Şəbəkələrin əsaslarıSillabus

Fənn kodu

İF-2250y

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

120

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

1

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 15 saat - seminar c) 15 saat - laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 70 saat - TSİ b) 50 saat - MRTSİ

Fənn tələbələrdə kompüter şəbəkələrinin dizaynı, qurulması, konfiqurasiyası və idarə edilməsi üzrə fundamental nəzəri bilik və praktiki bacarıqların formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Fənn çərçivəsində şəbəkə arxitekturası və əsas komponentlər, OSI və TCP/IP modelləri, şəbəkə protokolları, IPv4 və IPv6 ünvanlama və alt-şəbəkələrin yaradılması öyrənilir. LAN, WLAN, MAN və digər şəbəkə növləri, eləcə də radiodalğa və peyk əsaslı simsiz rabitə texnologiyaları haqqında əsas məlumatlar verilir. Tələbələr VLAN-lar, şəbəkə seqmentasiyası, inter-VLAN routing, statik və dinamik marşrutlaşdırma prinsipləri ilə tanış olurlar. Həmçinin Cisco şəbəkə avadanlıqlarının işləmə prinsipləri və konfiqurasiyası, firewall, ACL və VPN kimi əsas şəbəkə təhlükəsizliyi mexanizmləri nəzərdən keçirilir. Fənn Cisco Packet Tracer, GNS3 və real şəbəkə avadanlıqlarından istifadə etməklə lokal şəbəkələrin qurulması, konfiqurasiya edilməsi və səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi üzrə praktiki bacarıqların inkişaf etdirilməsinə, eləcə də tələbələrin Cisco CCNA səviyyəsində şəbəkə biliklərinin formalaşdırılmasına yönəlmişdir.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• interaktiv müzakirə
• problem-based learning
• komanda işi
• seminar
• təqdimatlar
• case study

1. 1

   CLO 1: Kompüter şəbəkələri haqqında ilkin anlayışları bilməlidir.

2. 2

   CLO 2: Şəbəkə ötürücüləri, onların xüsusiyyətləri, məhdudiyyətlərini əsas şəbəkə avadanlıqlarını. onların funksiyalarını bilməlidir.

3. 3

   CLO 3: Şəbəkə topologiyalarını tanımalıdır, şəbəkə arxitekturalarını, dizayn və protokollarını başa düşməlidir.

4. 4

   CLO 4: OSİ səviyyələrini tanımalıdır, IP ünvanalamanın iş prinsipini, alt-şəbəkələrin necə çalışdığını, IP ünvanların paylanmasını və siniflərini bilməlidir.

5. 5

   CLO 5: Şəbəkədə marşurutlaşmanı və fərqli OSİ səviyyələri üçün müvafiq şəbəkə avadanlıqlarını quraşdırmağı, sazlamanı yerinə yetirməyi bacarmalıdır.

6. 6

   CLO 6: Şəbəkədə təhlükəsizliyin və etibarlılığın təmin olunması ilə bağlı anlayışları bilməlidir.

1. 1.
   Şəbəkə texnologiyalarına girişMühazirə

   Mövzu çərçivəsində kompüter şəbəkələrinin əsas anlayışları və TCP/IP əsaslı şəbəkələrin işləmə prinsipləri öyrənilir. Şəbəkə rabitəsinin təşkili, məlumatların şəbəkə üzərindən ötürülməsi və protokolların qarşılıqlı əlaqəsi nəzərdən keçirilir. OSI və TCP/IP modellərinin səviyyələri, hər bir səviyyənin əsas funksiyaları və istifadə olunan protokollar izah edilir. Həmçinin OSI və TCP/IP modellərinin strukturu, səviyyələri və praktiki tətbiqi müqayisəli şəkildə araşdırılır.

2. 2.
   Ethernet LAN-ların əsaslarıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində Ethernet texnologiyasına əsaslanan lokal şəbəkələrin əsas anlayışları, terminologiyası və işləmə prinsipləri öyrənilir. Ethernet LAN-larda istifadə olunan əsas komponentlər, rabitə mühiti və məlumatların ötürülməsi prinsipləri nəzərdən keçirilir. Ethernet kadrının quruluşu, MAC ünvanlaması və şəbəkə qurğuları arasında məlumat mübadiləsinin əsas xüsusiyyətləri izah edilir. Həmçinin Ethernet LAN-ların arxitekturası, fiziki və məntiqi quruluşu və lokal şəbəkələrin təşkilində Ethernet texnologiyasının rolu araşdırılır.

