Cihaz texnologiyasının əsaslarıSillabus

Fənn kodu

İF-3331y

Kredit

5

Tələbənin iş yükü

150

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

Mühazirə:30 Seminar:15 Laboratoriya:15

Auditoriyadan kənar saatlar

TSİ:54 MRTSİ: 36

“Cihaz texnologiyasının əsasları” fənni 050604-“Cihaz mühəndisliyi” ixtisası üzrə bakalavriat pilləsində təhsil alan tələbələr üçün nəzərdə tutulmuş ixtisasın peşə hazırlığı fənlərinə aid edilir. Fənnin əsas hədəfi tələbələri detalların, birləşmələrin və qovşaqların qurulma prinsipləri, həmçinin istehsalatda tətbiq edilən texnoloji sənədləşmə və hesablama metodları ilə tanış etməkdir. Bu kurs bakalavrların müxtəlif tipli cihazlar üzrə peşə hazırlığında və sonrakı istehsalat fəaliyyətlərində mühüm yer tutur. Fənnin mənimsənilməsi nəticəsində tələbələr cihaz elementlərinin nəzəri əsaslarını öyrənir, cihazlara texniki xidmətin savadlı və əsaslandırılmış şəkildə həyata keçirilməsi mexanizmlərinə yiyələnirlər. Tədris proqramı çərçivəsində cihazların istehsal yolları, detalların texnolojiliyi, həmçinin sənayedə tətbiq edilən tökmə, ştamplama, toz metallurgiyası və qaynaq prosesləri daxil olmaqla geniş mövzular öyrədilir. Bunlarla yanaşı, tələbələr plastmaslardan detalların istehsalını, elektrokimyəvi və lak-rəng örtüklərin çəkilməsini, eləcə də çap lövhələrinin, maqnit və optik elementlərin hazırlanma texnologiyalarını dərindən mənimsəyirlər.

• mühazirə
• seminar
• laboratoriya işi
• interaktiv müzakirə
• təqdimatlar
• layihə əsaslı öyrənmə

1. 1

   CLO 1: FTN 1 (Qurulma prinsipləri və metodlarının təhlili): Cihaz detal, birləşmə və qovşaqlarının qurulma prinsiplərini, nəzəri əsaslarını və texnoloji hazırlanma metodlarını təhlil etmək.

2. 2

   CLO 2: FTN 2 (Texnoloji sənədləşmə və hesablamaların aparılması): Cihazqayırma texnologiyasında istifadə olunan normativ-texnoloji sənədləşməni tərtib etmək və zəruri texnoloji hesablamaları yerinə yetirmək.

3. 3

   CLO 3: FTN 3 (Texniki xidmətin təşkili və əsaslandırılması): Texnika və texnologiyalarda tətbiq edilən cihazlara texniki xidmətin göstərilməsini savadlı, mühəndislik nöqteyi-nəzərindən əsaslandırılmış şəkildə təşkil və icra etmək.

4. 4

   CLO 4: FTN 4 (Müxtəlif tipli cihazların istehsal texnologiyasının mənimsənilməsi): Müxtəlif təyinatlı və tipli cihazların hazırlanması üçün texnoloji süreçləri və istismar qaydalarını peşəkar səviyyədə tətbiq etmək.

5. 5

   CLO 5: FTN 5 (İstehsalat fəaliyyətində kompleks tətbiq): Fənn üzrə qazanılmış nəzəri və praktiki bilikləri cihaz mühəndisliyinin gələcək istehsalat fəaliyyətində və peşəkar məsələlərin həllində inteqrasiya etmək.

1. 1.
   Soyuq ştamplama əməliyyatlarının təsnifi, texnoloji əməliyyatları və tətbiq olunan materiallar və avadanlıqlar (çapma, dəlmə, kəsmə, əymə).Məşğələ

   İsti ştamplanma əməliyyatlarının təsnifi, xüsusiyyəti texnoloji əməliyyatları, tətbiq olunan materiallar və avadanlıqlar.

2. 2.
   1.Cihazqayırma texnologiyası.Mühazirə

   1.1.Cihazların istehsal etmə yolları, metodları və üsulları. 1.2.İstehsalın növləri və tipləri. 1.3.İstehsal prosesi və onların göstəriciləri.

3. 3.
   Laboratoriya işi №1. Texnoloji sənədlərin metroloji ekspertizası.Laboratoriya

   Laboratoriya işi №1 texnoloji sənədlərdə göstərilən Ölçmə vasitələrinin, metodlarının və metroloji tələblərin müəyyən edilmiş standartlara uyğunluğunun təhlili və qiymətləndirilməsinə həsr olunmuşdur. İşin gedişində konstruktor-texnoloji sənədlərdə xətaların tənzimlənməsi, ölçmə parametrinin düzgün seçilməsi və metroloji təminatın kifayətliliyi praktiki olaraq yoxlanılır.

