Texnoloji proseslərdə avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemləriSillabus

Fənn kodu

İFS-3557y

Kredit

12

Tələbənin iş yükü

300

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

Mühazirə:60 Seminar:15 Laboratoriya:30

Auditoriyadan kənar saatlar

TSİ: 117 MRTSİ:78

Fənnin Deskripsiyası (Course Description) “Texnoloji proseslərdə avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemləri” (ALS / CAD/CAM/CAE) fənni müasir mühəndislik layihələrinin və istehsal proseslərinin kompüter texnologiyaları vasitəsilə riyazi modelləşdirilməsi, optimallaşdırılması və rəqəmsallaşdırılması prinsiplərini öyrədən fundamental fəndir. Fənnin tədrisində əsas məqsəd tələbələrə ALS-in strukturu, funksiyaları və iş prinsipləri barədə dərin nəzəri biliklər vermək, həmçinin sənayedə qarşıya çıxan mürəkkəb mühəndislik tapşırıqlarının avtomatlaşdırılmış alətlərlə həlli üçün praktiki vərdişlər aşılamaqdır. Kurs proqramı çərçivəsində layihələndirmənin sistem analizi, ALS-in texniki, riyazi və proqram təminatı, həndəsi modelləşdirmə və maşın qrafikası mövzuları geniş şəkildə tədris olunur. Eyni zamanda tələbələr optimal layihə qərarlarının sintezi, müasir istehsal təyinatlı avtomatlaşdırılmış sistemlər və məmulatın həyat tsiklinin informasiya dəstəyini təmin edən CALS texnologiyaları ilə tanış olurlar. EHM-lərin (elektron hesablama maşınlarının) imkanlarından istifadə etməklə yüksək keyfiyyətli mühəndislik layihələrinin real zaman kəsiyində hazırlanması yolları öyrədilir. Bu fənni mənimsəyən tələbələr layihələrin texniki-iqtisadi cəhətdən əsaslandırılması, rəqəmsal prototiplərin yaradılması və istehsalat proseslərinin avtomatlaşdırılması sahəsində müasir dövrün tələblərinə cavab verən yüksək ixtisaslı mühəndis-konstruktor kimi formalaşırlar.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• seminar
• case study
• təqdimatlar
• interaktiv müzakirə
• komanda işi

1. 1

   CLO 1: FTN 1: Avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemlərinin (ALS) əsas anlayışlarını, strukturunu və obyektlərin layihələndirilməsi mərhələlərini nəzəri olaraq izah edir.

2. 2

   CLO 2: FTN 2: Layihə sənədlərinin (izahat yazıları, cizgilər və elektron informasiya daşıyıcıları) texniki-iqtisadi əsaslandırılması və təsviri prinsiplərini tətbiq edir.

3. 3

   CLO 3: FTN 3: Texnoloji proseslərin təcrübi reallaşdırılması üçün alqoritmlər və texnologiyalar işləyib hazırlayır.

4. 4

   CLO 4: FTN 4: Layihələndirmə prosesində əsas qərarların qəbulu üçün riyazi modelləşdirmə və optimallaşdırma üsullarını təhlil edir.

5. 5

   CLO 5: FTN 5: Mürəkkəb texniki məsələlərin yüksək keyfiyyətlə həlli üçün ALS və Elektron Hesablama Maşınlarının (EHM) imkanlarından istifadə edərək layihələr tərtib edir.

1. 1.
   Layihələndirmənin sistem analizi .Mühazirə

   Giriş. Ümumi anlayış. Layihələndirmə elminin formalaşması. Layihələndirmə metodologiyası sahəsində tədqiqatların xülasəsi.

2. 2.
   Layihələndirmə və süni intellektMühazirə

   Layihələndirmənin sistem analizi. Sistemli yanaşmanın prinsipləri

3. 3.
   Layihələndirmə və süni intellectMəşğələ
4. 4.
   Laboratoriya işi №1. RPİ dəzgahlarının koordinat sistemləriLaboratoriya
5. 5.
   Layihələndirmənin məqsədi. Mühazirə

   Layihələndirmə obyektləri. Layihələndirmə prosesi

6. 6.
   Avtomatlaşdırılmış layihələndirmənin ümumi səciyyəsi Mühazirə

   ALS-nin əsas prinsipləri. ALS-nin təsnifatı. ALS-nin strukturu. ALS-nin layihələndirmə səviyyələri. ALS-nin layihələndirmə mər-hələləri. ALS-də layihə proseduraları.

