Kibertəhlükəsizlik arxitekturaları və müdafiə modelləriSyllabus

Subject code

MS-1404

Credits

6

Student workload

135

Semester

Spring semester

Academic year

1

Subject type

Elective

Form of education

Full-time

Language of instruction

Azerbaijani

In-class hours

Mühazirə — 30 saat Praktik məşğələ — 15 saat

Out-of-class hours

Sərbəst iş — 90 saat Məsləhət saatı — 1 saat

“kibertəhlükəsizlik arxitekturaları və müdafiə modelləri” fənni informasiya sistemlərinin, şəbəkələrin və rəqəmsal resursların kibertəhdidlərdən qorunması üçün tətbiq olunan müasir təhlükəsizlik arxitekturalarını, müdafiə modellərini və təhlükəsizlik prinsiplərini öyrənir. fənn çərçivəsində kibertəhlükəsizlik arxitekturasının əsas komponentləri, təhlükələrin və risklərin qiymətləndirilməsi, girişə nəzarət, identifikasiya və autentifikasiya, şəbəkə təhlükəsizliyi, məlumatların qorunması və təhlükəsizlik siyasətləri nəzərdən keçirilir. fənnin əsas məqsədi tələbələrdə informasiya sistemlərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, potensial kibertəhdidlərin müəyyənləşdirilməsi və onların qarşısının alınması üçün uyğun müdafiə mexanizmlərinin seçilməsi və tətbiqi üzrə nəzəri və praktiki biliklər formalaşdırmaqdır. həmçinin defense in depth (dərinlikdə müdafiə), zero trust, CIA triadası, təhlükəsiz şəbəkə arxitekturası və insidentlərə cavab kimi müasir yanaşmalar öyrənilir. fənnin sonunda tələbələr kibertəhlükəsizlik arxitekturalarını təhlil edə, təhlükəsizlik risklərini qiymətləndirə, müxtəlif müdafiə modellərini müqayisə edə və təşkilatların informasiya sistemləri üçün effektiv təhlükəsizlik həllərinin formalaşdırılması üzrə ilkin bacarıqlar əldə edirlər.

• lecture
• interactive discussion
• presentations
• teamwork
• project-based learning

1. 1

   CLO 1: Kibertəhlükəsizlik arxitekturalarının əsas prinsiplərini, komponentlərini və müdafiə modellərini izah etmək, təhlükəsizlik arxitekturasının informasiya sistemlərinin məxfiliyinin, bütövlüyünün və əlçatanlığının təmin edilməsində rolunu qiymətləndirmək.

2. 2

   CLO 2: İnformasiya sistemlərində təhlükəsizlik problemlərini müəyyənləşdirmək, təhdid modelləşdirməsi aparmaq, mümkün hücum ssenarilərini təhlil etmək və arxitektura səviyyəsində riskləri qiymətləndirmək.

3. 3

   CLO 3: Kibertəhlükəsizlik arxitekturaları ilə bağlı beynəlxalq standartları, çərçivələri və elmi ədəbiyyatı araşdırmaq, nist, iso/iec və digər müvafiq yanaşmaları müqayisə etmək və onların tətbiq imkanlarını əsaslandırmaq.

4. 4

   CLO 4: Təhdid modelləşdirməsi, təhlükəsizlik yoxlaması, arxitektura təhlili və monitorinq vasitələrindən istifadə etməklə sistemlərin təhlükəsizlik vəziyyətini qiymətləndirmək və aşkar edilmiş zəiflikləri sənədləşdirmək.

5. 5

   CLO 5: Müəyyən edilmiş təhlükəsizlik tələblərinə uyğun müdafiə arxitekturası hazırlamaq, zero trust, defense in depth, şəbəkə seqmentasiyası, iam, şifrələmə və təhlükəsiz konfiqurasiya mexanizmlərini əsaslandırılmış şəkildə tətbiq etmək.

6. 6

   CLO 6: Real və ya simulyasiya edilmiş kibertəhlükəsizlik ssenarilərini təhlil etmək, alternativ müdafiə həllərini müqayisə etmək və nəticələri texniki hesabat, layihə və təqdimat formasında təqdim etmək.

7. 7

   CLO 7: Fərdi və komanda şəklində kibertəhlükəsizlik arxitekturasının layihələndirilməsi və qiymətləndirilməsi üzrə tapşırıqları yerinə yetirmək, peşə etikası, məxfilik və informasiya təhlükəsizliyi tələblərinə riayət etmək.

1. 1.
   Kibertəhlükəsizlik arxitekturasına giriş və əsas prinsiplərLecture

   Kibertəhlükəsizlik arxitekturasının anlayışı, məqsədləri, əsas komponentləri və informasiya sistemlərinin ümumi arxitekturasındakı yeri öyrənilir. məxfilik, bütövlük və əlçatanlıq prinsipləri, təhlükəsizlik tələblərinin müəyyənləşdirilməsi və onların sistemin layihələndirilməsinə inteqrasiyası araşdırılır. təhlükəsizliyin layihələndirmənin ilkin mərhələsindən nəzərə alınması (security by design) və standart təhlükəsizlik konfiqurasiyaları (secure by default) izah edilir.

