Naqilsiz rabitə texnologiyalarıSyllabus

Subject code

İF2257Y

Credits

6

Student workload

60

Semester

Spring semester

Academic year

2025-2026

Subject type

Mandatory

Form of education

Full-time

Language of instruction

Azerbaijani

In-class hours

a) 30 saat -mühazirə b) 15 saat- seminar c) 15 saat -laboratoriya

Out-of-class hours

a) 60 saat -TSİ b) 60 saat -MRTSİ

Proqram çərçivəsində “müasir telekommunikasiya texnologiyaları və xidmətlər”, “sahəvi beynəlxalq qurumlar və normativ sənədlər”, “wi-fi standartı, li-fi texnologiyası”, , “gsm, UMTS və LTE mobil rabitə texnologiyaları”, “5g standartı”, “bluetooth və zigbee texnologiyaları”, “rəqəmsal radioyayım texnologiyaları (dab/dab+, drm/drm+)”, “rəqəmsal televiziya yayımı texnologiyaları dvb-t/t2, dvb-s/s2, dvb-c/c2 və iptv”, “müasir radiomonitorinq sistemləri, onların telekommunikasiya sektorunda rolu”, “qlobal mövqe təyinetmə sistemləri”, “geostasionar və aşağı orbitli peyklər”, “peyk rabitəsi”, “bulud texnologiyaları” və “radiorele rabitəsi” mövzuları əhatə olunur.

• lecture
• laboratory work
• seminar
• presentations
• interactive discussion
• project-based learning

1. 1

   CLO 1: 1. naqilsiz rabitənin əsas anlayışlarını, iş prinsipini və tətbiq sahələrini izah edir. 2. naqilsiz rabitə sistemlərinin əsas komponentlərini və funksiyalarını müəyyən edir. 3. müxtəlif naqilsiz rabitə texnologiyalarının xüsusiyyətlərini və fərqlərini müqayisə edir. 4. radio və elektromaqnit siqnallarının naqilsiz mühitdə ötürülmə prinsipini izah edir. 5. mobil rabitə sistemlərinin əsas nəsillərini və inkişaf xüsusiyyətlərini fərqləndirir. 6. wi-fi, bluetooth və digər qısa məsafəli naqilsiz texnologiyaların tətbiq sahələrini müəyyən edir. 7. naqilsiz şəbəkələrdə siqnal gücünə və rabitə keyfiyyətinə təsir edən amilləri təhlil edir. 8. naqilsiz rabitə sistemlərində tezlik, kanal və ötürmə parametrlərini qiymətləndirir. 9. naqilsiz şəbəkələrdə yaranan əlaqə problemlərini müəyyən edir və diaqnostika üsullarından istifadə edir. 10. naqilsiz rabitə sistemlərinin istismarı zamanı təhlükəsizlik və məlumatların mühafizəsi tələblərinə riayət edir.

1. 1.
   Naqilsiz rabitənin yaranması və inkişafının qısa tarixi naqilsiz rabitə sistemlərinin təşkili fizikü veriliş mühitinin xüsusiyyətləri naqilsiz rabitə texnologiyalarının təsnifatınaqilsizrabitətexnologiyalarının xarakterikəlamətləriLecture

   Mövzuda naqilsiz rabitənin yaranma və inkişaf tarixi, naqilsiz rabitə sistemlərinin əsas prinsipləri və təşkili öyrənilir. radio dalğalarının fiziki veriliş mühiti kimi xüsusiyyətləri, elektromaqnit dalğalarının yayılması və rabitə keyfiyyətinə təsir edən amillər izah edilir. müxtəlif naqilsiz rabitə texnologiyalarının təsnifatı, iş prinsipləri və əsas xarakterik xüsusiyyətləri araşdırılır. həmçinin naqilsiz rabitə sistemlərinin istifadə etdiyi tezlik diapazonları, ötürmə məsafəsi, məlumat ötürmə sürəti, əhatə dairəsi və tətbiq sahələri nəzərdən keçirilir.

