Açıq mədən işləriMövzu planı

Faydalı qazıntı yataqlarının təsnifatı, xarakteristikası və onların sənaye əhəmiyyətli işlənməsi üçün mövcud olan yeraltı və açıq üsulların müqayisəli təhlili.

Dağ süxurlarının qazılma, yüklənmə və partladılma proseslərinə təsir edən fiziki-mexaniki və texnoloji xassələri tədqiq edilir.

Karyerlərin elementləri, açıq mədən işlərinin mərhələləri, əsas və köməkçi istehsalat prosesləri barədə təməl anlayışlar verilir.

Dağ kütləsinin qazılmasına hazırlıq mərhələləri, yumşaq süxurların birbaşa çıxarılması və bərk süxurların xırdalanmaya hazırlanması üsulları izah edilir.

Bərk qaya süxurlarının partlayış enerjisi ilə parçalanması nəzəriyyəsi və yarımqaya süxurlarının mexaniki yolla xırdalanması prinsipləri öyrənilir.

Açıq mədənlərdə partlayış quyularının qazılması maşınları, qazıma texnologiyaları və kütləvi partlayış işlərinin mərhələləri öyrənilir.

Açıq işlərdə tətbiq olunan sənaye partlayıcı maddələrinin (iqdanit, qranulit və s.) xassələri və detonasiya vasitələri təhlil edilir.

Karyer pillələrində quyu torunun yerləşmə sxemləri, quyu diametri, dərinliyi, atım yükünün növləri (bütöv, aralıqlı) və onların hesablanması izah olunur.

Kütləvi partlayışdan sonra yaranan iri qabaritli (standartdan kənar) süxur parçalarının (neqabaritlərin) təkrar xırdalanması metodları öyrənilir.

Mürəkkəb tərkibli filizlərin çeşidlənərək (selektiv) qoparılması, partlayış zamanı təhlükəsizlik normaları və partlayış blokunun markşeyder ölçmələri tədris olunur.

Mədən işləri zamanı çıxarılan boş süxurların (tullantıların) anbarlanması, tullantıxanaların layihələndirilməsi və parametrlərinin təyini öyrənilir.

Mexaniki kürəkli ekskavatorlar və draqlaynlar vasitəsilə boş süxurların tullantıxanaya yığılması sxemləri və onların məhsuldarlığı təhlil edilir.

Relyefə uyğun (düzənlik, dağlıq) tullantıxanaların təşkili, torpaqların qorunması, rekultivasiya (bərpa) prosesləri və bu zaman tətbiq olunan ekoloji təhlükəsizlik tədbirləri izah olunur.

Ənənəvi ekskavator üsulundan fərqli olaraq qeyri-ənənəvi, xüsusi açıq çıxarılma texnologiyalarının (məsələn, fiziki-kimyəvi yuyulma, termiki üsullar) prinsipləri öyrənilir.

Dağ kütləsinin su axını (pulp) vasitəsilə borularla və ya açıq kanallarla nəqliyyatı, hidromexanizasiyanın əsasları və avadanlıqları öyrənilir.

Açıq yataqların istismara hazırlanması üçün kapital xəndəklərin (tranşeylərin) qazılması, nəqliyyat yollarının çəkilməsi və yatağa girişin təmin edilməsi metodları izah edilir.

Açıq mədən işlərinin (işləmə sistemlərinin) təsnifatı, qazıntı, nəqliyyat və tullantıxana əməliyyatlarının qarşılıqlı fəzavi və zaman əlaqələri öyrənilir.

Karyerin işçi zonası, pillə hündürlüyü, işçi meydançanın eni, cəbhənin irəliləmə sürəti və bu parametrlərin istehsalata təsiri araşdırılır.

Yatağın eyni vaxtda və ya ardıcıl olaraq açıq və yeraltı üsulla işlənməsi, həmçinin açıq mədən işlərinin təbiətə vurduğu zərərlərin minimuma endirilməsi yolları öyrənilir.

Karyer istehsalatının təşkili, dağ-mədən müəssisəsinin idarə edilməsi, illik/aylıq planların tərtibi və iş qüvvəsinin effektiv bölünməsi öyrənilir.

1 ton (və ya m³) faydalı qazıntının maya dəyərinin, əsas fondların istifadə əmsalının, əmək məhsuldarlığının və layihənin ümumi rentabelliyinin hesablanması metodikası təqdim edilir.