Mülki müdafiəSillabus

Fənn kodu

İF-3061y-Biznes

Kredit

3

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə b) 15 saat seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 18 saat MRTSİ b) 27 saat TSİ

Mülki müdafiə fənni tələbələrə fövqəladə halların (təbii, texnogen, bioloji, ekoloji və hərbi mənşəli) yaranma səbəbləri, onların nəticələrinin qiymətləndirilməsi, risklərin azaldılması, əhalinin və ərazilərin mühafizəsi, xəbərdarlıq və təxliyə tədbirləri, fərdi və kollektiv mühafizə vasitələrindən istifadə, ilkin tibbi yardımın göstərilməsi, eləcə də fövqəladə hallara hazırlıq və düzgün davranış qaydaları haqqında nəzəri və praktiki biliklər qazandırır. Fənn tələbələrdə təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılmasına, risklərin idarə olunması bacarıqlarının inkişaf etdirilməsinə və fövqəladə vəziyyətlərdə operativ, düzgün qərar qəbul etmə səriştəsinin inkişafına xidmət edir.

• mühazirə
• təqdimatlar
• seminar

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   Mülki müdafiənin əsaslarıMühazirə

   «Mülki müdafiə haqqında AR-nın qanunu». FH-da MM-nin rolu, məqsədi, tapşırıqları və təşkili prinsipləri. MM qüvvələri. Sənaye obyektlərində MM-in təşkili, hərbiləşdirilməmiş dəstələri.

2. 2.
   Fövqəladə hallar və onların xarakteristikası 1Mühazirə

   FH, onların təsnifaiı.Texnogen xarakterli FH və təsnifatı. Radiasiya təhlükəli obyektlər.İonlaşdırıcı şüalar. Şüalanma dozası və doza gücü. Şüa xəstəliyi. İcazə verilən şüalanma dozaları.AES qəzalarında yerin radioaktiv zəhərlənməsi. Kimyəvi təhlükəli obyektlər.Kimyəvi təhlükəli maddələr, onların təsnifat, əsas fiziki xassə və insanlara təsiri. Partlayış, yanğın təhlükəli qəzalar, onların əsas xarakteristikaları.

3. 3.
   Fövqəladə hallar və onların xarakteristikası 2Mühazirə

   Hərbi xarakterli FH. Nüvə silahı. Kimyəvi silah. Bakterioloji (bioloji) silah. Adi qırğın vasitələri. Təbii xarakterli fövqəladə hallar.

4. 4.
   FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi. 1Mühazirə

   Radiasiya, kimyəvi, partlayış və yanğın şəraiti haqqında anlayış, onların aşkarı və qiymətləndirilmə üsuları İonlaşdırıcı şüalanmanın aşkarı və ölçülməsi üsulları.

5. 5.
   FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi. 2Mühazirə

   Radiasiya, kimyəvi, partlayış və yanğın şəraiti haqqında anlayış, onların aşkarı və qiymətləndirilmə üsuları İonlaşdırıcı şüalanmanın aşkarı və ölçülməsi üsulları.

6. 6.
   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsasları.Mühazirə

   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsas prinsipləri və üsulları. Radiasiya və kimyaya qarşı mühafizə tədbirləri.MM-in vahid xəbərdarlıq siqnalları.Sənaye obyektlərinin personalının, MM dəstələrinin şəxsi heyəti və işləməyən əhalinin FH-a hazırlanması.

7. 7.
   Fərdi mühafizə vəsaitləriMühazirə

   Fərdi mühafizə vəsaitləri, onların təsnifatı. Tənəffüs üzvlərinin FMV, onların təsnifatı və təyinatları. Dərinin fərdi mühafizə vasitələri, onların təsnifatı və təyinatları. Gözlərin fərdi mühafizə vasitələri. Tibbi fərdi mühafizə vasitələri və onların təyinatı.

8. 8.
   Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları. 1Mühazirə

   MM-nin mühafizə qurğularının təyinatı və təsnifatı. Sığınacaqlar, onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı təyinatlı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları,iş rejimi.

9. 9.
   Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları 2Mühazirə

   Radiasiya əleyhinə daldanacaqlar (radiasiya daldanacaqları), onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları. Sadə daldanacaqlar, növləri və quruluşları. Mühafizə qurğularının sülh dövründə saxlanılma və istifadəsi.

10. 10.
    FH-da əhalinin köçürülməsi Mühazirə

    Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi. Köçürmənin mahiyyəti və üsulları. Köçürmə orqanları, onların tərkibi və vəzifələri. Köçürmənin təminatı və həyata keçirilməsi.