3. 3.
   WAN-lar və IP marşrutlaşdırmaMühazirə

   Mövzu çərçivəsində geniş ərazi şəbəkələrinin (WAN) arxitekturası, strukturu və işləmə prinsipləri öyrənilir. Coğrafi baxımdan uzaq şəbəkələrin əlaqələndirilməsi, WAN infrastrukturlarının əsas komponentləri və məlumatların müxtəlif şəbəkələr arasında ötürülməsi prinsipləri nəzərdən keçirilir. IPv4 protokolunun əsas xüsusiyyətləri, IP ünvanlaması və marşrutlaşdırma prosesinin mahiyyəti izah edilir. Həmçinin marşrutlaşdırma cədvəlləri, paketlərin təyinat şəbəkəsinə yönləndirilməsi və WAN mühitlərində marşrutların müəyyən edilməsi prinsipləri araşdırılır.

4. 4.
   Komanda xətti interfeysi (CLI)Mühazirə

   Mövzu çərçivəsində Cisco şəbəkə cihazlarının konfiqurasiyası və idarə edilməsi üçün istifadə olunan komanda xətti interfeysinin (CLI) əsasları öyrənilir. CLI mühitinin strukturu, əsas iş rejimləri və komandaların daxil edilməsi prinsipləri nəzərdən keçirilir. Konsol və uzaqdan qoşulma vasitəsilə şəbəkə cihazlarına giriş, cihazın əsas parametrlərinin yoxlanılması və idarə edilməsi üsulları izah edilir. Həmçinin CLI vasitəsilə konfiqurasiyaların yaradılması, saxlanılması və yoxlanılması üzrə əsas yanaşmalar araşdırılır.

5. 5.
   Ethernet LAN SwitchingMühazirə

   Mövzu çərçivəsində Ethernet lokal şəbəkələrində kommutasiya (switching) prinsipləri və məlumatların ötürülməsi prosesi öyrənilir. Şəbəkə kommutatorlarının Ethernet çərçivələrini qəbul etməsi, emal etməsi və təyinat qurğusuna yönləndirməsi mexanizmləri nəzərdən keçirilir. Ethernet çərçivəsinin strukturu, mənbə və təyinat MAC ünvanlarının məlumatların ötürülməsində rolu izah edilir. Həmçinin MAC ünvan cədvəlinin formalaşdırılması, kommutatorun ünvanları öyrənməsi və Ethernet çərçivələrinin yönləndirilməsi prinsipləri araşdırılır.

6. 6.
   VLAN-ların tətbiqiMühazirə

   Mövzu çərçivəsində virtual lokal şəbəkələrin (VLAN) konsepsiyası, mahiyyəti və şəbəkə seqmentasiyasındakı rolu öyrənilir. Fiziki şəbəkə infrastrukturunun məntiqi şəbəkələrə bölünməsi, müxtəlif VLAN-lara aid cihazların qruplaşdırılması və broadcast domenlərinin ayrılması prinsipləri nəzərdən keçirilir. Kommutatorlar arasında bir neçə VLAN-a aid trafikin ötürülməsini təmin edən VLAN trunking mexanizmi və Ethernet çərçivələrinin VLAN məlumatları ilə işarələnməsi (tagging) izah edilir. Həmçinin Cisco şəbəkə cihazlarında VLAN-ların yaradılması, portların uyğun VLAN-lara təyin edilməsi və trunk bağlantılarının konfiqurasiyası məsələləri araşdırılır.

