Basics of television and video technologySyllabus

Subject code

UF-B10

Credits

6

Student workload

60

Semester

Spring semester

Academic year

2025-2026

Subject type

Mandatory

Form of education

Correspondence

Language of instruction

Azerbaijani

In-class hours

a)15 saat -mühazirə b) 5 saat - laboratoriya

Out-of-class hours

a) 60 saat – TSİ b) 100 saat - MRTSİ

The purpose of the subject "fundamentals of television and video technology" is to provide basic principles of television, television receiving tube-kinescope, heat-to-electrical converters, generators of tilting systems, color television, basic characteristics and general structural principles of simultaneous systems, systems of digital television, magnetic recording of television images, form knowledge in the field of television broadcasting in the bachelor's degree in "050636- radio engineering and telecommunication engineering". it consists of inculcating skills, developing and strengthening academic and social-personal competencies.

• lecture
• interactive discussion
• seminar
• presentations
• project-based learning

1. 1

   CLO 1: 1. televiziya və videotexnikanın əsas anlayışlarını, təyinatını və iş prinsiplərini izah edir. 2. televiziya sistemlərinin əsas struktur elementlərini və onların funksiyalarını müəyyən edir. 3. televiziya siqnallarının formalaşdırılması, ötürülməsi və qəbul edilməsi prosesini izah edir. 4. analoq və rəqəmsal televiziya sistemlərinin xüsusiyyətlərini müqayisə edir. 5. video və audio siqnallarının əsas parametrlərini müəyyən edir və qiymətləndirir. 6. televiziya kameralarının, monitorların və digər videoavadanlıqların iş prinsipini izah edir. 7. video siqnallarının yazılması, saxlanması və emalı üsullarını tətbiq edir. 8. televiziya və videotexnika avadanlıqlarının funksional və elektrik sxemlərini oxuyur. 9. video və televiziya avadanlıqlarında yaranan nasazlıqları müəyyən edir və ilkin diaqnostika aparır. 10. televiziya və videotexnika avadanlıqlarının istismarı zamanı texniki təhlükəsizlik qaydalarına riayət edir.

1. 1.
   Giriş. televiziyanın qısa tarixi və təsvirlərin verilmə prinsipləriLecture

   Mövzuda televiziyanın yaranması və inkişafının əsas mərhələləri, televiziya sistemlərinin formalaşması və müasir televiziya texnologiyalarına keçid prosesi öyrənilir. təsvirin elektrik siqnalına çevrilməsi, ötürülməsi və qəbuledici qurğuda yenidən təsvirə çevrilməsi prinsipləri izah edilir. təsvirin sətir və kadrlar üzrə skan edilməsi, kadr tezliyi, təsvir elementlərinin ardıcıl ötürülməsi və televiziya siqnalının əsas xüsusiyyətləri araşdırılır. həmçinin analoq və rəqəmsal televiziya sistemlərinin ümumi iş prinsipləri və onların əsas fərqləri nəzərdən keçirilir.

2. 2.
   Gözün fizioloji xüsusiyyətləri və televiziya sisteminin parametrləriLecture

   Mövzuda insan gözünün görmə prosesinin əsas fizioloji xüsusiyyətləri və bu xüsusiyyətlərin televiziya sistemlərinin texniki parametrlərinin seçilməsinə təsiri öyrənilir. görmə kəskinliyi, işığa və rənglərə həssaslıq, görmə ətaləti, kontrastın qavranılması və hərəkətli təsvirlərin qəbul edilməsi xüsusiyyətləri izah edilir. bu fizioloji xüsusiyyətlər əsasında televiziya sistemlərində sətir sayı, kadr tezliyi, təsvir ölçüsü, ayırdetmə qabiliyyəti və digər əsas parametrlərin müəyyənləşdirilməsi prinsipləri araşdırılır. həmçinin insan gözünün xüsusiyyətləri ilə televiziya təsvirinin keyfiyyəti arasındakı əlaqə nəzərdən keçirilir.

3. 3.
   Televiziya sistemlərində sətirlərin zəruri və kafi miqdarıLecture

   Mövzuda televiziya təsvirinin formalaşdırılmasında sətirlərin sayının əhəmiyyəti və onun təsvirin keyfiyyətinə təsiri öyrənilir. təsvirin üfüqi və şaquli ayırdetmə qabiliyyəti, sətir sıxlığı və sətirlərin sayının müəyyən edilməsi prinsipləri izah edilir. televiziya sistemində zəruri və kafi sətir sayının seçilməsinə təsir edən amillər, o cümlədən insan gözünün görmə xüsusiyyətləri, təsvirin ölçüsü və detal səviyyəsi araşdırılır. həmçinin sətir sayının artırılmasının təsvir keyfiyyətinə, siqnalın tezlik zolağına və televiziya sisteminin texniki parametrlərinə təsiri nəzərdən keçirilir.

