Fənn · Metallurgiya mühəndisliyi
Əlvan metalların metallurgiyasıMövzu planı
Mövzu planı
Fənn üzrə mövzular və hər mövzunun təlim nəticələri.
1. Fənn haqqında məlumat. Kursun məqsədi və vəzifələri
MühazirəFənnin strukturu, əlvan metallurgiyanın müasir sənayedəki rolu və kursun əhatə edəcəyi əsas elmi-texniki istiqamətlərin icmalı.
2. Əlvan metalların təsnifatı və alınma üsulları
MühazirəƏlvan metalların yüngül, ağır, nəcib, çətinəriyən və digər qruplar üzrə təsnifatı; pirometallurji, hidrometallurji və elektrometalurji alınma üsullarının əsasları.
3. Azərbaycanda Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu sülalələrinin hakimiyyəti
Məşğələ– Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin yaranması, idarəçilik sistemi, xarici və daxili siyasəti nəzərdən keçirilir. Bu dövlətlərin Azərbaycan dövlətçilik ənənələrinin inkişafına təsiri və regional siyasi proseslərdə mövqeyi işıqlandırılır.
Mövzu təlim nəticələri
- • FTN3: Tələbələrin bu və ya digər məsələlərlə bağlı obyektiv mövqeyini formalaşmasına nail olunur.
- • FTN4: Tələbələrin ən azından minimum məlumat əldə etməsi, mövzular ətrafında öz fikrinin formalaşmasının səviyyəsi yoxlanılır.
- • FTN5: Tələbələrə qədim tariximizin müasir dövrlə uzlaşdırılması vərdişləri aşılanır.
- • FTN1: Azərbaycan tarixinin dövrlərinin əsas mahiyyəti izah edilir.
- • FTN2: Azərbaycan tarixi üzrə bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilir.
4. Ərintilərin səth enerjisi və özlülüyü. Maye metallarda diffuziya
MühazirəMaye metal sistemlərində səth gərilməsi, kinematik və dinamik özlülük, həmçinin atomların diffuziya mexanizmlərinin öyrənilməsi.
5. Əlvan metal ərintilərinin quruluşu və xassələri
MühazirəBərk məhlulların, kimyəvi birləşmələrin kristallaşma prosesi və faza diaqramlarına uyğun olaraq ərintilərin mexaniki-fiziki xassələrinin tədqiqi.
6. Maye əlvan metalların qazlarla, putanın materialı və əridici sobanın hörgüsü ilə qarşılıqlı təsiri
MühazirəMaye metalların mühitlə fiziki-kimyəvi qarşılıqlı təsiri, qazların həllolma mexanizmləri və soba materiallarının (odadavamlıların) korroziyası.
7. Əlvan metalların əridilmə texnologiyasının əsasları
MühazirəƏridilmə prosesinin termodinamik və kinetik əsasları, yükün (şarjın) hesablanması və prosesin idarə edilməsi
8. Ərintilərin saflaşdırılması. Ərintilərin oksigensizləşdirilməsi. Ərintilərin modifisirlənməsi
MühazirəRafinəetmə (saflaşdırma) prosesləri, deoksidasiya üsulları və metalın strukturunu yaxşılaşdırmaq üçün modifikatorların tətbiqi
9. Əlvan metal və ərintilərin əridilməsi üçün sobalar və onların təsnifatı
MühazirəMüxtəlif tipli əridici sobaların (elektrik qövs, induksiya, qaz və s.) konstruksiyası, iş prinsipi və texniki göstəricilərinin müqayisəli analizi.
10. Alüminium və ərintilərinin istehsalı
MühazirəAlüminium metallurgiyasının xammal bazası, Bayer üsulu ilə alüminium oksidinin (giltorpağın) alınması prosesləri və əsas ərintilərin xarakteristikası.
11. Alüminium və ərintilərinin əridilmə xüsusiyyətləri
MühazirəAlüminium ərintilərinin əridilməsi zamanı oksidləşmə, qazlarla doyma problemləri və onlara qarşı tətbiq edilən flüsləmə və qazsızlaşdırma üsulları.
12. Alüminiumun elektroliz üsulu ilə alınması və saflaşdırılması
MühazirəKriyolit-giltorpaq ərintisinin elektrolizi (Hall-Heroult prosesi), elektrolizyorun quruluşu və alüminiumun rafinə edilməsi
13. Maqnezium filizləri, istehsalı və ərintiləri
MühazirəMaqneziumun xammal mənbələri, termiki və elektrolitik alınma üsulları, maqnezium ərintilərinin spesifik xüsusiyyətləri.