2. 2.
   Rəqəmsal radioyayım texnologiyaları (dab/dab+, drm/drm+). bu mövzuda yayım texnologiyalarında günün texnoloji trendləri, onların dünyada tətbiqiLecture

   Mövzuda rəqəmsal radioyayım texnologiyalarının əsas prinsipləri, xüsusiyyətləri və müasir inkişaf istiqamətləri öyrənilir. dab/dab+ və drm/drm+ standartlarının iş prinsipi, siqnalların rəqəmsal formada kodlaşdırılması, sıxılması, modulyasiyası və yayımı izah edilir. bu texnologiyaların səs keyfiyyəti, spektrdən səmərəli istifadə, əlavə məlumat xidmətləri və yayım imkanları baxımından xüsusiyyətləri araşdırılır. həmçinin rəqəmsal radioyayım sahəsində müasir texnoloji trendlər, müxtəlif ölkələrdə dab/dab+ və drm/drm+ sistemlərinin tətbiqi, inkişaf perspektivləri və analoq radioyayımından rəqəmsal yayım texnologiyalarına keçid prosesləri nəzərdən keçirilir.

3. 3.
   Gsm naqilsiz rabitə sistemi naqilsiz rabitə anlayışı GSM naqilsiz rabitə sisteminin müsbət cəhətləri GSM mobil rabitə standartının nöqsanları gsm-1800 mobil rabitə sisteminin xüsusiyyətləriLecture

   Mövzuda naqilsiz rabitə anlayışı, GSM (global system for mobile communications) mobil rabitə sisteminin yaranması, quruluşu və iş prinsipi öyrənilir. GSM sisteminin əsas komponentləri, mobil stansiya, baza stansiyası və şəbəkə elementlərinin qarşılıqlı fəaliyyəti izah edilir. GSM naqilsiz rabitə sisteminin əsas üstünlükləri, o cümlədən geniş əhatə dairəsi, mobil rabitə imkanları, səs və məlumat xidmətləri araşdırılır. GSM standartının texniki məhdudiyyətləri və nöqsanları, həmçinin gsm-1800 mobil rabitə sisteminin tezlik diapazonu, xüsusiyyətləri və tətbiq sahələri nəzərdən keçirilir.

4. 4.
   Gsm naqilsiz rabitə sistemi üçün ayrılantezlik diapazonlarıgsm mobil rabitəs istemində modulyasiya prosesinin təsviriLecture

   Mövzuda GSM naqilsiz rabitə sistemində istifadə olunan əsas tezlik diapazonları, onların təyinatı və xüsusiyyətləri öyrənilir. GSM sistemlərində radio resurslarının təşkili, tezlik kanallarının bölüşdürülməsi və müxtəlif diapazonların mobil rabitənin fəaliyyətində rolu izah edilir. GSM mobil rabitə sistemində istifadə olunan modulyasiya üsulu, xüsusilə GMSK modulyasiyasının iş prinsipi və siqnalın formalaşdırılması prosesi araşdırılır. həmçinin modulyasiyanın rabitə kanalının səmərəliliyinə, spektrdən istifadəyə və siqnalın keyfiyyətinə təsiri nəzərdən keçirilir.

5. 5.
   Вссн/сссн birləşmiş xidməti təyinatlı kanallar mobil rabitə şəbəkələrinin təşkili mobil rabitə kanalının strukturasıLecture

   Mövzuda mobil rabitə sistemlərində istifadə olunan xidməti təyinatlı kanalların, o cümlədən вссн/сссн kanallarının təyinatı və funksiyaları öyrənilir. mobil rabitə şəbəkələrinin təşkili, əsas şəbəkə elementləri və onların qarşılıqlı əlaqəsi izah edilir. mobil rabitə kanalının strukturu, kanalın formalaşması, siqnalların ötürülməsi və qəbul edilməsi prinsipləri araşdırılır. həmçinin idarəetmə və xidmət kanallarının mobil rabitənin etibarlı fəaliyyətində rolu, kanal resurslarının bölüşdürülməsi və rabitə keyfiyyətinə təsir edən əsas amillər nəzərdən keçirilir.

6. 6.
   Gsm mobil rabitə sistemli şəbəkənin layihələndirilməsi GSM naqilsiz rabitə sistemi və onun təsviri GSM naqilsiz rabitə sisteminin strtuktur tərkibiLecture

   Mövzuda GSM mobil rabitə sisteminin ümumi quruluşu, iş prinsipi və şəbəkənin layihələndirilməsi əsasları öyrənilir. GSM naqilsiz rabitə sisteminin funksional xüsusiyyətləri, rabitənin təşkili prinsipləri və şəbəkə elementləri arasındakı qarşılıqlı əlaqə izah edilir. GSM sisteminin struktur tərkibinə daxil olan mobil stansiya, baza stansiyası, baza stansiyalarının idarəetmə sistemi və kommutasiya şəbəkəsi kimi əsas elementlərin təyinatı və funksiyaları araşdırılır. həmçinin şəbəkənin əhatə dairəsinin müəyyənləşdirilməsi, radioresursların təşkili, tezliklərin bölüşdürülməsi və rabitə keyfiyyətinin təmin edilməsi ilə bağlı əsas layihələndirmə prinsipləri nəzərdən keçirilir.

