Subject · Industrial engineering
Müasir istehsal prosesləriTopics
İFS-3486q7 creditsSpring semesterElective2025-2026
Topic plan
The subject's topics and the learning outcomes attached to each one.
28 topics
1. Giriş. cəmiyyət və onun ehtiyacları. i̇stehsal fəaliyyəti. i̇stehsalın texnologiyası və iqtisadiyyatı. sivilizasiyanın inkişaf mərhələləri texnoloji inkişaf mərhələləri kimi. texnologiyanın mövzusu. “müasir istehsal prosesləri” kursunun metodikası, məzmunu və əsas məqsədləri, mühəndis kadrların hazırlanması üçün əhəmiyyəti. i̇ctimai istehsalın texnoloji strukturu.
LectureMühazirə 1.2. İstehsal prosesi və onun təşkilinin əsas prinsipləri. i̇stehsal prosesinin konsepsiyası. i̇stehsal proseslərinin təşkilinin elmi prinsipləri. diferensiasiya prinsipi. fərqləndirmə və birləşmə prinsipləri. mütənasiblik prinsipi. birbaşa axın. i̇stehsal strukturu. birliklərin istehsal strukturunun inkişafı. sex və sahələrin təşkili. i̇stehsal sahələrinin təşkili.
LectureMühazirə 2.3. Təbii proseslər. texnoloji proseslərin əsası. texnologiya süni şəraitdə təkrarlanan təbii proseslərdir. dünyanın təbii elmi mənzərəsi. təbiət elminin müasir konsepsiyaları. təbii proseslərin təsnifatının ümumi prinsipləri.texnoloji proses anlayışı. texnologiyada mexaniki proseslər.texnologiyada hidromexaniki proseslər, ümumi xarakteristikaları, həyata keçirilməsi prinsipləri, istifadə olunan avadanlıqların əsas növləri, istifadə sahələri.texnologiyada istilik prosesləri, ümumi xarakteristikalar, həyata keçirilmə prinsipləri, istifadə olunan avadanlıqların əsas növləri, istifadə sahələri.
LectureMühazirə 3.4. Texnoloji prosesin parametrik təsviri və təhlili.texnoloji prosesin əsas parametrləri. texnoloji proseslərin material və enerji balansları. diskret və davamlı texnoloji dövrlərə malik proseslər. i̇stehsal fəaliyyətlərində əmək məsrəfləri. texnoloji prosesin həyata keçirilməsi zamanı canlı və keçmiş (maddiləşdirilmiş) əməyin əmək obyektinə köçürülməsi. texnoloji prosesin inkişafının mümkün variantları.
LectureMühazirə 4.5. Texnoloji proseslərin təkamül yolu ilə inkişafıtexnoloji proseslərin rasional (təkamüllü) inkişafı, onun xüsusiyyətləri. texnoloji prosesin rasional inkişafı modeli. köməkçi keçidlərin və hərəkətlərin sürətləndirilməsini təmin edən texniki həllərin səmərəliliyinin azalması texnoloji proseslərin təkamül inkişafının əsas xüsusiyyətidir. i̇stehsalda təkamül inkişaf yolunun həyata keçirilməsinin əsas formaları (mexanikləşdirmə, avtomatlaşdırma, elektronlaşdırma, robotlaşdırma, istehsalın kompüterləşdirilməsi).texnoloji prosesin texnologiya səviyyəsinin konsepsiyası, texnologiyanın keyfiyyətinin ümumi qiymətləndirilməsinin universallığı. texnoloji proseslərin rasional inkişafının məhdudiyyətləri. təkamül inkişafının texniki və iqtisadi hədləri.
