Mülki müdafiəSillabus

Fənn kodu

İF-4153

Kredit

3

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

30 Müh 15 məş

Mülki müdafiə fənni tələbələrə fövqəladə halların qarşısının alınması, əhalinin və ərazilərin mühafizəsi, təbii və texnogen fəlakətlər zamanı düzgün davranış qaydaları, təhlükəsizlik tədbirləri və ilkin xilasetmə bacarıqları haqqında nəzəri bilik və praktik vərdişlər qazandırır.

• mühazirə
• interaktiv müzakirə
• problem-based learning
• seminar

1. 1

   CLO 1: Mülki müdafiənin məqsədini, vəzifələrini, prinsiplərini və normativ-hüquqi əsaslarını izah edir.

2. 2

   CLO 2: Təbii və texnogen fövqəladə halların növlərini, yaranma səbəblərini və mümkün nəticələrini müəyyən edir.

3. 3

   CLO 3: Fövqəladə hallarda əhalinin mühafizəsi və təhlükəsizlik tədbirlərini tətbiq edir.

4. 4

   CLO 4: Fövqəladə hallar zamanı risklərin qiymətləndirilməsi və operativ fəaliyyət qaydalarını təhlil edir.

5. 5

   CLO 5: Fərdi və kollektiv mühafizə vasitələrinin seçilməsi və istifadəsini nümayiş etdirir.

6. 6

   CLO 6: Fövqəladə halların qarşısının alınması və nəticələrinin aradan qaldırılması üzrə tədbirləri əsaslandırır.

1. 1.
   Mülki müdafiənin əsaslarıMühazirə

   Mülki müdafiə haqqında” AR qanununun əsas müddəaları. Mülki müdafiənin strateji məqsədləri və vəzifələri. Dövlət təhlükəsizlik və risk idarəetmə sistemində MM-in rolu FH-da MM-nin idarəetməi prinsipləri

2. 2.
   2. MM qüvvələri: peşəkar, könüllü və hərbiləşdirilməmiş dəstələriMühazirə

   Mülki müdafiə qüvvələrinin strukturu və idarəetmə səviyyələri. Peşəkar xilasedici bölmələr və onların funksiyaları. Könüllü mülki müdafiə formalaşmaları və icma əsaslı iştirak. Hərbiləşdirilməmiş dəstələrin tərkibi, vəzifələri və fəaliyyət istiqamətləri. Fövqəladə hallarda qüvvələrin qarşılıqlı fəaliyyəti və koordinasiya mexanizmləri

3. 3.
   1. MM qüvvələri: peşəkar, könüllü və hərbiləşdirilməmiş dəstələriMəşğələ

   Sənaye və infrastruktur obyektlərində mülki müdafiənin təşkili. Sənaye müəssisələrində mülki müdafiə sisteminin qurulması prinsipləri. Kritik infrastruktur obyektlərində risklərin idarə olunması yanaşmaları. Obyekt səviyyəsində mülki müdafiə planlaşdırılması və cavab mexanizmləri. Obyekt personalının hazırlığı və təlim sistemi. Texnogen risklərə qarşı mühəndis-texniki və təşkilati tədbirlər

4. 4.
   3. Fövqəladə hallar və onların xarakteristikasıMühazirə

   FH anlayışı və təsnifatı.Texnogen xarakterli FH və təsnifatı. Radiasiya təhlükəli obyektlər və müasir nümunələr. Şüalanma dozası, doza gücü və təsirlər. İonlaşdırıcı şüalar: mənbələr və təsir mexanizmi. AES qəzaları və radioaktiv çirklənmə ssenariləri. Kimyəvi təhlükəli obyektlər və maddələr. Partlayış, yanğın təhlükəli qəzalar, onların idarə olunması

5. 5.
   4. Hərbi xarakterli fövqəladə hallar. Mühazirə

   Müasir hərbi təhlükələr və hibrid risklər. Nüvə silahı və zədələyici amilləri. Kimyəvi silah və təsir xüsusiyyətləri. Bioloji (bakterioloji) silah. Adi qırğın vasitələri. Hərbi xarakterli fövqəladə halların əhali və infrastruktur üçün nəticələri

6. 6.
   5. Təbii xarakterli fövqəladə hallar. Mühazirə

   Zəlzələlər və seysmik risklər. Sel və daşqınlar. Torpaq sürüşmələri. Qasırğa, güclü külək, qar uçqunları. Quraqlıq və ekstremal temperatur hadisələri. İqlim dəyişmələrinin yaratdığı risklər