7. 7.
   Gsm mobil rabitə sistemində şəbəkə elementlərigsm mobil rabitə standartında təklif edilən əsas xidmətlərLecture

   Mövzuda GSM mobil rabitə sisteminin əsas şəbəkə elementləri, onların təyinatı və qarşılıqlı əlaqəsi öyrənilir. mobil stansiya, baza stansiyası, baza stansiyalarının idarəetmə sistemi və kommutasiya şəbəkəsinin funksiyaları izah edilir. GSM standartında təqdim olunan əsas rabitə xidmətləri, o cümlədən səsli rabitə, sms, məlumat ötürülməsi və digər əlavə xidmətlər araşdırılır. həmçinin şəbəkə elementlərinin bu xidmətlərin təmin edilməsində rolu və GSM sistemində xidmətlərin təşkili prinsipləri nəzərdən keçirilir.

8. 8.
   Gsm mobil rabitə sistemli şəbəkəsinin layihələndirilməsi layihələndirilən naqilsiz rabitə şəbəkəsinin əsasparametrlərinin hesabatı mobil telefon yükünün hesablama metodikasıLecture

   Mövzuda GSM mobil rabitə şəbəkəsinin layihələndirilməsinin əsas prinsipləri və mərhələləri öyrənilir. layihələndirilən naqilsiz rabitə şəbəkəsinin əhatə dairəsi, baza stansiyalarının sayı, tezlik resursları, kanal tutumu və digər əsas texniki parametrlərin müəyyənləşdirilməsi və hesablanması üsulları izah edilir. şəbəkənin istifadəçi sayına və trafik həcminə uyğun planlaşdırılması, radioresursların səmərəli bölüşdürülməsi və rabitə keyfiyyətinin təmin edilməsi məsələləri araşdırılır. həmçinin mobil telefon yükünün hesablanması metodikası, trafik intensivliyinin müəyyən edilməsi və alınmış nəticələrə əsasən şəbəkənin əsas parametrlərinin seçilməsi nəzərdən keçirilir.

9. 9.
   Cdma naqilsiz rabitə texnolgiyası CDMA sistemi haqqında qısa tarixi məlumat CDMA naqilsiz rabitə sisteminin xarakteristikasıLecture

   Mövzuda CDMA (code division multiple access) naqilsiz rabitə texnologiyasının yaranması və inkişafının əsas mərhələləri, iş prinsipi və texniki xüsusiyyətləri öyrənilir. CDMA sistemində istifadəçilərin eyni tezlik diapazonunda müxtəlif kodlardan istifadə etməklə məlumat mübadiləsi aparması prinsipi izah edilir. sistemin əsas xüsusiyyətləri, kodlaşdırma üsulları, spektrdən istifadə prinsipi, kanal tutumu və rabitənin keyfiyyətinə təsir edən amillər araşdırılır. həmçinin CDMA texnologiyasının əsas üstünlükləri, məhdudiyyətləri və mobil rabitə sistemlərində tətbiq xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir.

10. 10.
    Cdma naqilsiz sisteminin əsas üstü cəhətləriLecture

    Mövzuda CDMA naqilsiz rabitə sisteminin iş prinsipi və əsas üstünlükləri öyrənilir. CDMA texnologiyasında istifadəçilərin kodlar vasitəsilə fərqləndirilməsi, eyni tezlik diapazonundan birgə istifadə və spektrin səmərəli tətbiqi prinsipləri izah edilir. sistemin yüksək kanal tutumu, rabitənin maneələrə davamlılığı, məlumatların təhlükəsizliyinin artırılması və tezlik resurslarından səmərəli istifadə imkanları araşdırılır. həmçinin CDMA sistemində rabitə keyfiyyətinə təsir edən amillər, əhatə dairəsinin təşkili və texnologiyanın mobil rabitə şəbəkələrində tətbiq xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir.

