Materialların fiziki kimyəvi tədqiqat üsullarıSillabus

Fənn kodu

İF-36135y

Kredit

4

Tələbənin iş yükü

120

Semestr

Payız semestri

Akademik il

—

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 - mühazirə b) 15 - laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 45 saat sərbəst iş b) 30 saat - hazırlıq

Fənnin tədrisində “Materialların fiziki-kimyəvi tədqiqat üsulları” fənni “Materiallar mühəndisliyi” ixtisası üzrə ixtisaslaşan mühəndislər üçün materialların əhəmiy- yəti barədə məlumatlar verir; materialların xassələrinə tərkibin, strukturun, istismar texnologiyalarının və digər amillərin təsirinin əsaslı qanunauyğunluğunu təyin etməklə, verilmiş kompleks xassələrə malik yeni materialların tədqiqini öyrədir.

• laboratoriya işi
• mühazirə
• interaktiv müzakirə
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: Bu fənn tələbələrə materialların mikrostrukturunu və faza tərkibini təyin etmək üçün qabaqcıl instrumental analiz metodlarını aşılamağı hədəfləyir. Tələbələr müxtəlif hibrid kompozitlərin analizində genişmiqyaslı kənar məlumatlardan qaçaraq, diqqəti yalnız material cütlükləri arasındakı ara qatlara (interlayer) və spesifik fazalara yönəltməyi mənimsəyəcəklər. Tədqiqat nəticələrinin interpretasiyası, xüsusən də dəmirtunc kimi mürəkkəb fazaların vizual və struktur təhlili xüsusi diqqət mərkəzində olacaq. Yekunda, tələbələr əldə edilən fiziki-kimyəvi göstəriciləri termodinamik proseslərlə birbaşa əlaqələndirmə qabiliyyəti qazanacaqlar.

1. 1.
   Giriş. Fiziki-kimyəvi tədqiqat üsulları haqqında ümumi məlumat.Mühazirə

   Fənnin məqsəd və vəzifələri, materialşünaslıqda fiziki-kimyəvi analiz metodlarının rolu, inkişaf tarixi və mühəndislik praktikasında sənaye tətbiqləri.

2. 2.
   Materialların kimyəvi xassələri və onların tədqiqat üsulları. Mühitin materialların xassələrinə təsiri.Mühazirə

   Materialların kimyəvi aktivliyi, aqressiv mühitlərdə (turşu, qələvi, duz məhlulları, nəm hava) davranışı və kimyəvi dayanıqlığın, oksidləşmənin qiymətləndirilməsi metodları.

3. 3.
   Materialların fiziki xassələri və onların tədqiqat üsulları.Mühazirə

   Metalların və ərintilərin sıxlıq, istilikkeçirmə, elektrik keçiriciliyi, istilik tutumu, istidən genişlənmə kimi baza fiziki xassələri və onların dəqiq ölçülmə metodikaları.

4. 4.
   Korroziya tədqiqat üsulları. Nəzəri əsasları.Mühazirə

   Metalların korroziyaya uğrama prosesinin termodinamik və kinetik əsasları, kimyəvi və elektrokimyəvi korroziyanın yaranma mexanizmləri.

5. 5.
   Metallarda elektrik müqavimətinə təsir edən amillər.Mühazirə

   Metallarda elektronların hərəkət qanunauyğunluqları, kristal qəfəs qüsurlarının (vakansiya, dislokasiya), temperaturun və leqirləyici elementlərin metalın elektrik müqavimətinə təsir mexanizmləri.

6. 6.
   Sürətləndirilmiş korroziya tədqiqatları metodu. Elektrolitdə tam və dövrü islanma tədqiqatları.Mühazirə

   Laboratoriya şəraitində korroziya sürətinin ölçülməsi, duz dumanı kameraları vasitəsilə testlər, tam və fasiləli (dövrü) islanma sınaqlarının aparılma qaydaları.

7. 7.
   Metal-məhlul faza sərhədində baş verən korroziya prosesləri.Mühazirə

   İkili elektrik təbəqəsinin quruluşu, anod və katod reaksiyaları, metal və elektrolit sərhədində (interfeysdə) gedən elektrokimyəvi proseslər və potensiallar fərqi.

8. 8.
   Metal ovuntularının elektroliz, sementləmə, avtoklav çökmə və kristallərarası korroziya ilə alınma üsullarının tədqiqi.Mühazirə

   Toz metallurgiyasında xüsusi təyinatlı metal ovuntularının (tozlarının) elektrokimyəvi və hidrometallurji üsullarla sintezi texnologiyaları.

9. 9.
   Xüsusi xassəli ərintilər və onların tədqiqat üsulları. Maqnit polad və ərintiləri. Yüksək elektrik müqavimətli polad və ərintilər.Mühazirə

   Elektrotexnika və cihazqayırmada istifadə olunan, xüsusi maqnit (transformator poladları, daimi maqnitlər) və yüksək elektrik müqavimətli xassələrə malik (nixrom, fexral) ərintilərin tədqiqi.

10. 10.
    Ovuntu materiallarının fiziki-kimyəvi tədqiqat üsulları.Mühazirə

    Metal ovuntularının zərrəcik ölçüsünün (qranulometriya), formalarının, xüsusi səthinin sahəsinin, daxili kimyəvi tərkibinin və oksidləşmə dərəcəsinin təyini metodları.

11. 11.
    Smart materialları və onların tədqiqat üsulları.Mühazirə

    Forma xatirəli (nitinol tipli) ərintilər, pyezoelektriklər, maqnito-striksion materiallar kimi xarici stimullara cavab verən "ağıllı" (smart) materialların iş prinsipi və sınaq üsulları.

12. 12.
    Ovuntu materiallarının fiziki tədqiqat üsullarının mahiyyəti və onların növləri.Mühazirə

    Rentgen şüalarının xassələri, kristallarda rentgen şüalarının difraksiyası (Breqq-Vulf qanunu), kristal qəfəsin parametrlərinin ölçülməsi və rentgenoqrafiya metodikasının əsasları (XRD).

13. 13.
    Elektrokimyəvi korroziya prosesinə təsir edən daxili amillər.Mühazirə

    Metalın termodinamik stabilliyi, faza tərkibinin heterogenliyi, kristal qəfəsin qüsurları və struktur daxili gərginliklərin elektrokimyəvi korroziyaya meyllilikdəki rolu.

14. 14.
    Maqnetizmə təsir edən amillər.Mühazirə

    Metallarda ferromaqnetizm, paramaqnetizm və diamoqnetizmin yaranma şərtləri. Temperaturun (Küri nöqtəsi), daxili gərginliklərin, deformasiyanın və kimyəvi tərkibin materialın maqnit xassələrinə təsiri.

1. 1. Şükürov R.İ. . “Materialşünaslıq və termiki emal., Bakı, 2020