4. 4.
   2.Cihazların və detalların texnolojiliyi.Mühazirə

   2.1.Quraşdırma prosesin texnologiyası. 2.2.Texnoloji əməliyyat prosesinin vaxtının normallaşdırılması. 2.3.Məmulatın hazırlaması üçün tətbiq olunan əsas terminlər və təriflər.

5. 5.
   Detalların toz metallurgiyası metodu ilə istehsal olunması.Məşğələ

   Toz metallurgiyası metodu metal tozlarının preslənməsi və sonradan bişirilməsi (sinterlənməsi) vasitəsilə mürəkkəb formalı və yüksək dəqiqlikli detalların istehsal texnologiyasıdır. Bu üsul material itkisini minimuma endirməklə yanaşı, ənənəvi tökmə və mexaniki emal üsulları ilə alınması mümkün olmayan xüsusi ərintilərin və məsaməli strukturların hazırlanmasına imkan verir.

6. 6.
   3.İstifadə olunan tökmə texnologiyaları.Mühazirə

   3.1.Qumlu–gil formalarına tökmə. 3.2.Əridilən modellərə tökmə. 3.3.Kokilə tökmə (Qabıq qəliblərə tökmə, torpaq qəliblərə tökmə, içliklərə tökmə). 3.4.Mərkəzdənqaçma üsulu ilə tökmə. 3.5.Təzyiq altında tökmə. 3.6.Əriyən mоdеllərə töкmə.

7. 7.
   Laboratoriya işi №2. Tökmə metodlarının müqayisəli analiziLaboratoriya

   Laboratoriya işi №2 müxtəlif tökmə üsullarının (qum qəliblərə, təzyiq altında, əriyən modellərə və s.) texnoloji göstəricilərini, dəqiqliyini və iqtisadi səmərəliliyini müqayisəli şəkildə tədqiq edir. İş prosesində hər bir metodun tətbiq sahələri, alınan detalların səth kələ-kötürlüyü və metallurgiya keyfiyyəti təhlil edilərək optimal istehsal variantının seçilməsi prinsipləri mənimsənilir.

8. 8.
   4.Ştamplama, onların növləri və xüsusiyyətləri.Mühazirə

   4.1.Soyuq ştamplama əməliyyatlarının təsnifi, texnoloji əməliyyatları və tətbiq olunan materiallar və avadanlıqlar (çapma, dəlmə, kəsmə, əymə). 4.2.İsti ştamplanma əməliyyatlarının təsnifi, xüsusiyyəti texnoloji əməliyyatları, tətbiq olunan materiallar və avadanlıqlar.

9. 9.
   Metalların qaynaq üsulları Metalların qaynaq üsullarının təsnifatı.Məşğələ

   Qövs qaynaqların növləri. Arqon – qövs qaynağı. Nöqtə kontakt qaynağı .Nöqtə kontakt qaynağın rejimləri. Lehimləmə texnologiyası.

10. 10.
    5.Toz metallurgiyası.Mühazirə

    5.1.Detalların toz metallurgiyası metodu ilə istehsal olunması.

11. 11.
    Laboratoriya işi №3. Torna dəzgahlarda tədarüklərin emal edilməsinin texnoloji ardıcıllığı.Laboratoriya

    Laboratoriya işi №3 torna dəzgahlarında yonma, deşmə, kəsmə və yivaçma kimi əməliyyatlar zamanı tədarüklərin emal olunmasının mərhələli texnoloji ardıcıllığını tədqiq edir. İş prosesində tədarükün bazalanması, kəsmə rejimlərinin (sürət, ötürmə, dərinlik) seçilməsi və tələb olunan ölçü dəqiqliyi ilə səth kələ-kötürlüyünün təmin edilməsi prinsipləri öyrənilir.

12. 12.
    6.Qaynaq texnoloji proseslər.Mühazirə

    6.1.Metalların qaynaq üsulları. 6.2.Metalların qaynaq üsullarının təsnifatı.

13. 13.
    Metallik və qeyri-metallik qeyri orqanik örtüklər və onların texnoloji xüsusiyyətləri.Məşğələ

    Metallik və qeyri-metallik qeyri-orqanik örtüklər detalların səthini korroziyadan, yeyilmədən və mexaniki zədələnmələrdən qorumaq, həmçinin xüsusi elektrofiziki və ya dekorativ xassələr vermək üçün tətbiq olunur. Onların texnoloji xüsusiyyətləri örtüyün çəkilmə metodundan (qalvanik, kimyəvi, termik sprey və ya anodlaşdırma), səthin adgeziya möhkəmliyindən və qatın bərabər paylanma dəqiqliyindən asılı olaraq müəyyən edilir.