LectureMühazirə 5.6. Texnoloji proseslərin inqilabi yolla inkişafı. evristik (inqilabi) tipli texniki həllərin əsas xüsusiyyəti kimi iş gedişinin yenilənməsi və ya dəyişdirilməsi. onun qeyri-məhdud inkişafını təmin etmək üçün zəruri şərt kimi yeni texnoloji prosesə inqilabi keçid. texnoloji prosesin evristik inkişafının şərtləri və xüsusiyyətləri. i̇nqilabi inkişafın təmin edilməsində elmin rolu. evristik tipli texniki həllərin xüsusiyyətləri. əmək predmetinin texnoloji xassələri və istehsal qabiliyyəti anlayışı, texnoloji proseslərin inqilabi inkişafında onların rolu. i̇ş prosesinin texnoloji prinsipini dəyişdirmədən texnoloji proseslərin inkişafı. əmək obyektinin texnoloji imkanlarını, alətlərin texnoloji imkanlarını, onların xüsusiyyətlərini təkmilləşdirən texniki həllər. i̇ş prosesinin texnoloji prinsipində dəyişikliklərlə texnoloji proseslərin işlənməsi və müvafiq texniki həllər növləri, onların xüsusiyyətləri.
LectureMühazirə 6.7. Texnoloji proseslərin sistemləri, onların formalaşması qanunauyğunluqları. maşınqayırma, aqrar-sənaye və digər komplekslərdəki müəssisələrin nümunəsindən istifadə edərək, əsasən diskret istehsala malik müəssisələrin texnoloji sistemlərinin formalaşması və fəaliyyətinin təhlili. əsasən diskret texnoloji dövrü olan müəssisənin istehsal strukturunun formalaşmasının texnoloji xüsusiyyətləri. metallurgiya, kimya və digər komplekslərin müəssisələrinin nümunəsindən istifadə edərək, əsasən davamlı istehsala malik müəssisələrin texnoloji sistemlərinin formalaşması və fəaliyyətinin təhlili. əsasən davamlı texnoloji dövrü olan müəssisənin istehsal strukturunun formalaşmasının texnoloji xüsusiyyətləri.
LectureMühazirə 7.8. Texnoloji istehsal sistemlərinin formalaşmasının təhlili. texnoloji proses sistemi anlayışı. ayrı-ayrı texnoloji proseslər toplusu ilə müqayisədə sistemin yeni xassələri və funksiyaları. texnoloji istehsal sistemlərinin yaranması üçün ilkin şərtlər.texnologiya sistemlərinin inkişafının tarixi mərhələləri. məhsuldar qüvvələrin məqsədyönlü inkişafı metodu kimi texnoloji sistemlərin formalaşması. sənətkar emalatxanaları və manufakturalardan fabrik və zavod strukturlarından müasir istehsal və texnoloji sistemlərə qədər texnoloji sistemlərin genezisi.i̇stehsal prosesi sistemlərinin strukturuna, iyerarxiya səviyyəsinə, sistem elementləri arasında əlaqələrin növünə, avtomatlaşdırma səviyyəsinə və ixtisaslaşma səviyyəsinə görə təsnifatı. ardıcıl, paralel və birləşmiş texnoloji sistemlərin xarakteristikası və xüsusiyyətləri. texnoloji sistemlərin iyerarxiyasının xüsusiyyətləri. texnoloji əlaqələr texnoloji sistemlərin sintezində müəyyənedici amil kimi. əlaqələr predmetli və məlumatlı, sərt və qeyri-sərt, üfüqi və şaquli. texnoloji əlaqələrin təbiətinin texnoloji sistemlərin formalaşmasına və fəaliyyətinə təsiri. i̇stehsalın texnoloji və təşkilati strukturları arasında əlaqə. təşkilati və idarəetmə strukturları texnoloji olanların əksi kimi. ardıcıl və paralel texnoloji sistemlərin idarə edilməsi və işlənməsi xüsusiyyətləri.