4. 4.
   Təsvir siqnalının tezlik spektriLecture

   Mövzuda televiziya təsvir siqnalının formalaşması və onun tezlik spektrinin əsas xüsusiyyətləri öyrənilir. təsvirin müxtəlif detallarının və dəyişmə sürətinin siqnalın tezlik tərkibinə təsiri izah edilir. təsvir siqnalının aşağı və yüksək tezlik komponentləri, onların təsvirin parlaqlığı, detallılığı və ayırdetmə qabiliyyəti ilə əlaqəsi araşdırılır. həmçinin televiziya kanalının tələb olunan tezlik zolağının müəyyənləşdirilməsi, spektrin səmərəli istifadəsi və təsvir siqnalının ötürülməsi zamanı yaranan əsas məhdudiyyətlər nəzərdən keçirilir.

5. 5.
   Kadr tezliyinin seçilməsi. sətrarası açılışLecture

   Mövzuda televiziya sistemlərində kadr tezliyinin seçilməsi prinsipləri və onun təsvirin keyfiyyətinə təsiri öyrənilir. kadr tezliyinin insan gözünün görmə xüsusiyyətləri, təsvirin sabitliyi və hərəkətin təbii görünüşü ilə əlaqəsi izah edilir. sətrarası açılış prinsipinin mahiyyəti, onun tətbiq məqsədi və televiziya siqnalının formalaşdırılmasında rolu araşdırılır. həmçinin cüt və tək sətirlərin ardıcıl ötürülməsi, kadr və sahə tezlikləri arasındakı əlaqə, sətrarası açılışın təsvirin titrəməsinin azaldılmasına və ötürmə zolağının səmərəli istifadəsinə təsiri nəzərdən keçirilir.

6. 6.
   Kineskoplar. maye kristal və plazma panelləriLecture

   Mövzuda televiziya və displey sistemlərində istifadə olunan kineskop, maye kristal (lcd) və plazma panellərinin quruluşu və iş prinsipləri öyrənilir. kineskoplarda elektron şüasının idarə olunması və təsvirin ekranda formalaşdırılması prinsipi izah edilir. maye kristal panellərdə piksel və maye kristal elementlərin iş prinsipi, işıqlandırma üsulları və təsvirin formalaşması araşdırılır. plazma panellərində qaz boşalması nəticəsində işıq şüalanmasının yaranması və təsvirin formalaşdırılması prosesi nəzərdən keçirilir. həmçinin bu ekran texnologiyalarının təsvir keyfiyyəti, enerji sərfiyyatı, ölçü, konstruktiv xüsusiyyətlər və tətbiq sahələri baxımından əsas fərqləri müqayisə edilir.

7. 7.
   Televiziya kameraları. i̇şığın toplanma prinsipiLecture

   Mövzuda televiziya kameralarının təyinatı, quruluşu və iş prinsipi öyrənilir. kameranın optik sisteminin əsas elementləri, obyektiv vasitəsilə işığın toplanması və təsvirin işığa həssas səth üzərində formalaşdırılması prinsipləri izah edilir. i̇şığın intensivliyi, fokuslanma, diafraqma və ekspozisiya kimi amillərin alınan təsvirin keyfiyyətinə təsiri araşdırılır. həmçinin müasir televiziya kameralarında optik təsvirin elektrik siqnalına çevrilməsi, rəngli təsvirin formalaşdırılması və kameranın əsas texniki parametrləri nəzərdən keçirilir.

8. 8.
   Televiziyada sinxronlaşma prosesləri. tam televiziya siqnalıLecture

   Mövzuda televiziya sistemlərində sinxronlaşmanın mahiyyəti, təyinatı və təsvirin düzgün formalaşdırılmasında rolu öyrənilir. sətir və kadr sinxronlaşması, sinxronlaşdırıcı impulsların formalaşdırılması və onların televiziya siqnalında yerləşdirilməsi prinsipləri izah edilir. tam televiziya siqnalının strukturu, təsvir siqnalı, sətir və kadr söndürmə intervalları, sinxronlaşdırıcı impulslar və digər əsas komponentləri araşdırılır. həmçinin verici və qəbuledici tərəflərdə sinxronluğun təmin edilməsi, sinxronlaşmanın pozulmasının təsvirə təsiri və televiziya siqnalının əsas zaman parametrləri nəzərdən keçirilir.

9. 9.
   Təsvir siqnalının formalaşdırılması, apertur və qamma korreksiyasıLecture

   Mövzuda televiziya kamerasında optik təsvirin elektrik təsvir siqnalına çevrilməsi və siqnalın formalaşdırılması prinsipləri öyrənilir. təsvirin parlaqlıq və detal məlumatlarının elektrik siqnalında əks etdirilməsi, siqnalın əsas parametrləri və formalaşma mərhələləri izah edilir. apertur korreksiyasının təsvirin kəskinliyinin və detallılığının artırılmasında rolu, onun tətbiq prinsipi və təsvir keyfiyyətinə təsiri araşdırılır. qamma korreksiyasının isə kamera və displey sistemlərinin qeyri-xətti xarakteristikasının kompensasiyasında, parlaqlıq səviyyələrinin düzgün ötürülməsində və təsvirin tonal keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasında əhəmiyyəti nəzərdən keçirilir.