14. 14.
    6.3.Qövs qaynaqların növləri.Mühazirə

    6.4.Arqon – qövs qaynağı. 6.5.Nöqtə kontakt qaynağı. 6.6.Nöqtə kontakt qaynağın rejimləri. 6.7.Lehimləmə texnologiyası.

15. 15.
    Laboratoriya işi №3. Torna dəzgahlarda tədarüklərin emal edilməsinin texnoloji ardıcıllığı.Laboratoriya

    Laboratoriya işi №3 torna dəzgahlarında yonma, deşmə, kəsmə və yivaçma kimi əməliyyatlar zamanı tədarüklərin emal olunmasının mərhələli texnoloji ardıcıllığını tədqiq edir. İş prosesində tədarükün bazalanması, kəsmə rejimlərinin (sürət, ötürmə, dərinlik) seçilməsi və tələb olunan ölçü dəqiqliyi ilə səth kələ-kötürlüyünün təmin edilməsi prinsipləri öyrənilir.

16. 16.
    7.Plastmaslardan detalların istehsal olunması.Mühazirə

    7.1.Detalları istehsal etmək üçün istifadə olunan plastmasların növləri. 7.2.Qalvanik proseslər. 7.3.Qalvanik proseslərin növləri.

17. 17.
    Çap lövhələrinin konstruktor- texnoloji xüsusiyyətləri, təsnifatı. Orijinallar və fotoşablonların hazırlanma texnologiyası.Məşğələ

    Çap lövhələrinin konstruktor-texnoloji xüsusiyyətləri və təsnifatı onların qatlarının sayına, montaj sıxlığına, əsas materialın növünə və elektrik birləşmələrinin strukturuna görə müəyyən edilir. Orijinalların və fotoşablonların hazırlanma texnologiyası isə topoqrafiyanın rəqəmsal ALS (CAD) mühitindən photoplotter vasitəsilə yüksək dəqiqlikli optik fotomaskalara köçürülməsini və fotolitografiya prosesi üçün baza təminatını əhatə edir.

18. 18.
    8.Birləşmələrin növləri.Mühazirə

    8.1.Torna dəzgahlarda tədarüklərin emal edilməsi.

19. 19.
    Laboratoriya işi №4. Burğu dəzgahlarda tədarüklərin emal edilməsinin texnoloji ardıcıllığı.Laboratoriya

    Laboratoriya işi №4 burğu dəzgahlarında deşiklərin açılması, genişləndirilməsi (yonulması), zenkerlənməsi və rayberlənməsi kimi emal əməliyyatlarının texnoloji ardıcıllığını tədqiq edir. İş prosesində tədarükün düzgün fiksasiyası, alətlərin ardıcıl tətbiqi və kəsmə Rejimlərinin seçilməsi vasitəsilə tələb olunan deşik dəqiqliyinin və səth təmizliyinin əldə edilməsi prinsipləri mənimsənilir.

20. 20.
    8.2.Frez dəzgahlarda tədarüklərin emal edilməsi.Mühazirə

    8.3.Burğu dəzgahlarda tədarüklərin emal edilməsi.

21. 21.
    Mikrostrukturların formalaşdırılma texnologiyası. Mikrolitoqrafiya.Məşğələ

    Mikrostrukturların formalaşdırılması texnologiyası yarımkeçirici altlıqlar üzərində mikron və submikron ölçülü funksional elementlərin, mikrosxemlərin və MEMS struktur formalarının yüksək dəqiqliklə yaradılmasını təmin edən kompleks fiziki-kimyəvi prosesdir. Mikrolitoqrafiya bu texnologiyanın mərkəzi mərhələsi olub, xüsusi maskalar (fotoşablonlar) və şüalanma (optik, elektron və ya rentgen) vasitəsilə topoqrafik təsvirin fotoresist qatına köçürülməsini və sonrakı aşılanma əməliyyatları üçün mikrorelyefin formalaşdırılmasını həyata keçirir.

22. 22.
    9.Elektrokimyəvi, kimyəvi və lak-rəng örtüklər.Mühazirə

    9.1.Metallik və qeyri-metallik qeyri orqanik örtüklər

23. 23.
    Laboratoriya işi №4. Burğu dəzgahlarda tədarüklərin emal edilməsinin texnoloji ardıcıllığı.Laboratoriya

    Laboratoriya işi №4 burğu dəzgahlarında deşiklərin açılması, genişləndirilməsi (yonulması), zenkerlənməsi və rayberlənməsi kimi emal əməliyyatlarının texnoloji ardıcıllığını tədqiq edir. İş prosesində tədarükün düzgün fiksasiyası, alətlərin ardıcıl tətbiqi və kəsmə rejimlərinin seçilməsi vasitəsilə tələb olunan deşik dəqiqliyinin və səth təmizliyinin əldə edilməsi prinsipləri mənimsənilir.

