Xüsusi zənginləşdirmə üsullarıSillabus

Fənn kodu

İFS-36127y

Kredit

7

Tələbənin iş yükü

210

Semestr

Payız semestri

Akademik il

—

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 45 saat - mühazirə b) 15 saat – məşğələ

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 90 saat – sərbəst iş b) 60 saat - hazırlıq

Bu kurs mürəkkəb tərkibli, çətin zənginləşən filizlərin və qeyri-ənənəvi xammal bazasının emalı üçün tətbiq edilən spesifik və qabaqcıl texnologiyaları öyrədir. Maqnit, elektrik, radiometrik və xüsusi kimyəvi zənginləşdirmə üsullarının fiziki-kimyəvi əsasları və bu proseslərdə istifadə olunan sənaye aparatları ətraflı şərh edilir. Çoxkomponentli xammallardan nadir elementlərin ayrılması, xüsusən də yüksək entropiyalı ərintilərin (HEA) istehsalı üçün lazım olan spesifik konsentratların alınması metodları ön plana çıxarılır. Standart mexaniki üsulların effektsiz olduğu hallarda rasional texnoloji alternativlərin seçilməsi bacarıqları formalaşdırılır.

• mühazirə
• interaktiv müzakirə
• seminar
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: Bu fənnin sonunda tələbə faydalı qazıntıların zənginləşdirilməsində tətbiq olunan qeyri-ənənəvi və qabaqcıl texnologiyalar haqqında əsaslı biliklərə malik olur. Tələbə optik, radiometrik, maqnit, elektrik və biotexnoloji (bakterioloji) zənginləşdirmə üsullarının fiziki-kimyəvi əsaslarını və bu üsullarda istifadə olunan avadanlıqların iş prinsipini öyrənir. Kurs çərçivəsində, mineralların fiziki xassələrindəki fərqlərə əsaslanan seçici ayırma metodlarının sənaye tətbiqi və səmərəliliyi təhlil edilir. Tələbə mürəkkəb tərkibli filizlərin emalı üçün kompleks (kombinəedilmiş) zənginləşdirmə sxemlərinin layihələndirilməsi bacarığını qazanır. Bununla da, tələbə müasir və innovativ zənginləşdirmə mühəndisliyi üçün lazım olan yüksək texniki hazırlığa yiyələnir.

1. 1.
   Giriş. Ümumi məlumat. Xüsusi zənginləşdirmə üsullarının təsnifatı.Mühazirə

   Faydalı qazıntıların xüsusi zənginləşdirmə üsulları haqqında giriş. Bu üsulların tətbiq sahələri, iqtisadi əhəmiyyəti və ənənəvi üsullardan (flotasiya, qravitasiya) fərqləri. Üsulların fiziki və kimyəvi prinsiplərə görə təsnifatı.

2. 2.
   Növləşdirmə: Əl və mexaniki üsulla növləşdirmənin nəzəri əsasları və avadanlıqları.Mühazirə

   Filizlərin rənginə, parıltısına və formasına görə növləşdirilməsi. Əl ilə çeşidləmənin tarixi və müasir mexaniki (avtomatlaşdırılmış) növləşdirmə avadanlıqlarının iş prinsipi.

3. 3.
   Optik seperasiya üsulu, nəzəri əsaslar və avadanlıqlar.Mühazirə

   Mineralların işıq əksetdirmə, buraxma və lüminessensiya xassələrinə əsaslanan optik seperasiya. Fotometrik və lüminessensiya seperatorlarının konstruksiyası və sənayedə tətbiqi.

4. 4.
   Radiometrik üsul, nəzəri əsaslar və avadanlıqlar.Mühazirə

   Təbii radioaktivlik və ya süni şəkildə yaradılmış şüalanma xassələrinə əsaslanan ayırma. X-ray (rentgen) və qamma şüalanma seperatorlarının tətbiqi.