11. 11.
    Digər naqilsiz rabitə texnologiyaları naqilsiz rabitə texnologiyalarının təsnifatı wi-fi naqilsiz rabitə texnologiyası wi MAX naqilsiz rabitə texnologiyasıLecture

    Mövzuda naqilsiz rabitə texnologiyalarının təsnifatı, əsas növləri və istifadə sahələri öyrənilir. wi-fi və wimax texnologiyalarının iş prinsipləri, şəbəkə quruluşu və əsas texniki xüsusiyyətləri izah edilir. wi-fi texnologiyasında simsiz lokal şəbəkələrin təşkili, məlumatların ötürülməsi və istifadəçi cihazlarının şəbəkəyə qoşulması prinsipləri araşdırılır. wimax texnologiyasının geniş ərazi üzrə simsiz rabitənin təşkilində rolu, əhatə dairəsi və məlumat ötürmə imkanları nəzərdən keçirilir. həmçinin müxtəlif naqilsiz rabitə texnologiyalarının ötürmə məsafəsi, sürət, tezlik diapazonu və tətbiq sahələri üzrə fərqləri müqayisə edilir.

12. 12.
    “ TETRA ” standartlı trankinq rabitə şəbəkələrində rabitənin təşkiliLecture

    Mövzuda TETRA (terrestrial trunked radio) standartının təyinatı, iş prinsipi və trankinq rabitə şəbəkələrinin təşkili öyrənilir. TETRA şəbəkəsinin əsas elementləri, mobil və baza avadanlıqları, idarəetmə və rabitə kanallarının funksiyaları izah edilir. şəbəkədə səs və məlumatların ötürülməsi, istifadəçilərin qruplaşdırılması, kanal resurslarının dinamik bölüşdürülməsi və qrup rabitəsinin təşkili prinsipləri araşdırılır. həmçinin TETRA sisteminin rabitənin etibarlılığı, təhlükəsizliyi, əhatə dairəsi və operativ rabitənin təmin edilməsində xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir.

13. 13.
    Peyk rabitəsi. geostasionar və aşağı orbitli peyklərLecture

    Mövzuda peyk rabitəsinin mahiyyəti, iş prinsipi və rabitə sistemlərində tətbiqi öyrənilir. süni peyklərin rabitə siqnallarının ötürülməsi və qəbulunda rolu, peyk rabitə sisteminin əsas elementləri və siqnalın yayılma xüsusiyyətləri izah edilir. geostasionar (geo) və aşağı yer orbitində (leo) hərəkət edən peyklərin orbit xüsusiyyətləri, rabitə məsafəsi, gecikmə müddəti, əhatə dairəsi və tətbiq sahələri araşdırılır. həmçinin GEO və LEO peyk sistemlərinin texniki xüsusiyyətləri, üstünlükləri və məhdudiyyətləri müqayisə edilir.

14. 14.
    Gsm, UMTS və LTE mobil rabitə texnologiyaları5g standartıLecture

    Mövzuda mobil rabitə texnologiyalarının inkişaf mərhələləri, gsm, UMTS və LTE sistemlərinin əsas xüsusiyyətləri və iş prinsipləri öyrənilir. GSM texnologiyasının səs və məlumat xidmətləri, UMTS sisteminin 3g mobil rabitə imkanları və LTE texnologiyasının yüksək sürətli məlumat ötürülməsi xüsusiyyətləri izah edilir. bu texnologiyaların şəbəkə quruluşu, radio interfeysi, məlumat ötürmə sürəti və tətbiq sahələri araşdırılır. həmçinin 5g standartının əsas prinsipləri, yüksək məlumat ötürmə sürəti, aşağı gecikmə, geniş cihaz bağlantısı və yeni nəsil mobil xidmətlərin dəstəklənməsi imkanları nəzərdən keçirilir. mobil rabitə texnologiyalarının inkişaf istiqamətləri və nəsillər üzrə əsas texniki fərqlər təhlil edilir.

1. 1. f. h. mammadov, a. d. taghiyev, r. h. huseynov. telecommunication technologies. teaching aids. baku 2014. 205 p. 2. wireless communication technologies. a. mammadov, i. mammadov, e. gozalov 3. modern communication networks. a.m. abbasov, b.i. huseynov, x.f. kishiyev. 4. mobile communication systems, u.s. kangarli - baku-2002 5. DIGITAL AUDIO broadcasting, JAN VAN katwijk, received: 5 june 2021; revised: 22 august 2021; accepted: 18 august 2021; published online: 30 november 2021 6. william c. lindsey - telecommunication systems engineering: 2021: john wiley & sons 7. john s. thompson - modern telecommunications: 2019: wiley 8. william stallings - wireless communications and networks: 2013 (4th edition): pearson education 9. john m. senior - optical fiber communications: 2019 (3rd ed.): pearson prentice hall 10. upamanyu madhow - introduction to communication systems: 2024: pearson