, ana və törəmə nüvələrin xüsusiyyətləri ilə bağlı məsələlər həll edilir. Nüvə reaksiyalarının tənliklərinin qurulması, enerji balansının hesablanması, reaksiya enerjisinin (Q-qiymətinin) təyini və enerji ayrılması prosesləri üzrə praktiki məsələlər yerinə yetirilir. Tələbələr nüvə reaksiyalarında saxlanma qanunlarını tətbiq edir, reaksiyaların mexanizmini təhlil edir və alınmış nəticələri qiymətləndirirlər.

    • Radioaktiv çevrilmə zəncirlərini təhlil edir. Nüvə reaksiyalarının tənliklərini qurur. Reaksiya enerjisini hesablayır. Nüvə reaksiyalarının mexanizmini izah edir.
19. 19.
    Neytron fizikası mövzusuna aid məsələ həlli məşğələsiMəşğələ

    Bu məşğələdə neytronların əsas fiziki xüsusiyyətləri, maddə ilə qarşılıqlı təsiri, neytron axını, udulma və səpilmə prosesləri ilə bağlı məsələlər həll edilir. Neytronların nüvə reaksiyalarında rolu, neytron moderasiyası və reaktor proseslərində tətbiqi üzrə hesablamalar aparılır. Tələbələr neytron fizikasının əsas qanunlarını tətbiq edir, alınmış nəticələri təhlil edir və nüvə energetikasında neytron proseslərinin əhəmiyyətini qiymətləndirirlər.

    • Neytronların əsas parametrlərini hesablayır. Neytronların maddə ilə qarşılıqlı təsirini təhlil edir. Neytron proseslərini nüvə reaksiyalarında tətbiq edir. Hesablama nəticələrini qiymətləndirir.
20. 20.
    Parçalanma nüvə reaksiyaları. Parçalanma məhsulları. Parçalanma mexanizmi. Zəncirvari reaksiyalar mövzularına aid məsələ həlli məşğələsiMəşğələ

    Bu məşğələdə ağır nüvələrin parçalanma prosesləri, parçalanma məhsulları və zəncirvari reaksiyaların əsas xüsusiyyətləri ilə bağlı məsələlər həll edilir. Parçalanma zamanı ayrılan enerjinin hesablanması, neytronların rolu, kritik kütlə və neytron çoxalma əmsalı ilə bağlı məsələlər nəzərdən keçirilir. Tələbələr parçalanma mexanizmini təhlil edir, zəncirvari reaksiyaların yaranma şərtlərini tətbiq edir və nüvə energetikasında bu proseslərin əhəmiyyətini qiymətləndirirlər.

    • Parçalanma reaksiyalarının əsas parametrlərini hesablayır. Parçalanma məhsullarını və ayrılan enerjini təhlil edir. Zəncirvari reaksiyaların yaranma şərtlərini tətbiq edir. Hesablama nəticələrini qiymətləndirir.
21. 21.
    Lorens tənliyi. Kritik kütlə mövzusuna aid məsələ həlli məşğələsiMəşğələ

    Bu məşğələdə yüklü hissəciklərin elektrik və maqnit sahəsində hərəkətini xarakterizə edən Lorens tənliyi ilə bağlı məsələlər həll edilir. Lorens qüvvəsinin hesablanması, hissəciklərin trayektoriyasının təyini və maqnit sahəsinin təsiri təhlil olunur. Həmçinin kritik kütlə, neytron çoxalma əmsalı və zəncirvari reaksiyanın davamlılığı ilə bağlı məsələlər nəzərdən keçirilir. Tələbələr alınmış nəticələri təhlil edir və Lorens qüvvəsi ilə kritik kütlə anlayışlarını nüvə və hissəcik fizikası məsələlərində tətbiq edirlər.

22. 22.
    Nüvə reaktorları. Sürətli neytron reaktorları mövzularına aid məsələ həlli məşğələsiMəşğələ

    Bu məşğələdə nüvə reaktorlarının əsas parametrləri, neytron balansı, kritik vəziyyət və enerji istehsalı ilə bağlı məsələlər həll edilir. Sürətli neytron reaktorlarında neytron spektri, yanacaqdan istifadə səmərəliliyi, çoxalma əmsalı və reaktor proseslərinin əsas xüsusiyyətləri üzrə hesablamalar aparılır. Tələbələr nüvə reaktorlarının iş prinsiplərini tətbiq edir, hesablama nəticələrini təhlil edir və sürətli neytron reaktorlarının nüvə energetikasındakı rolunu qiymətləndirirlər.

23. 23.
    Termonüvə sintezi. Maqnit konfaymenti. Tokamak mövzularına aid məsələ həlli məşğələsiMəşğələ

    Bu məşğələdə termonüvə sintezinin əsas parametrləri, enerji ayrılması, plazmanın temperaturu və maqnit sahəsində saxlanılması ilə bağlı məsələlər həll edilir. Maqnit konfaymenti prinsipləri, plazmanın dayanıqlığı, tokamak qurğularında maqnit sahələrinin rolu və əsas hesablama məsələləri nəzərdən keçirilir. Tələbələr termonüvə sintezinin fiziki əsaslarını tətbiq edir, hesablamaların nəticələrini təhlil edir və tokamak texnologiyasının enerji istehsalındakı imkanlarını qiymətləndirirlər.