LectureMühazirə 8.9. Texnoloji sistemlərin inkişafı istiqamətləri. i̇stehsal texnologiyası sistemlərinin inkişafının dinamik təhlili. texnoloji proses sistemlərinin təkamül inkişafının əsas qanunauyğunluqları və istiqamətləri. texnologiya sistemlərinin inqilabi inkişafının əsas qanunauyğunluqları və istiqamətləri. sistemin elementləri arasında nisbətlərin təkmilləşdirilməsi ilə əlaqəli texnologiya sistemlərinin kvazi-evristik (psevdoinqilabi) inkişafının mahiyyəti. texnoloji proseslər sisteminin texnologiya səviyyəsi anlayışı. texnoloji sistemlərin faktiki və potensial səviyyəsi.
LectureMühazirə 9.10. Müasir şəraitdə texnoloji sistemlərin inkişaf istiqamətləri. müasir mərhələdə cəmiyyətin texnoloji inkişafının xüsusiyyətləri. texnoloji tərəqqinin mahiyyəti. elmi-texniki inkişafın əsas istiqamətləri və perspektivləri. mütərəqqi texnologiya konsepsiyası (az tullantılı, tullantısız, resursa qənaət edən, təhlükəsiz, ekoloji cəhətdən təmiz). texnoloji tərəqqinin əlamətləri. texnoloji tərəqqinin ekoloji problemləri. i̇ctimai istehsalın ətraf mühitlə texnoloji qarşılıqlı əlaqəsi. baş vermə mənbələri və sənaye tullantılarının emalı variantları. tullantısız texnologiyanın əsasları. tullantısız istehsalın yaradılmasının şərtləri və prinsipləri. tullantısız texnologiyanın tətbiqinin əsas istiqamətləri. texnoloji proseslərin ekoloji qiymətləndirilməsinin əsasları. ekoloji problemlərin həlli üçün texnoloji üsullar. texnologiyanın inkişafı və təkmilləşdirilməsinin sosial əhəmiyyəti. i̇stehsalın təhlükəsiz istismarını, təhlükəsizliyi və əməyin mühafizəsini təmin edən müasir texnologiyalar.
LectureMühazirə 10.11. Proqressiv texnologiyalar. i̇stehsalın avtomatlaşdırılması və informasiyalaşdırılması. çevik avtomatlaşdırılmış texnologiyanın əsasları. çevik istehsal sistemlərinin (çi̇s) ümumi xüsusiyyətləri və təsnifatı. çi̇s-in strukturu, onun elementlərinin xüsusiyyətləri, texniki-iqtisadi qiymətləndirilməsi, istehsalın hərtərəfli avtomatlaşdırılmasının təmin edilməsində rolu. sənaye istehsalının robotlaşdırılmasının əsasları və prinsipləri. texnoloji robotlar, onların təsnifatı, strukturu, robot sistemlərinin elementlərinin xüsusiyyətləri, texniki-iqtisadi qiymətləndirilməsi. robot texnikasının istehsalatda tətbiqi sahələri, istehsalın hərtərəfli avtomatlaşdırılmasının təmin edilməsində rolu.
LectureMühazirə 11.12. Sənaye robotlarinin təsnifati, quruluşu, idarəetmə prinsipləri, hərəkətləri. sənaye robotlarının təsnifatı, strukturu, robot sistemlərinin elementlərinin xüsusiyyətləri, texniki-iqtisadi qiymətləndirilməsi. robot texnikasının istehsalatda tətbiqi sahələri, istehsalın hərtərəfli avtomatlaşdırılmasının təmin edilməsində rolu.
LectureMühazirə 12.13. Məhsulların emalı üçün rotor texnologiyasının əsasları. rotor texnologiyası, onun mahiyyəti, tətbiq sahələri, texniki-iqtisadi qiymətləndirilməsi. rotor və rotor-konveyer xətlərinin ümumi xarakteristikası, onların quruluşu və iş prinsipləri. i̇nformasiyanın ötürülməsinin ən mühüm texnologiyaları və fiziki xətləri. sənədlərin surətinin çıxarılması və çoxaldılması texnologiyaları, təşkilati avadanlıqların istehsalı. telekommunikasiya texnologiyaları. virtual reallıq texnologiyası haqqında ümumi məlumat. avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri (ai̇s) və ehm-li layihələndirmə sistemləri (cad) haqqında ümumi məlumat, onların müxtəlifliyinin xüsusiyyətləri, strukturu, texniki-iqtisadi qiymətləndirilməsi, istehsalın hərtərəfli avtomatlaşdırılması və kompüterləşdirilməsinin təmin edilməsində rolu.