2. 2.
   Təhlükəsizlik arxitekturasının modelləri və çərçivələriLecture

   Kibertəhlükəsizlik arxitekturasının hazırlanmasında istifadə olunan yanaşmalar və çərçivələr öyrənilir. NIST cybersecurity framework, iso/iec 27001, SABSA və TOGAF çərçivələrinin məqsədləri, strukturu və tətbiq sahələri müqayisə edilir. biznes məqsədlərinin təhlükəsizlik tələbləri ilə əlaqələndirilməsi, arxitektura prinsiplərinin müəyyənləşdirilməsi və təhlükəsizlik idarəetməsinin təşkilati proseslərlə uzlaşdırılması araşdırılır.

3. 3.
   Müdafiənin dərinliyi modeli (defense in depth)Lecture

   Müdafiənin dərinliyi modelinin əsas prinsipləri və çoxqatlı təhlükəsizlik yanaşması öyrənilir. fiziki təhlükəsizlik, şəbəkə müdafiəsi, son qurğuların qorunması, tətbiq təhlükəsizliyi, məlumatların mühafizəsi və istifadəçi girişinə nəzarət kimi qatlar araşdırılır. bir müdafiə mexanizmi sıradan çıxdıqda digər mexanizmlərin riskləri azaltmaqda rolu təhlil edilir.

4. 4.
   Sıfır etibar modeli (zero trust architecture)Lecture

   Zero trust modelinin əsas prinsipləri, o cümlədən “heç kimə avtomatik etibar etmə, hər girişi yoxla” yanaşması öyrənilir. i̇stifadəçi və qurğuların davamlı yoxlanılması, kontekst əsaslı girişə nəzarət, minimum səlahiyyət, mikroseqmentasiya və sessiyaların riskə əsaslanan idarə edilməsi araşdırılır. ənənəvi perimetr əsaslı təhlükəsizlik modeli ilə zero trust yanaşması müqayisə olunur.

5. 5.
   Təhdid modelləşdirməsi və təhlükəsizlik risklərinin qiymətləndirilməsiLecture

   Təhdid modelləşdirməsinin məqsədi, mərhələləri və metodları öyrənilir. aktivlərin müəyyənləşdirilməsi, etibar sərhədlərinin təhlili, hücum səthlərinin aşkarlanması və mümkün hücum ssenarilərinin qurulması araşdırılır. STRIDE kimi təhdid modelləşdirmə metodları, risklərin ehtimal və təsir əsasında qiymətləndirilməsi, həmçinin risklərin azaldılması üçün arxitektura tədbirlərinin seçilməsi nəzərdən keçirilir.

6. 6.
   Şəbəkə təhlükəsizliyi arxitekturası və seqmentasiyaLecture

   Korporativ şəbəkələrin təhlükəsiz arxitekturası, etibar zonaları, vlan, DMZ və şəbəkələrarası girişə nəzarət mexanizmləri öyrənilir. şəbəkə seqmentasiyasının hücumların yayılmasını məhdudlaşdırmaqda rolu, firewall qaydalarının planlaşdırılması, şəbəkə monitorinqi və təhlükəsizlik zonaları arasında məlumat mübadiləsinin idarə edilməsi araşdırılır.

7. 7.
   İdentifikasiya, autentifikasiya və girişin idarə edilməsi (iam)Lecture

   İstifadəçilərin və qurğuların identifikasiyası, autentifikasiya və avtorizasiya mexanizmləri öyrənilir. rol əsaslı girişə nəzarət (rbac), atribut əsaslı girişə nəzarət (abac), çoxfaktorlu autentifikasiya (mfa), imtiyazlı girişin idarə edilməsi (pam) və minimum səlahiyyət prinsipi araşdırılır. mərkəzləşdirilmiş identifikasiya sistemlərinin təhlükəsizlik arxitekturasında rolu izah edilir.

8. 8.
   Kriptoqrafik mexanizmlər və məlumatların qorunmasıLecture

   Məlumatların saxlanma və ötürülmə zamanı qorunması üçün istifadə olunan kriptoqrafik mexanizmlər öyrənilir. simmetrik və asimmetrik şifrələmə, heş funksiyaları, rəqəmsal imza, rəqəmsal sertifikatlar və açarların idarə edilməsi prinsipləri araşdırılır. TLS kimi təhlükəsiz rabitə protokollarının arxitekturada tətbiqi, məlumatların təsnifatı və kriptoqrafik nəzarətlərin seçilməsi təhlil edilir.

9. 9.
   Bulud təhlükəsizliyi arxitekturalarıLecture

   Bulud xidmətlərinin iaas, paas və saas modelləri, bulud mühitində təhlükəsizliyin bölüşdürülmüş məsuliyyət modeli və əsas risklər öyrənilir. bulud şəbəkələrinin seqmentasiyası, identifikasiya və girişə nəzarət, məlumatların şifrələnməsi, təhlükəsiz konfiqurasiya və bulud resurslarının monitorinqi araşdırılır. hibrid və çoxbuludlu mühitlərdə təhlükəsizlik arxitekturasının qurulması məsələləri nəzərdən keçirilir.