5. 5.
   Bərklik və iriliyə görə zənginləşdirmə üsulu.Mühazirə

   Süxurların mexaniki davamlılıq (bərklik) fərqinə əsaslanan seçici xırdalanma və ələnmə prosesləri. Fraksiyaların iriliyə görə fərqləndirilməsinin nəzəri əsasları.

6. 6.
   Dekripitasiya üsulu haqqında geniş məlumat.Mühazirə

   Qızdırılma zamanı kristalların daxilindəki gərginliklər və ya qaz-maye möhtəvilərinin genişlənməsi hesabına bəzi mineralların öz-özünə xırdalanması (dekripitasiyası) prosesi. Termiki parçalanmanın nəzəriyyəsi.

7. 7.
   Kimyəvi qələviləşdirmənin nəzəri əsasları.Mühazirə

   Hidrometallurgiyanın əsası olan kimyəvi qələviləşdirmə (leaching). Həlledicilərin seçilməsi, termodinamik və kinetik qanunauyğunluqlar. Sianlaşdırma və turşu ilə yuyulma prosesləri.

8. 8.
   Bakterioloji qələviləşdirmənin nəzəri əsasları.Mühazirə

   Mikroorqanizmlərin (məsələn, Thiobacillus ferrooxidans) köməyi ilə sulfidli filizlərdən metalların çıxarılması (biyoliçinq). Bioloji oksidləşmə prosesinin ekoloji və iqtisadi üstünlükləri.

9. 9.
   Maqnit zənginləşdirmə üsulu. Prosesin nəzəri əsasları.Mühazirə

   Mineralların maqnit qavrayıcılığı (ferromaqnit, paramaqnit, diamaqnit) fərqlərinə əsaslanan ayırma prosesi. Maqnit sahəsinin intensivliyi və qüvvə xətlərinin rolu.

10. 10.
    Elektromaqnit seperatorları, növləri, işləmə prinsipləri.Mühazirə

    Quru və yaş elektromaqnit seperatorlarının konstruksiyası. Zəif və güclü maqnit sahəli seperatorların işləmə prinsipləri, maqnit sistemlərinin tənzimlənməsi.

11. 11.
    Elektromaqnit zənginləşdirmə sxemləri, növləri, onların izahı.Mühazirə

    Qara və nadir metal filizlərinin zənginləşdirilməsində istifadə olunan ardıcıl maqnit sxemləri. Əsas, nəzarət və təmizləmə əməliyyatlarının texnoloji rejim parametrləri.

12. 12.
    Elektrik zənginləşdirmə üsulu. Prosesin nəzəri əsasları.Mühazirə

    Mineralların elektrik keçiriciliyi, dielektrik nüfuzluluğu və sürtünmə ilə elektriklənmə fərqlərinə əsaslanan üsul. Elektrostatik və tac (korona) boşalması sahələrində ayırma nəzəriyyəsi.

13. 13.
    Elektrik seperatorları, növləri, işləmə prinsipləri.Mühazirə

    Barabanlı, lövhəli və sərbəst düşmə tipli elektrik seperatorları. Tac boşalması (korona) yaradan elektrodların növləri və maşınların quraşdırılma sxemləri.

14. 14.
    Elektrik zənginləşdirmə sxemləri, növləri, izahatı.Mühazirə

    Nadir metal xammallarının (məsələn, titan-sirkonium səpintilərinin) elektrik sahəsində zənginləşdirilməsi sxemləri. Prosesin digər üsullarla kombinasiyası.

15. 15.
    Digər xüsusi zənginləşdirmə üsulları, perspektivli üsullar.Mühazirə

    Ultrasəs, mikrodalğa, süni intellekt əsaslı sensor ayırıcılar (sensor-based sorting) və plazma texnologiyaları kimi innovativ və perspektivli zənginləşdirmə üsulları.

1. В.Г. Самойлик, “Специальные и комбинированные методы обогощения полезных руд”, Учебное пособие., 2015