KristalloqrafiyaSillabus

Fənn kodu

İF-3287y

Kredit

4

Tələbənin iş yükü

120

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 15 laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 45 saat - mühazirə b) 30 saat - laboratoriya

Fənnin tədrisi «050623 - “Materiallar mühəndisliyi”» ixtisası üzrə ixtisaslaşan tələbələrin:  Kristalın atom quruluşunun qanunauyğunluqlarını;  Kristallarda anizotropiyanın səbəblərini;  Kristalloqrafik oxlar, müstəvilər və simmetriya mərkəzləri haqqında məlumatları;  Simmetriya elementləri və əməliyyatlarını;  Kristalloqrafiyanın əsas qanunlarını;  Kristalloqrafik indeksləşmə üsullarını;  Veys parametrləri və Miller indekslərini;  Kristalloqrafik kateqoriyalar və sinqoniyaları;  Brave qəfəslərini;  Tərs qəfəslərin mahiyyətini;  Rentgenstruktur analizin əsas üsullarını öyrənmələrini ehtiva edir

• mühazirə
• laboratoriya işi
• interaktiv müzakirə
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: Kursun sonunda tələbə rentgen-struktur analizi və difraksiya metodlarının fiziki əsaslarını mənimsəyərək, materialşünaslıqda tətbiq olunan elmi-tədqiqat üsullarını praktikada tətbiq etmək bacarığına yiyələnir.

1. 1.
   Kristallik maddələr. KristallaşmaMühazirə

   Kristallik maddələrin təbiəti, əmələ gəlmə mexanizmləri və kristallaşma prosesinin fiziki əsaslarının öyrənilməsi.

2. 2.
   Kristalların anizotropiyası və simmetriyası.Mühazirə

   Kristallik mühitlərdə fiziki xassələrin istiqamətdən asılılığı (anizotropiya) və kristal quruluşunun simmetriya xüsusiyyətlərinin təhlili.

3. 3.
   Kristalların quruluşu və fəza qəfəsiMühazirə

   İdeal və real kristalların daxili həndəsi quruluşu, fəza qəfəsinin elementləri və qovşaq nöqtələri anlayışları.

4. 4.
   Kristallarda bucaqların sabitliyi qanunu. Vulf-Breqq düsturu.Mühazirə

   Steno qanunu (bucaqların sabitliyi) və rentgen şüalarının kristallarda difraksiyasını təsvir edən Vulf-Breqq tənliyinin ($2d \sin \theta = n\lambda$) izahı.

5. 5.
   Veys parametrləri və Miller indeksləri.Mühazirə

   Kristalloqrafik müstəviləri kəsən oxların parametrləri (Veys) və onların tərsi olan, beynəlxalq standart kimi qəbul edilmiş Miller indekslərinin təyini.

6. 6.
   Tam ədədlər qanunu. Brave qanunu.Mühazirə

   Kristalloqrafiyanın əsas həndəsi qanunlarından olan Hauinin tam ədədlər qanunu və üzlərin inkişaf ehtimalını izah edən Brave qanunu.

7. 7.
   Kristal üzlərinin və tillərinin qovşaq torları (sıxlıqları) ilə əlaqəsini göstərən qanunauyğunluqları izah edə biləcəklər.Mühazirə

   Üçölçülü kristal formalarının ikiölçülü müstəvidə təsvir edilməsi üsulları, xüsusən sferik proyeksiyanın qurulma prinsipləri.

8. 8.
   Stereoqrafik proyeksiya.Mühazirə

   Sferik proyeksiyanın ekvator müstəvisinə köçürülməsi yolu ilə alınan stereoqrafik proyeksiyanın xüsusiyyətləri və tətbiqi (Vulf toru).

9. 9.
   Qnomostereoqrafik proyeksiya. Qnomonik proyeksiya.Mühazirə

   Qnomonik və qnomostereoqrafik proyeksiyaların həndəsi əsasları, onların qurulma mexanizmləri və rentgenoqramların oxunmasında rolu.

10. 10.
    Kristal çoxüzlülərdə simmetriya elementləri.Mühazirə

    Simmetriya mərkəzi, simmetriya oxları və simmetriya müstəviləri daxil olmaqla, makroskopik kristallar üçün xarakterik olan əsas simmetriya elementləri.

11. 11.
    Kristalloqrafik kateqoriyalar və sinqoniyalar.Mühazirə

    32 simmetriya sinfinin 7 sinqoniya (triklin, monoklin, rombik, triqonal, tetraqonal, heksaqonal, kubik) və 3 kateqoriya (aşağı, orta, ali) üzrə təsnifatı.

12. 12.
    Brave qəfəsləriMühazirə

    Təbiətdə mövcud ola bilən 14 fərqli fəza (Brave) qəfəsi tipləri, onların həndəsi parametrləri və mərkəzləşmə növləri.

13. 13.
    Tərs qəfəsMühazirə

    Düz fəza qəfəsi ilə əlaqəli olan riyazi abstraksiya - tərs qəfəs anlayışı, onun vektorları və difraksiya mənzərəsinin izahında istifadəsi.

14. 14.
    Rentgenstruktur analizin əsas üsulları.Mühazirə

    Kristalların daxili quruluşunu tədqiq etmək üçün istifadə olunan rentgenstruktur analizi, xüsusən Laue, fırlanma və toz (Debay-Şerrer) metodları.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.