7. 7.
   2. Təbii xarakterli fövqəladə hallar. Məşğələ

   Təbii fəlakətlərin sosial-iqtisadi və ekoloji nəticələri

8. 8.
   6. FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsiMühazirə

   Fövqəladə hallarda istifadə olunan nəzarət və monitorinq cihazlarının rolu. Radiasiya, kimyəvi və toksik mühitin operativ qiymətləndirilməsi prinsipləri. Müasir mülki müdafiə və fövqəladə hallar xidmətlərində istifadə olunan cihazlar

9. 9.
   7. FH-da əhalinin mühafizəsinin əsaslarıMühazirə

   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsas prinsipləri və üsulları. MM-in vahid xəbərdarlıq siqnalları (CELL BROADCAST sisteminin iş prinsipi) .Sənaye obyektlərinin personalının, MM dəstələrinin şəxsi heyəti və işləməyən əhalinin FH-a hazırlanması

10. 10.
    4. Üç tərtibli reaksiyalar üçün kinetik hesablamalarMəşğələ
11. 11.
    9. Mülki müdafiənin mühafizə qurğularıMühazirə

    MM-nin mühafizə qurğularının təyinatı və təsnifatı. Sığınacaqlar, onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı təyinatlı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları,iş rejimi

12. 12.
    4. Mülki müdafiənin mühafizə qurğularıMəşğələ

    Mühafizə qurğularının istifadəsi. Mühafizə qurğularının əhalinin qəbuluna hazırlanması. Mühafizə qurğularında əhalinin yerləşdirilməsi. Mühafizə qurğularında əhalinin davranış qaydaları

13. 13.
    10. Mülki müdafiənin mühafizə qurğularıMühazirə

    Radiasiya əleyhinə daldanacaqlar (radiasiya daldanacaqları), onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları. Sadə daldanacaqlar, növləri və quruluşları. Mühafizə qurğularının sülh dövründə saxlanılma və istifadəsi

14. 14.
    11. FH-da əhalinin köçürülməsi Mühazirə

    Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi. Köçürmənin mahiyyəti və üsulları. Köçürmə orqanları, onların tərkibi və vəzifələri. Köçürmənin təminatı və həyata keçirilməsi

15. 15.
    12. FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı Mühazirə

    Sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığının mahiyyəti, məzmunu. Obyektlərin işinin dayanıqlığının yüksədilməsi üçün görülən əsas tədbirlər

16. 16.
    5. FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı Məşğələ

    Obyektin dayanıqlığına təsir edən amillər. Sənaye obyektlərinin dayanıqlığının tədqiqatının aparılması. Mülki müdafiənin mühəndis-texniki tədbirləri

17. 17.
    13. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMühazirə

    FH-da keçirilən xilasetmə və digər təxirəsalınmaz işlərin (X və DTİ) məqsəd,mahiyyət və tapşırıqları. X və DTİ təşkili və yerinə yetirilməsi. X və DTİ-nin keçirilməsi üçün cəlb olunan qüvvə və vəsaitlər.

18. 18.
    6. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMəşğələ

    - Sənaye obyektlərində fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması. Xüsusi təmizləmənin keçirilməsi. Qismi xüsusi təmizləmənin – dezaktivizasiyanın, deqazasiyanın və dezinfeksiyanın keçirilməsi

19. 19.
    7. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMəşğələ

    Tam və qismi sanitar təmizləmənin keçirilməsi

20. 20.
    14. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMühazirə

    FH-da X və DTİ-nin təşkili və keçirilməsində obyekt dəstə komandirinin işinin mahiyyəti, məzmunu və ardıcıllığı. Xüsusi təmizləmənin təşkili və həyata keçirilməsi. FH-da obyektlər və MM dəstələrinin fəaliyyətinin idarə olunması

21. 21.
    15. Fövqəladə hal baş verdikdə ilkin tibbi yardımMühazirə

    Zədələnmələr zamanı ilk tibbi yardım

22. 22.
    8. Fövqəladə hal baş verdikdə ilkin tibbi yardımMəşğələ

    Travmalar, qanaxma, sınıq və yanıqlar zamanı ilkin yardımın göstərilməsi, CPR elementləri və zərərçəkənin təhlükəsiz təxliyəyə hazırlanması

1. C. N. Qasımov. Mülki müdafiə. Elektron konspekt. Bakı, 2021.
2. C. N.Qasımov, N.Z.Abdullayeva. FH-ın təhlükəli amilləri. Dərs vəsaiti. Bakı, 2017
3. İsayev İ., Quliyev E., Hacıyev E., Nurməmmədov E. “Mülkü müdafiə”. Bakı 2018.