7. 7.
   Spanning Tree Protokolu (STP)Mühazirə

   Mövzu çərçivəsində kommutasiya olunan şəbəkələrdə dövrələrin qarşısının alınması üçün istifadə olunan Spanning Tree Protocol (STP) və Rapid Spanning Tree Protocol (RSTP) texnologiyaları öyrənilir. Şəbəkə dövrələrinin yaranma səbəbləri və onların broadcast storm, çoxsaylı çərçivə nüsxələri və MAC ünvan cədvəlinin qeyri-sabitliyi kimi problemlərə təsiri nəzərdən keçirilir. STP-də kök kommutatorun (root bridge) seçilməsi, port rolları və port vəziyyətləri, eləcə də ehtiyat şəbəkə yollarının idarə edilməsi prinsipləri izah edilir. RSTP-nin STP ilə müqayisədə daha sürətli konvergensiya xüsusiyyətləri araşdırılır. Həmçinin bir neçə fiziki bağlantının vahid məntiqi kanal şəklində birləşdirilməsini təmin edən EtherChannel texnologiyası və onun STP ilə qarşılıqlı fəaliyyəti nəzərdən keçirilir.

8. 8.
   IPv4 ünvanlandırma və alt-şəbəkələr (Subnet)Mühazirə

   Mövzu çərçivəsində IPv4 ünvanlandırmanın əsas prinsipləri və IP ünvanlarının şəbəkə rabitəsində rolu öyrənilir. IPv4 ünvanlarının strukturu, şəbəkə və host hissələri, eləcə də ünvan diapazonlarının əsas xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir. Subnet maskalarının mahiyyəti, IP ünvanının şəbəkə və host hissələrinin müəyyən edilməsində rolu və tətbiqi izah edilir. Həmçinin şəbəkələrin daha kiçik alt-şəbəkələrə bölünməsi, alt-şəbəkə ünvanının, broadcast ünvanının və istifadə edilə bilən host ünvanları diapazonunun müəyyən edilməsi prinsipləri araşdırılır.

9. 9.
   IPv4 marşrutlaşdırma (Routing) texnologiyalarıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində IPv4 şəbəkələrində marşrutlaşdırmanın əsas prinsipləri və Cisco router-lərin müxtəlif şəbəkələr arasında paketlərin ötürülməsində rolu öyrənilir. Marşrutlaşdırma cədvəlinin formalaşdırılması, təyinat şəbəkəsinin müəyyən edilməsi və paketlərin uyğun istiqamətə yönləndirilməsi prosesi nəzərdən keçirilir. Statik və dinamik marşrutlaşdırma yanaşmalarının mahiyyəti, əsas xüsusiyyətləri və tətbiq fərqləri izah edilir. Həmçinin müxtəlif VLAN-lar arasında əlaqənin təmin edilməsi üçün istifadə olunan inter-VLAN routing yanaşmaları və onların şəbəkə infrastrukturunda tətbiqi araşdırılır.

10. 10.
    OSPF protokoluMühazirə

    Mövzu çərçivəsində dinamik marşrutlaşdırma protokollarından biri olan OSPF (Open Shortest Path First) protokolunun əsas anlayışları və işləmə prinsipləri öyrənilir. OSPF-in link-state marşrutlaşdırma yanaşması, qonşuluq əlaqələrinin yaradılması və şəbəkə haqqında topoloji məlumatların mübadiləsi prinsipləri nəzərdən keçirilir. OSPF topologiyasının formalaşdırılması, link-state verilənlər bazasının yaradılması və ən qısa marşrutların hesablanması prosesi izah edilir. Həmçinin OSPF-in marşrut seçimi və şəbəkədə baş verən dəyişikliklərə uyğun olaraq marşrutların yenilənməsi mexanizmləri araşdırılır.

11. 11.
    OSPF protokolunun konfiqurasiyası və verifikasiyasıMühazirə

    Mövzu çərçivəsində OSPF protokolunun Cisco şəbəkə cihazlarında qurulması və işləmə vəziyyətinin yoxlanılması prinsipləri öyrənilir. OSPF prosesinin aktivləşdirilməsi, router identifikatorunun müəyyən edilməsi, şəbəkələrin OSPF prosesinə daxil edilməsi və uyğun sahələrə (area) təyin olunması məsələləri nəzərdən keçirilir. OSPF qonşuluq əlaqələrinin formalaşdırılması və marşrut məlumatlarının mübadiləsi prosesi izah edilir. Həmçinin OSPF konfiqurasiyasının, qonşuluq vəziyyətinin və öyrənilmiş marşrutların müvafiq Cisco CLI komandaları vasitəsilə yoxlanılması və mümkün konfiqurasiya problemlərinin müəyyən edilməsi yanaşmaları araşdırılır.