7. 7.
   Laboratoriya işi №1. RPİ dəzgahlarının koordinat sistemləriLaboratoriya
8. 8.
   Avtomatlaşdırılmış layihələndirmənin ümumi səciyyəsi Mühazirə

   ALS-nin əsas prinsipləri. ALS-nin təsnifatı. ALS-nin strukturu. ALS-nin layihələndirmə səviyyələri. ALS-nin layihələndirmə mər-hələləri. ALS-də layihə proseduraları

9. 9.
   ALS-də modellər və onların parametrləriMühazirə

   Avtomatlaşdırılmış layihələndirmənin ümumiləşdirilmiş alqoritmi. Məmulun həyat tsikli. CALS texnologiyalarına giriş

10. 10.
    Məmulun həyat tsikli. CALS texno-logiyalarına girişMəşğələ
11. 11.
    Laboratoriya işi №1. RPİ dəzgahlarının koordinat sistemləriLaboratoriya
12. 12.
    Avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemlərinin texniki təminatıMühazirə

    Texniki təminatın ümumi səciyyəsi. ALS-nin texniki təminatına qarşı tələblər. Kompüterin arxitekturası və strukturu

13. 13.
    Laboratoriya işi №2. RPİ dəzgahlarında yerdəyişmələrin istiqamətləriLaboratoriya
14. 14.
    Verilənlərin proqram üzrə emal vasitələri. Mühazirə

    Verilənlərin hazırlanması və daxil edilməsi vasitələri. Verilənləri əks etdirmə və sənədləşdirmə vasitələri.

15. 15.
    Layihə qərarları arxivinin texniki Mühazirə

    vasitələri. Verilənlərin yayım vasitələri. İnterfeys. Kompüterlərin və hesablama sistemlərinin növləri

16. 16.
    Kompüterlərin və hesablama sis-temlərinin növləri. Fərdi kompü-terlər İşçi stansiyalar. Server və super kompüter arxitekturalarıMəşğələ
17. 17.
    Laboratoriya işi №2. RPİ dəzgahlarında yerdəyişmələrin istiqamətləriLaboratoriya
18. 18.
    Avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemlərinin riyazi təminatı Mühazirə

    Riyazi təminatın ümumi səciyyəsi. Layihələndirmə obyektinin morfoloji təsviri. Layihələndirmə obyektinin funksional təsviri.

19. 19.
    Laboratoriya işi №2. RPİ dəzgahlarında yerdəyişmələrin istiqamətləriLaboratoriya
20. 20.
    Qərar qəbuletmə metodlarıMühazirə

    ALS-də istifadə olunan riyazi modellərə və metodlara qarşı irəli sürülən tələblər İmitasiya modellərinin prinsipləri.

21. 21.
    Həndəsi modellər və maşın qrafikası : Mühazirə

    Həndəsi modellərin növləri. Kompüter qrafikasının metodları və alqoritmləri. Həndəsi modellərin qurulması. Səthi modellər.

22. 22.
    Qraf nəzəriyyəsinin əsas anlayışlarıMəşğələ
23. 23.
    Laboratoriya işi №3. Alətin hərəkət trayektoriyasıLaboratoriya
24. 24.
    Həndəsi modellər və maşın qrafikası : Mühazirə

    Həndəsi modellərin növləri. Kompüter qrafikasının metodları və alqoritmləri. Həndəsi modellərin qurulması. Səthi modellər.

25. 25.
    Layihə qərarlarının sintezinin riyazi təminatı: Mühazirə

    Optimallaşma meyarları. Müsaidələri nəzərə alan optimallaşma məsələləri. Riyazi proqramlaşdırma üsullarının təsnifatı.

26. 26.
    Laboratoriya işi №3. Alətin hərəkət trayektoriyasıLaboratoriya
27. 27.
    Layihə qərarlarının sintezinin riyazi təminatı: Mühazirə

    Optimallaşma meyarları. Müsaidələri nəzərə alan optimallaşma məsələləri. Riyazi proqramlaşdırma üsullarının təsnifatı.

28. 28.
    Avtomatlaşdırıl-mış layihələndirmə sisteminin təminatları: Mühazirə

    ALS-nin metodiki təminatı. ALS-nin linqvistik təminatı. İdarəedici linqvistik təminat. Baza linqvistik təminat. Dil prosessorları

29. 29.
    Makrosəviyyəli modellərin forma-laşması üçün ilkin tənliklərMəşğələ
30. 30.
    Laboratoriya işi №3. Alətin hərəkət trayektoriyasıLaboratoriya
31. 31.
    Avtomatlaşdırıl-mış layihələndirmə sisteminin təminatları:Mühazirə

    Avtomatlaşdırıl-mış layihələndirmə sisteminin təminatları:

32. 32.
    ALS-lərin proqram təminatı.Mühazirə

    . Ümumi proqram təminatı. ALS-nin informasiya təminatı. Verilənlər bankı. Verilənlərin təhlükəsizliyi və bütövlüyü.

