İnformasiya təhlükəsizliyinin əsaslarıSillabus

Fənn kodu

İF-61403y

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

120

Semestr

Payız semestri

Akademik il

1

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 15 saat - seminar c) 15 saat - laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 80 saat – mühazirə, seminar və laboratoriya dərslərinə hazırlıq b) 30 saat – sərbəst iş c) 10 saat – məsləhət

Fənn tələbələri informasiya təhlükəsizliyi ixtisası ilə tanış etməyi və bu sahənin əsas anlayışları, prinsipləri, məqsədləri və əhatə dairəsi üzrə fundamental biliklər formalaşdırmağı nəzərdə tutur. Fənn çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi təhdidləri, kiberhücumlar, zərərli proqramlar, etik hakinq və informasiya müharibəsinin əsas istiqamətləri öyrənilir. Tələbələr informasiya təhlükəsizliyi risklərinin və insidentlərinin idarə edilməsi, təhlükəsizliyin təmin edilməsi metodları və informasiya təhlükəsizliyi arxitekturaları ilə tanış olurlar. İnformasiya təhlükəsizliyinin təşkilati məsələləri, standartlaşdırma, sertifikatlaşdırma və audit prosesləri fənnin əsas istiqamətləri sırasındadır. Həmçinin kriptoqrafiyanın əsas anlayışları, açıq açarlı kriptoqrafiya və rəqəmsal imza sxemləri haqqında ilkin biliklər verilir. Fənn tələbələrdə informasiya təhlükəsizliyi mütəxəssisinə xas sistemli düşüncə tərzinin və gələcək peşə fəaliyyətində istifadə ediləcək ilkin bilik və bacarıqların formalaşdırılmasına yönəlmişdir.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• seminar
• təqdimatlar
• komanda işi
• interaktiv müzakirə

1. 1

   CLO 1: İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində vacib anlayışları, həmçinin sənədlərdə və ya işgüzar müzakirələr zamanı istifadə olunan terminologiyanı bilməlidir. İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində ümumi və xüsusi tələblərin əsaslarını, həmçinin onların formalaşma xüsusiyyətlərini bilməlidir.

2. 2

   CLO 2: İnformasiya təhlükəsizliyinin konseptual modelini bilməli, informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması məqsədilə müvafiq tələblərin formalaşdırılması üçün sadə düşüncəyə sahib olmalıdır.

3. 3

   CLO 3: İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində rəhbər hüquqi aktları, onun tələblərini və tətbiqi qaydalarını bilməli, həmçinin belə aktların inkişafını izləməyi bacarmalıdır. İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində qlobal, regional və milli normaları, standartları və qabaqcıl təcrübələri bilməli, onların inkişafını izləməyi bacarmalı və tətbiqinə dair fikirlərə sahib olmalıdır.

4. 4

   CLO 4: İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin olunmasında təşkilati forma və metodları bilməlidir. İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması üçun əsas prinsipləri bilməli, həmçinin texniki üsul və vasitələri öyrənməlidir.

5. 5

   CLO 5: İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində riskləri, onların xüsusiyyətlərini, həmçinin idarə olunmasına dair ümumi biliklərə sahib olmalıdır. İnformasiya təhlükəsizliyi siyasətinin aktuallığı, formalaşma xüsusiyyətləri və tətbiqinə dair ümumi biliklərə sahib olmalı, həmçinin təmin olunması üsullarını bilməlidir. İnformasiya təhlükəsizliyi üzrə auditin əsasları, xüsusiyyətləri, aktuallığı, həmçinin prosedur qaydalarına dair ümumi biliklərə sahib olmalıdır.

6. 6

   CLO 6: İnformasiyanı mühafizə vasitələrinin hüquqi, təşkilati və texniki əsasları, tətbiq sahələri, həmçinin bu vasitələrin yaradılması və qaydalara uyğun şəkildə sertifikatlaşdırılmasına dair ümumi biliklərə sahib olmalıdır. İnformasiyanı mühafizə vasitələrinə verilmiş xarici sertifikatların tanınması qaydalarını bilməlidir.

1. 1.
   İnformasiya təhlükəsizliyinin əsas anlayışlarıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyinin anlayışı, məqsədləri, əhatə dairəsi və əsas prinsipləri öyrənilir. İnformasiya və informasiya aktivləri, təhdid, zəiflik, risk və təhlükəsizlik insidenti kimi fundamental anlayışlar izah edilir. İnformasiyanın konfidensiallığı, bütövlüyü və əlçatanlığının təmin edilməsi prinsipləri nəzərdən keçirilir. Həmçinin informasiya təhlükəsizliyinin digər sahələrlə əlaqəsi və informasiya təhlükəsizliyi mütəxəssisinin əsas fəaliyyət istiqamətləri haqqında məlumat verilir.