12. 12.
    IPv6 ünvanlandırma və alt-şəbəkələr (Subnet)Mühazirə

    Mövzu çərçivəsində IPv6 ünvanlandırmanın mahiyyəti, yaranma zərurəti və əsas xüsusiyyətləri öyrənilir. IPv6 ünvanlarının strukturu, yazılış qaydaları və ünvanların qısaldılması prinsipləri nəzərdən keçirilir. IPv6 ünvanlarının əsas növləri və təsnifatı, eləcə də prefiks uzunluğunun şəbəkə və interfeys hissələrinin müəyyən edilməsində rolu izah edilir. Həmçinin IPv6 şəbəkələrinin alt-şəbəkələrə bölünməsi, uyğun prefikslərin müəyyən edilməsi və IPv6 ünvan məkanının səmərəli şəkildə təşkili prinsipləri araşdırılır.

13. 13.
    IPv6 marşrutlaşdırma (Routing)Mühazirə

    Mövzu çərçivəsində IPv6 şəbəkələrində marşrutlaşdırmanın əsas prinsipləri və paketlərin müxtəlif şəbəkələr arasında yönləndirilməsi prosesi öyrənilir. IPv6 marşrutlarının yaradılması, marşrutlaşdırma cədvəllərinin formalaşdırılması və təyinat şəbəkəsinə uyğun ən münasib marşrutun seçilməsi prinsipləri nəzərdən keçirilir. Statik və dinamik IPv6 marşrutlaşdırma yanaşmalarının mahiyyəti, əsas xüsusiyyətləri və tətbiq fərqləri izah edilir. Həmçinin IPv6 paketlərinin router-lər vasitəsilə yönləndirilməsi və şəbəkə topologiyasındakı dəyişikliklərə uyğun marşrut məlumatlarının idarə edilməsi məsələləri araşdırılır.

14. 14.
    Naqilsiz şəbəkə texnologiyalarıMühazirə

    Mövzu çərçivəsində naqilsiz lokal şəbəkələrin (WLAN) əsas prinsipləri, arxitekturası və topologiyaları öyrənilir. WLAN mühitlərində istifadə olunan əsas şəbəkə komponentləri, cihazların naqilsiz şəbəkəyə qoşulması və məlumat mübadiləsinin təşkili prinsipləri nəzərdən keçirilir. IEEE 802.11 standartları, onların əsas xüsusiyyətləri və naqilsiz şəbəkə rabitəsində yerinə yetirdiyi funksiyalar izah edilir. Həmçinin radiodalğalar vasitəsilə məlumatların ötürülməsi, tezlik diapazonları, kanallar və naqilsiz rabitənin keyfiyyətinə təsir edən əsas amillər araşdırılır.

15. 15.
    Naqilsiz şəbəkələrin qurulmasıMühazirə

    Mövzu çərçivəsində naqilsiz şəbəkələrin qurulması, mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə edilməsi və nəzarətdə saxlanılması prinsipləri öyrənilir. Naqilsiz giriş nöqtələrinin şəbəkəyə inteqrasiyası, WLAN-ların yaradılması və istifadəçi bağlantılarının idarə edilməsi yanaşmaları nəzərdən keçirilir. Wireless LAN Controller (WLC) texnologiyasının mahiyyəti, şəbəkədəki rolu və çoxsaylı naqilsiz giriş nöqtələrinin mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə edilməsində istifadəsi izah edilir. Həmçinin WLC vasitəsilə naqilsiz şəbəkələrin konfiqurasiyası, monitorinqi və əsas idarəetmə əməliyyatlarının həyata keçirilməsi məsələləri araşdırılır.

1. 1. Odom, Wendell. CCNA 200-301 Official Cert Guide, Volume 1. Cisco Press, 2020, 848 pages.
2. Meyers, Mike. CompTIA Network+ Certification All-in-One Exam Guide, Eighth Edition (Exam N10-008). McGraw-Hill Education, 2022, 960 pages.
3. Lammle, Todd. "Understanding Cisco Networking Technologies: Exam 200-301." (2020).