14. Mis və onun ərintilərinin istehsalı
MühazirəMis filizlərinin zənginləşdirilməsi, misin pirometallurji və hidrometallurji yolla alınmasının ümumi sxemi, bürünc və düyüc ərintiləri.
15. Mis şteynin və qara misin alınması və saflaşdırılması. Təmiz misin markalanması
MühazirəŞteynin əridilməsi, konvertorlaşdırılması, qara misin odla və elektrolitik yolla rafinə edilməsi, həmçinin misin standart markalanması
16. Titan mineralları, filizləri, konsentratları, alınma üsulları və ərintiləri
MühazirəTitanın Kroll prosesi (maqnezotermiya) ilə alınması, titan süngərinin emalı və yüksək möhkəmlikli titan ərintilərinin xüsusiyyətləri.
17. Berillium və onun ərintiləri
MühazirəBerilliumun alınma texnologiyaları, unikal mexaniki/fiziki xassələri və onun mislə, alüminiumla ərintilərinin tətbiq sahələri
18. Çətinəriyən metal və ərintilərin istehsalı
MühazirəVolfram, molibden, tantal və niobiyum kimi çətinəriyən metalların tozu metallurgiyası və əritmə üsulları ilə alınması
19. Asanəriyən metallar və onların ərintiləri
MühazirəQalay, qurğuşun, sink, bismut kimi asanəriyən metalların metallurgiyası və bu metalların sənayedəki mövqeyi
20. Babbitlər və lehim ərintiləri
MühazirəSürtünmə əleyhinə ərintilər (babbitlər) və lehimləmə materiallarının tərkibi, mikrosturkturu və triboloji xassələri
21. Nəcib metalların ərintiləri. Qızıl ərintilərinin tərkibi və xassələri. Gümüş ərintilərinin tərkibi və xassələri. Platin ərintilərinin tərkibi və xassələri
MühazirəQiymətli metalların fiziki-kimyəvi xassələri, onlara legirləyici elementlərin qatılması ilə alınan ərintilərin strukturu.
22. Palladium ərintilərinin tərkibi və xassələri. Nəcib metal və ərintilərin tətbiqi
MühazirəPalladium əsaslı ərintilərin spesifik xüsusiyyətləri (katalitik aktivlik və s.) və nəcib metalların elektrotexnika, tibb və kimya sənayesində tətbiqi.
23. Radioaktiv metallar və onların ərintiləri
MühazirəUran, torium və plutonium kimi radioaktiv metalların nüvə metallurgiyası, onların ərintilərinin reaktor texnologiyalarında istifadəsi.
24. Əlvan metal və ərintilərin termiki emalı
MühazirəƏlvan metalların yumşaldılması, tablandırılması və süni/təbii qocaldılması kimi termiki emal növlərinin nəzəri əsasları
25. Təkrar əlvan metalların istehsalı üçün xammal
Mühazirəİkinci dərəcəli xammalın (qırıntı və tullantıların) təsnifatı, toplanması, çeşidlənməsi və sənaye dövriyyəsinə qaytarılması
26. Əlvan metalların ling və tullantılarının hazırlanması və ilkin təkrar emalı
MühazirəTullantıların mexaniki emalı, preslənməsi, xırdalanması və pirometallurji əridilməyə hazırlanması mərhələləri
27. Əlvan metal və ərintilərin yonqarlarının təkrar emalı
MühazirəMexaniki emal prosesindən yaranan metal yonqarlarının briketləşdirilməsi, yağdan/nəmdən təmizlənməsi və əridilməsi texnologiyası.
28. Alüminium və ərintilərinin təkrar istehsalı
Mühazirəİkinci dərəcəli alüminium tullantılarının əridilməsi, flüslərin tətbiqi ilə təmizlənməsi və keyfiyyətli ərintilərin bərpası
29. Təkrar mis və onun ərintiləri. Qara misin konvertorlaşdırılması
MühazirəMis qırıntılarından qara misin alınması, onun şlakdan ayrılması və təkrar konvertorlaşdırma prosesinin aparılması
30. Əlvan metalların istehsalında əməyin və ətraf mühitin mühafizəsi
MühazirəMetallurgiya sənayesində ekoloji problemlər, qaz/toz tullantılarının təmizlənməsi sistemləri və işçi personalın əməyin mühafizəsi qaydaları