2. 2.
   İnformasiya müharibəsinin əsas istiqamətləriMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya müharibəsi anlayışı, onun məqsədləri, əsas xüsusiyyətləri və müasir informasiya mühitində rolu öyrənilir. İnformasiya müharibəsinin əsas istiqamətləri, tətbiq üsulları və istifadə olunan vasitələr nəzərdən keçirilir. İnformasiya təsiri, dezinformasiya, təbliğat və psixoloji əməliyyatların xüsusiyyətləri izah edilir. Həmçinin informasiya sistemlərinə və informasiya resurslarına qarşı yönəlmiş fəaliyyətlər və onlardan müdafiənin ümumi prinsipləri araşdırılır.

3. 3.
   Kiberhücumların proses modeli. Etik hakinq anlayışıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində kiberhücumların həyata keçirilmə mərhələləri və onların proses modeli öyrənilir. Kiberhücumların hazırlanması, hədəfin müəyyən edilməsi, məlumatların toplanması, zəifliklərin aşkarlanması və istismarı kimi əsas mərhələlər izah edilir. Etik hakinq anlayışı, məqsədləri və informasiya sistemlərinin təhlükəsizliyinin qiymətləndirilməsində rolu nəzərdən keçirilir. Həmçinin etik haker fəaliyyətinin hüquqi və etik sərhədləri, eləcə də kiberhücumlarla etik hakinq arasındakı əsas fərqlər araşdırılır.

4. 4.
   Zərərli proqram təhdidləriMühazirə

   Mövzu çərçivəsində zərərli proqram anlayışı, onların əsas xüsusiyyətləri və informasiya sistemləri üçün yaratdığı təhlükələr öyrənilir. Virus, soxulcan, troyan, fidyə proqramı, casus proqram və digər əsas zərərli proqram növləri nəzərdən keçirilir. Zərərli proqramların yayılma, sistemə daxilolma və zərərvermə mexanizmləri izah edilir. Həmçinin zərərli proqram təhdidlərinin aşkarlanması, qarşısının alınması və onlardan müdafiənin əsas prinsipləri araşdırılır.

5. 5.
   İnformasiya təhlükəsizliyi risklərinin idarə edilməsiMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi riski anlayışı və risklərin idarə edilməsi prosesinin əsas mərhələləri öyrənilir. İnformasiya aktivlərinin, təhdidlərin və zəifliklərin müəyyən edilməsi, risklərin ehtimal və təsir baxımından qiymətləndirilməsi prinsipləri izah edilir. Risklərin azaldılması, qəbul edilməsi, ötürülməsi və qarşısının alınması kimi əsas emal yanaşmaları nəzərdən keçirilir. Həmçinin risklərin davamlı izlənilməsi və dəyişən təhlükəsizlik mühitinə uyğun olaraq yenidən qiymətləndirilməsi məsələləri araşdırılır.

6. 6.
   İnformasiya təhlükəsizliyi insidentlərinin idarə edilməsiMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi insidenti anlayışı və insidentlərin idarə edilməsi prosesinin əsas mərhələləri öyrənilir. Təhlükəsizlik hadisələrinin aşkarlanması, qeydiyyatı, təhlili və təsnifatı prinsipləri izah edilir. İnsidentlərə cavabvermə, onların lokallaşdırılması, nəticələrinin aradan qaldırılması və sistemlərin bərpası prosesləri nəzərdən keçirilir. Həmçinin insidentlərdən əldə olunan nəticələrin təhlili və gələcək oxşar hadisələrin qarşısının alınması üçün qabaqlayıcı tədbirlərin müəyyən edilməsi araşdırılır.

7. 7.
   İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi metodlarıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində istifadə olunan əsas metod və yanaşmalar öyrənilir. İnformasiya aktivlərinin mühafizəsi üçün tətbiq olunan təşkilati, texniki, proqram və hüquqi təhlükəsizlik tədbirləri nəzərdən keçirilir. Preventiv, aşkarlayıcı və bərpaedici təhlükəsizlik metodlarının xüsusiyyətləri və tətbiq sahələri izah edilir. Həmçinin müxtəlif təhlükəsizlik metodlarının qarşılıqlı əlaqəsi və kompleks mühafizə sisteminin formalaşdırılmasında rolu araşdırılır.

8. 8.
   İnformasiya təhlükəsizliyi arxitekturalarıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi arxitekturası anlayışı, onun məqsədi və əsas komponentləri öyrənilir. Təhlükəsizlik mexanizmlərinin informasiya sistemlərinin müxtəlif səviyyələrində yerləşdirilməsi və qarşılıqlı əlaqəsi nəzərdən keçirilir. Çoxsəviyyəli müdafiə, minimal səlahiyyət və etimadsızlıq prinsipləri əsasında qurulan təhlükəsizlik yanaşmaları izah edilir. Həmçinin təhlükəsizlik arxitekturalarının informasiya aktivlərinin, sistemlərin və şəbəkələrin kompleks şəkildə mühafizəsində rolu araşdırılır.