33. 33.
    Laboratoriya işi №4 Revolver başlıqlı alətlərLaboratoriya
34. 34.
    Təşkilati təminat. Mühazirə

    CASE (Computer Aided Software Engineering) (Proqram təminatının avtomatlaşdırılmış layihələndirilməsi) sistemlərinin növləri.

35. 35.
    İstehsal təyinatlı avtomatlaşdırılmış sistemlər Mühazirə

    İstehsal təyinatlı avtomatlaşdırılmış sistemlər : ERP sistemləri. Logistik sis-temlər. Texnoloji proseslərin avtomatlaşdırılmış idarə sistemləri.

36. 36.
    Petri şəbəkələri. Petri şəbəkələrinin analiziMəşğələ
37. 37.
    Laboratoriya işi №4 Revolver başlıqlı alətlərLaboratoriya
38. 38.
    İstehsal təyinatlı avtomatlaşdırılmış sistemlər Mühazirə

    ERP sistemləri. Logistik sis-temlər. Texnoloji proseslərin avtomatlaşdırılmış idarə sistemləri.

39. 39.
    Maşınqayırma təyinatlı ALS-lərMühazirə

    CAD sistemlərinin əsas funksiyaları. CAE sis-temlərinin əsas funksiyaları. CAM sistemlərinin əsas funksiyaları.

40. 40.
    Laboratoriya işi №4 Revolver başlıqlı alətlərLaboratoriya
41. 41.
    Prototipləşdirmə.Mühazirə

    Qrafiki özək. CAD/CAM sistemlərinin strukturası.

42. 42.
    Maşınqayırma təyinatlı yüksək səviyyəli ALS-lər. Mühazirə

    Maşınqayırma və cihazqayırma təyinatlı CAD/CAM/ CAE/PDM sistemlərindən nümunələr

43. 43.
    Əməliyyаt sistеmləriMəşğələ
44. 44.
    Laboratoriya işi №5. Proqramların PAL imitatoruna import edilməsiLaboratoriya
45. 45.
    CALS texnologiyaları Mühazirə

    : Məmulun həyat tsiklinin avtomatlaşdırılmış idarə sistemləri.

46. 46.
    CALS texnologiyalarının təşəkkül mərhələləri. Mühazirə

    CALS konsepsiyasının strategiyası və məsələləri. CALS tex-nologiyasının baza prinsipləri.

47. 47.
    CALS sistemləri.Mühazirə

    Texnologiyaları və standartları

48. 48.
    Əməliyyаt sistеmləriMəşğələ
49. 49.
    Laboratoriya işi №5. Proqramların PAL imitatoruna import edilməsiLaboratoriya

1. 1. Əhmədov M.A., Hüseynov A.H., Məmmədyarov C. F. Avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemlərinin əsasları, ”Sumqayıt” nəşriyyatı, Dərslik, Bakı, 2003, 242 s. 2 Hüseynov H.Ə. Avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemlərinin əsasları, Bakı, 1995, 111 s.
2. 2. Hüseynov H.Ə., Şükürov A.R. «Metalkəsən dəzgahların avtomatlaşdırılmış layihələndirilməsi», АzТU, 2001,120s.
3. 3. Гусейнов Г.А. «Программные управление точностью механической отработки», Баку, Чашыоглу, 2000, 282с.
4. 4. Гусейнов Г.А., Багиров С.А. «Программные управление точностью внутренного шлифования», Баку, Чашыоглу, 2001, 137с.
5. 5. Гаврилов Д.А. Управление производством на базе стандарта MRP II. — СПб, Питер, 2003.
6. 6. Колчин А.Ф., Овсянников М.В., Стрекалов А.Ф., Сумароков С.В. Управление жизненным циклом продукции. — М.: Анахарсис, 2002.
7. 7. Норенков И.П. Основы автоматизированного проектирования. — М.: МГТУ им. Н.Э.Баумана, 2002.
8. 8. Норенков И.П., Кузьмик П.К. Информационная поддержка наукоемких изделий. — М.: МГТУ им. Н.Э.Баумана, 2002.
9. 9. Норенков И.П., Трудоношин В.А. Телекоммуникационные технологии и сети. — М.: Изд-во МГТУ им. Н.Э. Баумана, 2000.
10. 10. Роджерс Д., Адамс Дж. Математические основы машинной графики. Пер. с англ. — М.: Мир, 2001. 32. Ханзен Ф.Основы обшей методики конструирования. Л.: Машиностроение. 1969.164с.