10. 10.
    Rəngli televiziya sisteminin qurulma prinsipləri. eyni zamanlı və rəngləri ardıcıl verən televiziya sistemləriLecture

    Mövzuda rəngli televiziya sistemlərinin qurulma prinsipləri, rəngli təsvirin formalaşdırılması və ötürülməsi üsulları öyrənilir. rəngli təsvirin əsas rəng komponentlərinə ayrılması, parlaqlıq və rənglilik məlumatlarının formalaşdırılması və televiziya siqnalında ötürülməsi prinsipləri izah edilir. eyni zamanda rəng komponentlərinin paralel ötürüldüyü sistemlərin və rənglərin ardıcıl verildiyi sistemlərin iş prinsipləri araşdırılır. həmçinin bu sistemlərin quruluş xüsusiyyətləri, siqnalın formalaşdırılması və bərpası, sinxronlaşma məsələləri, üstünlükləri və məhdudiyyətləri müqayisəli şəkildə nəzərdən keçirilir.

11. 11.
    Secam televiziya sistemiLecture

    Mövzuda SECAM (séquentiel couleur à mémoire) rəngli televiziya sisteminin yaranması, quruluşu və iş prinsipi öyrənilir. SECAM sistemində rəngli təsvirin formalaşdırılması, parlaqlıq və rəng fərqi siqnallarının emalı və ötürülməsi prinsipləri izah edilir. rəng siqnallarının ardıcıl ötürülməsi, yaddaş elementlərinin istifadəsi və rəng informasiyasının bərpası prosesi araşdırılır. həmçinin SECAM sisteminin əsas texniki parametrləri, üstünlükləri və məhdudiyyətləri, digər analoq rəngli televiziya sistemləri ilə fərqləri və tətbiq xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir.

12. 12.
    Ntsc televiziya sistemiLecture

    Mövzuda NTSC rəngli televiziya sisteminin yaranma tarixi, quruluşu və iş prinsipi öyrənilir. rəngli təsvirin formalaşdırılması, parlaqlıq və rəng fərqi siqnallarının yaradılması, rəng informasiyasının daşıyıcı tezlik üzərində modulyasiyası və ötürülməsi prinsipləri izah edilir. NTSC sistemində rəng sinxronlaşdırıcı siqnalın rolu, rəng tonunun və doyumluluğunun bərpası, həmçinin tam televiziya siqnalının əsas komponentləri araşdırılır. həmçinin NTSC sisteminin əsas texniki parametrləri, üstünlükləri və məhdudiyyətləri, digər analoq rəngli televiziya sistemlərindən fərqləri nəzərdən keçirilir.

13. 13.
    Pal televiziya sistemiLecture

    Mövzuda PAL rəngli televiziya sisteminin yaranması, quruluşu və iş prinsipi öyrənilir. rəngli təsvirin formalaşdırılması, parlaqlıq və rəng fərqi siqnallarının yaradılması, rəng informasiyasının daşıyıcı tezlik vasitəsilə ötürülməsi prinsipləri izah edilir. PAL sistemində fazanın növbəli dəyişdirilməsi prinsipinin rəng siqnalının ötürülməsinə və rəng təhriflərinin azaldılmasına təsiri araşdırılır. həmçinin PAL sisteminin əsas texniki parametrləri, sinxronlaşdırıcı siqnalların rolu, təsvirin bərpası prosesi, üstünlükləri və məhdudiyyətləri nəzərdən keçirilir.

14. 14.
    The principle of construction of digital television system.Lecture
15. 15.
    A simplified structural diagram of a digital television systemLecture

1. [1]. efendiyev c.a., rahimov a.t. theory of receiving, processing and transmission of images, textbook, baku, 2012, 266 p. [2]. efendiyev c.a., rahimov a.t. basics of television. methodical means for performing laboratory works. publication of aztu, 2006, 65 p. [3]. efendiyev c.a., rahimov a.t. basics of television. tutorial on the implementation of course work. publication of aztu, 2006, 25 p. [4]. efendiyev c.a., rahimov a.t. basics of television. tutorial on performing laboratory works from digital television. aztu, 2008, 41 p. [5]. dzhakonia v.e., gogol a.a. television. учебник для узов, m.: горячая линия-телеком, 2007, 616 с. [6]. новаковский с.в. collection of tasks on the basics of television technology. учебное пособие для узов, moscow, radio and communication, 1998, 168 p.(opens in a new tab)