9. 9.
   İnformasiya təhlükəsizliyinin təşkilati məsələləriMühazirə

   Mövzu çərçivəsində təşkilatlarda informasiya təhlükəsizliyinin idarə edilməsinin əsas prinsipləri və təşkilati məsələləri öyrənilir. İnformasiya təhlükəsizliyi siyasətlərinin, prosedurlarının və daxili qaydaların hazırlanması və tətbiqi nəzərdən keçirilir. Təhlükəsizlik üzrə rol və məsuliyyətlərin müəyyən edilməsi, əməkdaşların maarifləndirilməsi və təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması məsələləri izah edilir. Həmçinin informasiya təhlükəsizliyinin təşkilati struktur daxilində idarə olunması və təhlükəsizlik tədbirlərinin koordinasiyası araşdırılır.

10. 10.
    İnformasiya təhlükəsizliyi standartları və sertifikatlaşdırmaMühazirə

    Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi sahəsində tətbiq olunan əsas standartlar və sertifikatlaşdırma anlayışı öyrənilir. Standartların informasiya təhlükəsizliyinin idarə edilməsi və təhlükəsizlik tələblərinin müəyyən olunmasındakı rolu nəzərdən keçirilir. İnformasiya sistemlərinin, təhlükəsizlik məhsullarının və idarəetmə proseslərinin müəyyən edilmiş tələblərə uyğunluğunun qiymətləndirilməsi prinsipləri izah edilir. Həmçinin sertifikatlaşdırma prosesinin məqsədi, əsas mərhələləri və informasiya təhlükəsizliyinin etibarlılığının təmin edilməsində əhəmiyyəti araşdırılır.

11. 11.
    İnformasiya təhlükəsizliyinin auditiMühazirə

    Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi auditi anlayışı, məqsədi və əsas prinsipləri öyrənilir. Audit prosesində informasiya sistemlərinin, təhlükəsizlik nəzarətlərinin, siyasət və prosedurların müəyyən edilmiş tələblərə uyğunluğunun qiymətləndirilməsi nəzərdən keçirilir. Audit prosesinin planlaşdırılması, sübutların toplanması, mövcud çatışmazlıqların müəyyən edilməsi və nəticələrin sənədləşdirilməsi mərhələləri izah edilir. Həmçinin audit nəticələri əsasında təhlükəsizlik səviyyəsinin təkmilləşdirilməsi və düzəldici tədbirlərin müəyyən olunması məsələləri araşdırılır.

12. 12.
    Açıq açarlı kriptoqrafiyaMühazirə

    Mövzu çərçivəsində açıq açarlı kriptoqrafiyanın anlayışı, iş prinsipi və informasiya təhlükəsizliyində rolu öyrənilir. Açıq və gizli açarların yaradılması, qarşılıqlı əlaqəsi və müxtəlif məqsədlərlə istifadəsi izah edilir. Asimmetrik şifrələmə və deşifrələmə prosesləri, eləcə də açarların təhlükəsiz mübadiləsində açıq açarlı kriptoqrafiyanın tətbiqi nəzərdən keçirilir. Həmçinin bu yanaşmanın məlumatların konfidensiallığının, autentikliyin və təhlükəsiz kommunikasiyanın təmin edilməsində rolu araşdırılır.

13. 13.
    Rəqəmsal imza sxemləriMühazirə

    Mövzu çərçivəsində rəqəmsal imza anlayışı, onun yaradılması və yoxlanılması prinsipləri öyrənilir. Rəqəmsal imza sxemlərinin əsas komponentləri və açıq açarlı kriptoqrafiya ilə qarşılıqlı əlaqəsi izah edilir. Rəqəmsal imzanın məlumatın autentikliyinin və bütövlüyünün təmin edilməsində, eləcə də imzadan imtinanın qarşısının alınmasında rolu nəzərdən keçirilir. Həmçinin rəqəmsal imza sxemlərinin elektron sənədlər və təhlükəsiz rəqəmsal kommunikasiyada tətbiqi araşdırılır.

1. İmamverdiyev Y.N., İnformasiya təhlükəsizliyinin əsasları – Mühazirələr. 2022, 124 s. (elektron vəsait).
2. Əliquliyev R.M., İmamverdiyev Y.N., İnformasiya təhlükəsizliyi insidentləri. Bakı: “İnformasiya texnologiyaları” nəşriyyatı, 2012, 212 s.
3. İmamverdiyev Y.N., İnformasiya təhlükəsizliyi terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2015, 160 s.
4. Diogenes Y., Ozkaya E. Cybersecurity – Attack and Defense Strategies. Packt Publishing, 2019, 356 p.
5. Stallings W., Cryptography and Network Security: Principles and Practice (7th Edition). Pearson, 2016, 768 p.
6. Kenyon B. ISO 27001 controls – A guide to implementing and auditing. IT Governance Ltd., 2019, 180 p.