11. 11.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı 1Mühazirə

    Sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığının mahiyyəti, məzmunu.

12. 12.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı 2Mühazirə

    Obyektin dayanıqlığına təsir edən amillər. Sənaye obyektlərinin dayanıqlığının tədqiqatının aparılması. Mülki müdafiənin mühəndis-texniki tədbirləri.

13. 13.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı 3Mühazirə

    Sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığının nüvə partla-yışının zərbə dalğasının,işıq şüalanmasının təsirinə görə qiymətləndirilməsi metodikası. Obyektlərin işinin dayanıqlığının yüksədilməsi üçün görülən əsas tədbirlər.

14. 14.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması 1Mühazirə

    FH-da keçirilən xilasetmə və digər təxirəsalınmaz işlərin (X və DTİ) məqsəd,mahiyyət və tapşırıqları. X və DTİ təşkili və yerinə yetirilməsi. X və DTİ-nin keçirilməsi üçün cəlb olunan qüvvə və vəsaitlər.

15. 15.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması 2Mühazirə

    FH-da X və DTİ-nin təşkili və keçirilməsində obyekt dəstə komandirinin işinin mahiyyəti, məzmunu və ardıcıllığı. Xüsusi təmizləmənin təşkili və həyata keçirilməsi. FH-da obyektlər və MM dəstələrinin fəaliyyətinin idarə olunması.

16. 16.
    Fövqəladə hallar və onların xarakteristikasıMəşğələ

    Nüvə partlayışı,AES qəzası nəticəsində yaranan radiasiya şəraitlərinin proqnoz və kəşfiyyat məlumatları əsasında aşkarı və xəritəyə çəkilməsi. Radiasiya şəraitinin qiymətləndirilməsi. Məsələ həlli. KTM çıxımı və kimyəvi silahın tətbiqi nəticəsində yaranan kimyəvi şəraitin qiymətləndirilməsi. Məsələ həlli.

17. 17.
    FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi. 1Məşğələ

    FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi.Radiasiya nəzarəti (dozimetrik), radiasiya və kimyəvi kəşfiyyat cihazlarının istifadəsi. DP-5V (DP-5B), İMD-1, DP-22V (İD-1, İD-11), VPXR cihazlarının təyinatı,dəsti, quruluşu, işə hazırlaması və istifadəsi.

18. 18.
    FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi. 2Məşğələ

    Mühəndis şəraitinin aşkarı və qiymətləndirilməsi. Dağılma və yanğın zonalarının sərhədlərinin təyin edilməsi. Məsələ həlli.

19. 19.
    Fərdi mühafizə vəsaitləriMəşğələ

    Əleyhqazdan istifadə qaydaları. R-2 respiratorunun seçilməsi, istifadə edilməsi. L-1 yüngül mü-hafizə kostyumunun (yaxud OZK ümumqoşun mühafizə kom-plektinin) istifadə edilməsi.Pambıq-tənzif sarğının hazırlanması, istifadəsi

20. 20.
    Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları. Məşğələ

    MM-nin mühafizə qurğuları. Sənaye obyektlərinin fəhlə və qulluqçularının mühəndis mühafizəsinin qiymətləndirilməsi. Mühafizə qurğularının istifadəsi. Mühafizə qurğularının əhalinin qəbuluna hazırlanması. Mühafizə qurğularında əhalinin yerləş-dirilməsi. Mühafizə qurğularında əhalinin davranış qaydaları.

21. 21.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı Məşğələ

    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı. Sənaye obyekt-lərinin işinin dayanıqlığının nüvə partlayışının zərbə dalğası-nın, işıq şüalanmasının, radiasiya şəraitinin, yanacaq-hava qarışığı partlayışının və KTM kimyəvi zəhərlənmə şəraitinin təsirinə görə qiymətləndirilməsinə aid məsələlərin həlli.

22. 22.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması 1Məşğələ

    Sənaye obyektlərində fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırıl-ması. Xüsusi təmizləmənin keçirilməsi. Qismi xüsusi təmizləmənin – dezaktivizasiyanın, deqazasiyanın və dezinfeksiyanın keçirilməsi.

23. 23.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması 2Məşğələ

    Tam və qismi sanitar təmizləmənin keçirilməsi. İPP-8 (İPP-9, İPP-10) kimyaya qarşı fərdi paket, onun təyinatı, dəsti və istifadə qaydası. Xüsusi təmizəmədə təhlükəsizlik tədbirləri.

