Fənn · Materiallar mühəndisliyi
Keyfiyyətli polad və ərintilərMövzu planı
Mövzu planı
Fənn üzrə mövzular və hər mövzunun təlim nəticələri.
1. Metalların atom kristallik quruluşu. Metalların amorf halı və maye kristallar
MühazirəMetalların ideal atom-kristal qəfəsinin quruluşu, amorf materialların xüsusiyyətləri və maye kristal halının əsasları.
2. Kristalların həqiqi quruluşu və qüsurları. Kristallaşma prosesinin mexanizmi və polimorfizm
MühazirəReal kristallarda mövcud olan nöqtəvi, xətti və səthi qüsurlar, kristallaşma prosesinin kinetikası və allotropik (polimorf) çevrilmələr.
3. Keyfiyyətli poladları təşkil edən legirləyici elementlər və qatışıqlar. Keyfiyyətli poladların təsnifatı və markalanması
MühazirəPoladın tərkibindəki faydalı legirləyici elementlərin və zərərli qatışıqların rolu, onların standartlara uyğun təsnifatı və markalanma qaydaları.
4. Legirləyici elementlərin poladın faza və struktur çevrilmələrinə təsiri. Legirli ferrit və austenitin xassələri, karbonun dəmirdə termodinamiki aktivliyi
MühazirəLegirləyici elementlərin faza diaqramlarına təsiri, qatı məhlulların (ferrit, austenit) xassələrinin dəyişməsi və karbonun aktivliyi.
5. Karbid və nitrid fazaları, onların qanunauyğunluqları. Qızdırma zamanı austenitin yaranması, karbid və nitridlərin həlli və dənələrin böyüməsi
MühazirəPoladlarda karbid və nitridlərin əmələ gəlmə şərtləri, qızdırılma zamanı austenitləşmə prosesi və dənə ölçüsünün idarə olunması.
6. İfrat soyudulmuş austenitin parçalanması və yeni struktur fazalarının yaranması
MühazirəAustenitin izotermik və fasiləsiz soyudulması zamanı baş verən perlit, beynit və martensit çevrilmələrinin mexanizmləri.
7. Tablandırılmış poladlarda tabəksiltmə, qayıtma və rekristallaşma, dispers möhkəmlənmə və kövrəklik
MühazirəTablanmış poladın qızdırılması zamanı baş verən proseslər: qalıq gərginliklərin çıxarılması, çöküntü (dispers) bərkiməsi və tabəksiltmə kövrəkliyi.
8. Maşınqayırma konstruksiya poladları və onların növləri
MühazirəMaşınqayırma sənayesində istifadə olunan, yüksək dinamik yüklərə davamlı sementlənən və yaxşılaşdırılan polad qruplarının xarakteristikası.
9. Sementitləşdirilən və azotlaşdırılan konstruksiya poladları
MühazirəSəthinin bərkliyi və aşınmaya davamlılığını artırmaq məqsədilə karbon (sementləmə) və azotla (azotlaşdırma) doydurulan poladların xassələri.
10. Diyircəkli yastıq və yay - ressor konstruksiya poladları
MühazirəYüksək kontakt yorulmasına davamlı yastıq poladları və yüksək elastiklik həddinə malik yay-ressor poladlarının struktur xüsusiyyətləri.
11. Yüksəkmöhkəmlikli və xüsusi xassələrə malik poladlar
MühazirəMartensit-qocalmış və digər yüksək möhkəmlikli poladlar, eləcə də spesifik tətbiq sahələri üçün xüsusi xassəli poladların tədqiqi.
12. Alət poladları, əsas xassələri və onlara qoyulan tələblər. Alət poladlarının təsnifatı, qrupları və termiki emal texnologiyaları
MühazirəKəsici, ölçücü və ştamplama alətlərinin hazırlanmasında istifadə olunan poladların qırmızıya davamlılıq, bərklik xassələri və emal texnologiyaları.
13. Paslanmayan, odadavamlı, istiliyə və odadözümlü polad və ərintilər və onların termiki emal rejimləri
MühazirəKorroziyaya davamlı (paslanmayan) və yüksək temperaturlarda işləyə bilən (istiyədavamlı, odadavamlı) yüksək legirli polad və ərintilər.
14. Xüsusi fiziki xassələrə malik poladlar. Poladların əsas mexaniki və texnoloji xassələri
MühazirəMaqnit, istilik genişlənməsi, elektrik müqaviməti kimi spesifik fiziki xassələrə malik poladlar və ümumi mexaniki/texnoloji göstəricilər.
15. Poladların əsas mexaniki və texnoloji xassələrinin adları və qısa izahları
MühazirəMöhkəmlik, axıcılıq həddi, nisbi uzanma, zərbə özlülüyü kimi mexaniki xassələrin və qaynaq edilə bilmə, kəsilmə qabiliyyəti kimi texnoloji xassələrin şərhi.
16. Xüsusi fiziki xassələrə malik poladların növləri və istifadə yerləri
MühazirəTransformator poladları, invar, elinvar kimi xüsusi fiziki xassəli poladların təsnifatı və cihazqayırma sənayesində tətbiq sahələri.
17. Yüksəkmöhkəmlikli və xüsusi xassəli konstruksiya poladları. Alət poladlarının növləri, markaları və termiki emalı
MühazirəYüksək yüklənmələrə tab gətirən konstruksiya və mürəkkəb formalı kəsici/ştamp alət poladlarının kompleks müqayisəsi və markalanması.
18. İfratsoyudulmuş austenitdə baş verən struktur çevrilmələri. Konstruksiya poladlarının növləri, markaları və termiki emalı
MühazirəFaza çevrilmələri diaqramlarının (S-əyriləri) konstruksiya poladlarının emal rejimlərinə tətbiqi və termiki əməliyyatların planlaşdırılması.
19. Legirli və keyfiyyətli poladların müqayisəli izahı. Karbonun dəmirdə termodinamiki aktivliyi
MühazirəSadə karbonlu keyfiyyətli poladlarla legirlənmiş poladların strukturu, texnoloji üstünlükləri və dəmirdə karbon atomlarının termodinamik davranışı.
20. Legirləyici elementlərin poladın böhran nöqtələri və xassələrinə təsiri
MühazirəXrom, nikel, manqan, volfram kimi elementlərin $A_1$, $A_3$ və $A_{cm}$ böhran nöqtələrinin temperaturuna və poladın mexaniki xassələrinə təsiri.
21. Metallarda kristallik fəza qəfəsləri və onlardakı qüsurlar. Keyfiyyətli poladlarda yaranan legirli ferrit və austenit fazaların strukturu və xassələri.
MühazirəQüsurlu kristal qəfəslər fonunda mürəkkəb bərk məhlulların (legirli ferrit və austenit) yaranma mexanizmləri və mikrostruktur xarakteristikaları.
22. Tamamlanmış kursun materiallarına baxış.
MühazirəFənn boyu öyrənilən materialşünaslıq və poladların termiki emalı mövzularının ümumi təkrarı və sistemləşdirilməsi.