24. 24.
    Zəncirvari reaksiyanın kompüter modelləşdirilməsi Laboratoriya

    Bu laboratoriya işində nüvə parçalanmasına əsaslanan zəncirvari reaksiyaların yaranma və inkişaf prosesləri kompüter modelləşdirilməsi vasitəsilə öyrənilir. Neytronların çoxalması, udulması və yeni parçalanma reaksiyalarının yaranması prosesləri, neytron çoxalma əmsalı (k), kritik, subkritik və superkritik hallar araşdırılır. Modelləşdirmə nəticəsində zəncirvari reaksiyanın davamlılığına təsir edən amillər təhlil edilir və nüvə reaktorlarının iş prinsipində bu proseslərin rolu qiymətləndirilir.

25. 25.
    Nüvə reaktorunun iş prinsipinin simulyasiyası Laboratoriya

    Bu laboratoriya işində nüvə reaktorunun əsas iş prinsipləri kompüter simulyasiyası vasitəsilə öyrənilir. Reaktorun aktiv zonası, yanacaq, moderator, soyuducu və idarəetmə sistemlərinin funksiyaları modelləşdirilir. Neytron balansı, kritik vəziyyət, zəncirvari reaksiyanın idarə olunması və reaktor gücünün dəyişməsi prosesləri təhlil edilir. Simulyasiya nəticələri əsasında nüvə reaktorlarının təhlükəsiz və səmərəli işləmə prinsipləri qiymətləndirilir.

26. 26.
    Termonüvə sintezi və tokamak proseslərinin modelləşdirilməsiLaboratoriya

    Bu laboratoriya işində termonüvə sintezinin əsas fiziki prosesləri və tokamak qurğusunda plazmanın saxlanılması prinsipləri kompüter modelləşdirilməsi vasitəsilə öyrənilir. Plazmanın temperaturu, sıxlığı, maqnit sahəsinin təsiri, Lorens qüvvəsi və enerji balansı kimi əsas parametrlər təhlil edilir. Tokamak sistemində maqnit konfaymentinin effektivliyi, plazmanın dayanıqlıq şərtləri və idarə olunan termonüvə reaksiyalarının həyata keçirilməsi imkanları modelləşdirmə nəticələri əsasında qiymətləndirilir.

27. 27.
    Tokamak qurğusunun iş prinsipinin modelləşdirilməsiLaboratoriya

    Bu laboratoriya işində tokamak qurğusunun əsas iş prinsipi və plazmanın maqnit sahələri vasitəsilə saxlanılması prosesi kompüter modelləşdirilməsi yolu ilə öyrənilir. Toroidal və poloidal maqnit sahələrinin yaranması, Lorens qüvvəsinin plazma hissəciklərinə təsiri, plazmanın hərəkəti və dayanıqlıq şərtləri təhlil edilir. Modelləşdirmə nəticəsində tokamak sistemində maqnit konfaymentinin effektivliyi, enerji balansı və idarə olunan termonüvə sintezinin əsas parametrləri qiymətləndirilir.

28. 28.
    Nüvənin rabitə enerjisi və dayanıqlığı. Kütlə vahidləri və ölçmələr. Radioaktivlik. Radioaktiv parşalanma qanunu Radioaktiv ailələr Nüvə reaksiyaları. Reaksiya enerjisi. Nüvə reaksiyalarının mexanizmi. Neytron fizikası Parçalanma nüvə reaksiyaları Parçalanma məhsulları. Parçalanma mexanizmi Zəncirvari reaksiyalar Lorens tənliyi Kritik kütlə Nüvə reaktorları Sürətli neytron reaktorları Termonüvə sintezi Maqnit konfaymenti. Tokamak.Sərbəst iş

    Bu sərbəst işdə nüvə energetikasının əsas fiziki prinsipləri və prosesləri kompleks şəkildə araşdırılır. Atom nüvəsinin rabitə enerjisi və dayanıqlığı, kütlə vahidləri və nüvə ölçmələri, radioaktivlik və radioaktiv parçalanma qanunu, radioaktiv ailələr, nüvə reaksiyalarının mexanizmi və reaksiya enerjisi öyrənilir. Həmçinin neytron fizikası, nüvə parçalanması, parçalanma məhsulları, zəncirvari reaksiyalar, kritik kütlə və nüvə reaktorlarının iş prinsipləri təhlil edilir. Sürətli neytron reaktorları, termonüvə sintezi, maqnit konfaymenti və tokamak texnologiyalarının müasir nüvə energetikasındakı rolu araşdırılır. Sərbəst iş tələbələrdə nüvə proseslərini təhlil etmək, elmi mənbələrlə işləmək və nüvə energetikasının inkişaf perspektivlərini qiymətləndirmək bacarığını formalaşdırır.

1. 1. Jean-Louis Basdevant, James Rich, Michel Spiro. Fundamentals In Nuclear Physics. Springer 2005.(yeni pəncərədə açılır)
2. 2. Axel Maas. Nuclear and Particle Physics. Lecture in SS 2016 at the KFU Gr(yeni pəncərədə açılır)
3. 3. I. V. Savelyev. Physics. A General Course. Vol. III, Moscow, Mir Publisers, 1989(yeni pəncərədə açılır)
4. 4. Krane, Kenneth S. Introductory nuclear physics. 1988, John Wiley and Sons (Rev. ed. of Introductory nuclear physics/David Halliday. 2nd. ed. 1955)(yeni pəncərədə açılır)