Əlvan metalların istehsalının əsaslarıSillabus

Fənn kodu

İF-3686y

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

180

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 45 saat – mühazirə; b) 15 saat – laboratoriya; c) 15 saat – məşğələ

Auditoriyadan kənar saatlar

a) sərbəst iş - 63 saat, b) hazırlıq - 42 saat

“Əlvan metaların istehsalının əsasları” fənninin tədrisində məqsəd 050627- “Metallurgiya mühəndisliyi” ixtisası üzrə təhsil alan tələbələrə əlvan metalların təsnifatı, xassələri, ərintilərinin istehsal texnologiyası və texnoloji əsaslarını mənimsətməkdən ibarətdir. Bunun üçün tələbələrə əlvan metalların əridilməsi, tökmə üsulları ilə müxtəlif təyinatlı töküklərin hazırlanması, əlvan metal ərintilərinin termiki emalı və sənayedə tətbiqi, əlvan metal yonqarlarının alınma proseslərini öyrətməkdir. Fənnin öyrənilməsində məqsəd əlvan metalların istehsal sahələri üçün ixtisasçılar hazırlamaqdır.Bu baxımdan sözügedən fənnin tədrisi aktualdır.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• seminar
• təqdimatlar
• interaktiv müzakirə

1. 1

   CLO 1: "Əlvan metalların metalşünaslığı" fənni tələbələrə alüminium, mis, titan kimi metalların və onların ərintilərinin daxili quruluşunu, faza çevrilmələrini və xassələrini öyrədir. Tələbələr bu materialların yüngüllük və korroziyaya davamlılıq kimi xüsusiyyətlərini artırmaq üçün tətbiq edilən legirləmə və termiki emal texnologiyalarını mənimsəyirlər. Yekunda onlar aerokosmik, elektronika və avtomobil sənayesi layihələri üçün optimal əlvan metalları sərbəst seçmək və istehsalatda tətbiq etmək bacarığı qazanırlar.

1. 1.
   Kursun mahiyyəti və məqsədi. Əlvan metalların təsnifatıMühazirə

   Əlvan metallurgiyanın əsas vəzifələri, metalların fiziki-kimyəvi xassələrinə görə qruplaşdırılması və istehsalatın strukturu

2. 2.
   Al istehsalıMühazirə

   Alüminiumun xammal bazası, Bayer prosesi və elektroliz üsulu ilə istehsalatın texnoloji sxemi

3. 3.
   Al-un xassələri və ərintiləriMühazirə

   Alüminiumun fiziki, kimyəvi, mexaniki xassələri və geniş istifadə olunan əsas ərinti qrupları

4. 4.
   Al pudrasının, Al ərintilərinin qranullarının alınmasıMühazirə

   Toz metallurgiyası prinsipləri, Al-pudrasının və qranulların atomizasiya üsulu ilə istehsalı

5. 5.
   Al ərintilərinin termiki emalıMühazirə

   Alüminium ərintilərinin möhkəmliyini artırmaq üçün tablama və qocaldılma rejiminin nəzəri əsasları

6. 6.
   Deformasiyaya uğradılan, termiki emalla möhkəmləndirilməyən və möhkəmləndirilən Al ərintiləriMühazirə

   Dəyənək, lövhə və profil istehsalında istifadə olunan Al ərintilərinin təsnifatı və fərqləri

7. 7.
   Tökmə və odadavamlı Al ərintiləriMühazirə

   Yüksək tökmə qabiliyyətinə malik ərintilər və onların sənaye tökmə formalarına uyğunluğu

8. 8.
   Mg istehsalıMühazirə

   Maqneziumun filizləri, termiki bərpa və elektrolitik yolla alınması texnologiyaları

9. 9.
   Mg-un xassələri və onun ərintiləriMühazirə

   Maqneziumun yüngüllüyü, kimyəvi aktivliyi və legirlənmə nəticəsində alınan ərintilərin xarakteristikası

10. 10.
    Berilium istehsalı və onun ərintiləriMühazirə

    Beriliumun nadir metal kimi alınma çətinlikləri və xüsusi təyinatlı ərintilərinin xassələri

11. 11.
    Mis istehsalıMühazirə

    Mis metallurgiyasının pirometallurji və hidrometallurji sxemləri

12. 12.
    Misin filizləri, mineralları, konsentratlarıMühazirə

    Sənaye əhəmiyyətli mis mineralları (xalkopirit, bornit və s.) və onların zənginləşdirilməsi

13. 13.
    Mis ərintiləri (bürünclər və onun növləri)Mühazirə

    Mis-sink sistemli bürünclərin təsnifatı, markalanması və mexaniki xassələri

14. 14.
    Mis və onun ərintilərinin ovuntusunun alınmasıMühazirə

    Mis əsaslı toz və ovuntuların alınması üçün elektroliz və mexaniki tozlanma üsulları

15. 15.
    Tunclar və onun markalarıMühazirə

    Mis-qalay və digər sistemli tuncların (alüminiumlu, beriliumlu) təsnifatı və markalanma qaydaları

16. 16.
    Titan istehsalıMühazirə

    Titan filizlərinin xlorlaşdırılması və Kroll prosesi (maqnezotermiya) vasitəsilə metalın alınması

17. 17.
    Titan əsaslı ərintilərMühazirə

    Titanın legirlənməsi və titan ərintilərinin strukturu

18. 18.
    Titan ərintilərinin termiki emalı və sənayedə tətbiqiMühazirə

    Titan ərintilərinin tablanması, qocaldılması və aviasiya, kosmik texnikada tətbiq sahələri

19. 19.
    Əlvan metalların təkrar emalıMühazirə

    İkinci dərəcəli əlvan metal tullantılarının (qırıntıların) toplanması, çeşidlənməsi və yenidən əridilməsi üçün ekoloji/iqtisadi əsaslar

20. 20.
    Mis və onun ərintilərinin təkrar emalıMühazirə

    Mis tullantılarının rafinə edilməsi, şlaklardan misin çıxarılması və təkrar konvertorlaşdırma prosesi

21. 21.
    Alüminium və onun ərintilərinin təkrar emalıMühazirə

    İkinci dərəcəli alüminium tullantılarının əridilməsi, flüslərin tətbiqi və təkrar ərintilərin keyfiyyət standartları

22. 22.
    Ərintilərin təkrar emalıMühazirə

    Bütün əlvan metal ərintilərinin təkrar emalının ümumiləşdirilməsi, kompleks tullantıların ayrılması və idarəetməsi

1. Şükürov R.İ. . “Metalşünaslıq və termiki emal” Bakı, Sabah, 2020, 508 səh.