10. 10.
    Tətbiq, API və mikroservis arxitekturalarının təhlükəsizliyiLecture

    Müasir tətbiqlərin, mikroservislərin və api-lərin təhlükəsiz arxitektura prinsipləri öyrənilir. xidmətlərarası autentifikasiya, avtorizasiya, giriş nöqtələrinin qorunması, API gateway, məlumatların yoxlanılması və xidmətlər arasında təhlükəsiz rabitə araşdırılır. tətbiq səviyyəsində etibar sərhədləri, təhlükəsiz konfiqurasiya və OWASP tövsiyələrinin tətbiqi təhlil edilir.

11. 11.
    Devsecops və təhlükəsiz proqram təminatının hazırlanmasıLecture

    Təhlükəsizlik tələblərinin proqram təminatının hazırlanması və çatdırılması prosesinə inteqrasiyası öyrənilir. təhlükəsiz proqram təminatının hazırlanması həyat dövrü (secure sdlc), ci/cd proseslərində təhlükəsizlik yoxlamaları, statik və dinamik tətbiq təhlükəsizliyi testləri, asılılıqların yoxlanılması və proqram komponentlərinin təhlükəsiz idarə edilməsi araşdırılır. təhlükəsizlik nəzarətlərinin avtomatlaşdırılması və erkən mərhələdə zəifliklərin aşkarlanması izah edilir.

12. 12.
    Son qurğuların, serverlərin və korporativ sistemlərin müdafiə arxitekturasıLecture

    Son istifadəçi qurğularının, serverlərin və korporativ informasiya sistemlərinin qorunması üçün arxitektura yanaşmaları öyrənilir. endpoint detection and response (edr), mərkəzləşdirilmiş jurnal toplama, sərtləşdirmə (hardening), proqramların icrasına nəzarət və yeniləmələrin idarə edilməsi mexanizmləri araşdırılır. müdafiə tədbirlərinin təşkilati təhlükəsizlik siyasətləri ilə əlaqələndirilməsi nəzərdən keçirilir.

13. 13.
    Təhlükəsizlik monitorinqi, insidentlərin aşkarlanması və cavab tədbirləriLecture

    Təhlükəsizlik hadisələrinin toplanması və təhlili, SIEM və SOC sistemlərinin arxitekturada rolu öyrənilir. jurnalların mərkəzləşdirilməsi, hadisələr arasında əlaqələrin müəyyənləşdirilməsi, anomaliyaların aşkarlanması və insidentlərə cavab prosesləri araşdırılır. təhlükəsizlik arxitekturasının insidentlərin aşkarlanması, təsirinin məhdudlaşdırılması, bərpa və davamlı təkmilləşdirmə mərhələlərini dəstəkləməsi izah edilir.

14. 14.
    Dayanıqlı və bərpa oluna bilən təhlükəsizlik arxitekturalarıLecture

    İnformasiya sistemlərinin dayanıqlılığı, yüksək əlçatanlıq, ehtiyat nüsxələmə, fəlakətdən bərpa və biznes davamlılığı prinsipləri öyrənilir. tək nasazlıq nöqtələrinin (single points of failure) müəyyənləşdirilməsi, ehtiyat infrastrukturun qurulması, bərpa müddəti və bərpa nöqtəsi məqsədləri (rto və rpo) araşdırılır. kibertəhlükəsizlik insidentləri zamanı xidmətlərin davamlılığının qorunması üçün arxitektura həlləri müqayisə edilir.

15. 15.
    Müdafiə modellərinin müqayisəsi və təhlükəsizlik arxitekturasının layihələndirilməsiLecture

    Defense in depth, zero trust və perimetr əsaslı müdafiə modelləri müxtəlif tətbiq ssenariləri üzrə müqayisə edilir. verilmiş təşkilati və texniki tələblər əsasında təhlükəsizlik arxitekturasının hazırlanması, aktivlərin və etibar sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi, təhlükəsizlik nəzarətlərinin seçilməsi və qalıq risklərin qiymətləndirilməsi öyrənilir. yekunda tələbələr seçilmiş ssenari üçün arxitektura təklifi hazırlayır və onun təhlükəsizlik, xərc, miqyaslana bilmə və dayanıqlılıq baxımından əsaslandırmasını təqdim edirlər.

1. Whitman, m. e., & mattord, h. j. (2021). principles of information security (7-ci nəşr). cengage learning.
2. Stallings, w. (2023). effective cybersecurity: a guide to using best practices and standards (2-ci nəşr). addison-wesley.
3. Sikorski, m., & honig, a. (2012). practical malware analysis: the hands-on guide to dissecting malicious software. no starch press.
4. National institute of standards and technology (nist). (2024). the NIST cybersecurity framework (csf) 2.0. nist.gov.