24. 24.
    10.Çap lövhələrin hazırlanma texnologiyası.Mühazirə

    10.1.Çap lövhələrinin konstruktor- texnoloji xüsusiyyətləri, təsnifatı. 10.2.Orijinallar və fotoşablonların hazırlanma texnologiyası.

25. 25.
    Maqnit elementlərinin hazırlanma texnologiyası.Məşğələ

    Maqnit elementlərinin hazırlanma texnologiyası mühəndislik və cihazqayırmada istifadə olunan yumşaq və bərk maqnit xassəli materialların müəyyən həndəsi formada emal edilməsi və maqnitlənmə parametrlərinin formalaşdırılması proseslərini əhatə edir. Bu texnologiya xüsusi ərintilərin tökülməsi, preslənməsi, sinterlənməsi (toz metallurgiyası) və termomaqnit emalı vasitəsilə tələb olunan maqnit nüfuzluğu, koersitiv qüvvə və enerji hasilatının təmin edilməsini həyata keçirir.

26. 26.
    10.3.Mikrostrukturların formalaşdırılma texnologiyası.Mühazirə

    10.4.Mikrolitoqrafiya.

27. 27.
    Laboratoriya işi №5. Plastmaslardan detalların istehsal olunması zamanı texnoloji ardıcıllıq.Laboratoriya

    Laboratoriya işi №5 plastmas materiallardan detalların tökmə (təzyiq altında vurulma), ekstrusiya və ya presləmə üsulları ilə hazırlanmasının mərhələli texnoloji ardıcıllığını tədqiq edir. İş prosesində xammalın (polimerin) hazırlanması, əridilməsi, qəlibə vurulması, soyudulması və hazır detala yekun mexaniki emalın tətbiqi prinsipləri mənimsənilir.

28. 28.
    11.Maqnit elementlərinin hazırlanma texnologiyası.Mühazirə

    11.1.Maqnit elementlərinin hazırlanma texnologiyası.

29. 29.
    Optik detalların hazırlamaq üçün istifadə olunan texnologiyalarMəşğələ

    Optik detalların hazırlanması texnologiyaları optik şüşə və kvars kimi materialların yüksək səth dəqiqliyi ilə emal edilməsini təmin edən yonma, cilalama, pardaqlama və örtükçəkmə proseslərini əhatə edir. Günümüzdə bu proseslər almazla dəqiq mexaniki emal, lazer kəsimi və interferometrik nəzarət üsulları vasitəsilə dalğa uzunluğu dəqiqliyində optik səthlərin formalaşdırılmasını təmin edir.

30. 30.
    12.Optik detalların hazırlamaq üçün istifadə olunan texnologiyalar. Mühazirə

    12.1.Optik detalların hazırlamaq üçün istifadə olunan texnologiyalar.

1. 1.Ларин В.П., Поповская Я.А. «Проектирование технологических процессов изготовления деталей приборов. Учебник пособие ГУАП, С Пб, 2003г.
2. 2.Nərimanov V.Ə. Cihazqayırma texnologiyasının əsasları. Dərslik. Bakı, “Müəllim”, 2006.
3. 3.Nərimanov V.Ə. Cihaz elementlərinin hazırlanma texnologiyası. Dərslik. Bakı, “Müəllim”, 2008.
4. 4.Медведев А.М. Технология производства печатных плат. М., Техносфера, 2005г.
5. 5.Мövlazаdə V.Z. Maşınqayırma texnologiyası. Dəhslik, II hissə, Maşınqayırma texnoloji proseslərinin layihələndirilməsi. Bakı, 2008.
6. 6.Həsənov İ.S. Plazma və dəstə teхnologiyası. “Elm” nəşriyyatı, 2006, - 169 s.
7. 7.Митрофанов С.П. Групповая технология машиностроительного производства. В двух томах, Л., Машиностроение, 2003г.
8. 8.Верховцев О.Г., Лютов К.П., Электротехника. Электроника. Монтаж, материалы и их обработка. – 3-е изд., перераб. и доп. – Л.: Энергоатомиздат. С.-Петербург, 2004. – 208 с.
9. 9.Машиностроение. Энциклопедия. Технологии, оборудования и системы управления в электронном машиностроении. Т. III - 8. М., «Машинострое¬ние», 2000 г.
10. 10.Мальцев М.Д. Расчет допусков на оптические детали. М., Машиностроение, 2004г.