24. 24.
    1. Dozimetrik cihazlar. Sərbəst iş

    Dozimetrik cihazlar ionlaşdırıcı şüalanmanın səviyyəsini və insanın aldığı radiasiya dozasını ölçmək üçün istifadə olunan xüsusi ölçü cihazlarıdır. Bu cihazlar radiasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində, ətraf mühitin monitorinqində və tibb, sənaye, elmi tədqiqat sahələrində geniş tətbiq olunur.

25. 25.
    2. Fərdi mühafizə vasitələri. Sərbəst iş

    Fərdi mühafizə vasitələri insanı zərərli istehsalat amillərindən, kimyəvi, bioloji, radioloji və mexaniki təsirlərdən qorumaq üçün istifadə olunan xüsusi vasitələrdir. Bunlara qoruyucu geyim, əlcək, respirator, eynək, dəbilqə və digər təhlükəsizlik vasitələri daxildir.

26. 26.
    3. Radiasiya təhlükəli obyektlərdə qəzalar. Sərbəst iş

    Radiasiya təhlükəli obyektlərdə qəzalar ionlaşdırıcı şüalanmanın ətraf mühitə yayılması ilə nəticələnə bilən fövqəladə hadisələrdir. Belə qəzalar texniki nasazlıq, insan amili və ya təbii fəlakətlər nəticəsində baş verə bilər və insan sağlamlığı ilə ətraf mühit üçün ciddi risk yaradır.

27. 27.
    4. Mühafizə qurğuları və onların istifadəsi. Sərbəst iş

    Mühafizə qurğuları insanların fövqəladə hallar, radiasiya, kimyəvi və bioloji təhlükələr zamanı qorunmasını təmin edən xüsusi tikili və sığınacaqlardır. Bu qurğular təhlükəli amillərin təsirini azaltmaq və insanların təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə istifadə olunur.

28. 28.
    5. Zəlzələlər. Sərbəst iş

    Zəlzələlər Yer qabığında baş verən tektonik hərəkətlər nəticəsində yaranan təbii fəlakətlərdir. Onlar binalara, infrastruktura və insan həyatına ciddi ziyan vura bilər.

29. 29.
    6. Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi. Sərbəst iş

    Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi insanların təhlükəli ərazilərdən təhlükəsiz yerlərə planlı və mütəşəkkil şəkildə təxliyə edilməsidir. Bu tədbir insanların həyatını qorumaq və mümkün itkiləri minimuma endirmək məqsədi daşıyır.

30. 30.
    7. Qasırğa, fırtına, tufan, çovğun, burağan. Sərbəst iş

    Qasırğa, fırtına, tufan, çovğun və burağan güclü külək və əlverişsiz hava şəraiti ilə müşayiət olunan təhlükəli təbiət hadisələridir. Bu hadisələr yaşayış məntəqələrinə, nəqliyyata, infrastruktura və insan həyatına ciddi zərər vura bilər.

31. 31.
    8. FH-da sənaye obyektlərin işinin dayanıqlığı. Sərbəst iş

    Fövqəladə hallarda sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı istehsal prosesinin təhlükəsiz və fasiləsiz davam etdirilməsi, eləcə də qəza və itkilərin minimuma endirilməsi üçün görülən tədbirlər sistemidir. Bu məqsədlə risklərin qiymətləndirilməsi, ehtiyat sistemlərinin yaradılması və fövqəladə hallar planlarının hazırlanması həyata keçirilir.

32. 32.
    9. Fərdi dozimetrlər komplekti. Sərbəst iş

    Fərdi dozimetrlər komplekti ionlaşdırıcı şüalanma şəraitində çalışan şəxslərin aldığı radiasiya dozasını ölçmək və nəzarətdə saxlamaq üçün istifadə olunan cihaz və vasitələr toplusudur. Bu komplekt radiasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində və şüalanma səviyyəsinin qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır.

33. 33.
    10. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıSərbəst iş

    Sənaye obyektlərində fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması qəza və fəlakətlərdən sonra insanların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, zərərlərin azaldılması və obyektin fəaliyyətinin bərpası üçün həyata keçirilən tədbirlər kompleksidir. Bu tədbirlərə xilasetmə işləri, qəzanın mənbəyinin aradan qaldırılması, zədələnmiş sahələrin bərpası və təhlükəsizlik nəzarəti daxildir.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.