LectureMühazirə 13.14. Lazer texnologiyasının əsasları. lazer emalının fiziki mahiyyəti və texnoloji lazerlərin növləri. lazer emal texnologiyasının əsasları. lazerdən istifadə edərək kiçik diametrli deşiklərin istehsalı texnologiyası. lazer qaynaq texnologiyası. lazer termiki emal texnologiyası. materialların lazer kəsmə texnologiyası. poliqrafiyada lazer texnologiyalarından istifadə. tibbdə lazer texnologiyaları. elmdə lazerlərin istifadəsi. hərbi sənayedə lazer texnologiyaları
LectureMühazirə 14.15. Nanotexnologiya və molekulyar texnologiyaların əsasları. nanotexnologiyanın inkişaf tarixi. nanotexnologiyanın fiziki əsasları. nanotexnologiyanın əsas inkişaf istiqamətləri: nanomaterialların yaradılması; zülallar, DNT və digər üzvi molekullardan istifadə etməklə aktiv nanostrukturların yaradılması; nanomaşınlar da daxil olmaqla nanoölçülü cihazların yaradılması. nanotexnologiyanın inkişaf perspektivləri.
LectureMühazirə 15.16. Biotexnologiyanın əsasları. biotexnologiyanın yaranması. biotexnologiyanın əsas istiqamətləri. biotexnologiyanın praktiki nailiyyətləri. biotexnologiyanın inkişaf perspektivləri. sənaye biotexnologiyası. genetik və hüceyrə mühəndisliyi. gen mühəndisliyinin nailiyyətləri. mühəndislik enzimologiyası. biotexnologiyanın inkişaf perspektivləri.
LectureMühazirə 16.17. Membran texnologiyasının əsasları. membran texnologiyası, onun mahiyyəti, tətbiq sahələri, membran proseslərinin əsas növləri, texniki-iqtisadi qiymətləndirilməsi. texnologiyada radiasiya-kimyəvi, fotokimyəvi və plazma-kimyəvi proseslər, onların mahiyyəti, tətbiqi sahələri, texniki-iqtisadi qiymətləndirilməsi. membran texnologiyasının inkişafının əsas istiqamətləri və membran texnoloji prosesləri. qeyribircins sistemlərin membranla ayrılmasının texnoloji xüsusiyyətləri. membran proseslərinin əsas növləri və onların xüsusiyyətləri. membran proseslərinin aparat dizaynı.
LectureMühazirə 17.18. Radiasiya-kimyəvi texnologiyanın əsasları. i̇onlaşdırıcı şüalanmanın növləri və onların maddə ilə qarşılıqlı təsiri. materialların radiasiyaya davamlılığı. radiasiya-kimyəvi texnologiyanın əsas üstünlükləri: istehsalı başqa üsullarla mümkün olmayan unikal materialların alınması; əldə edilən materialların yüksək təmizliyi; çoxmərhələli sintez proseslərinin birpilləli ilə əvəz edilməsi. radiasiya-kimyəvi texnologiyadan istifadə etməklə nüvə izi filtrlərinin və membranlarının istehsalı. radiasiya-kimyəvi texnologiyanın tibbdə, qida sənayesində və ekoloji problemlərin həllində istifadəsi.
LectureMühazirə 18.19. Azərbaycanda əsas enerji mənbələri və onlardan istifadə. enerji və onun texnoloji istehsal proseslərinin həyata keçirilməsində rolu. xalq təsərrüfatında istifadə olunan əsas enerji mənbələri və növləri, onların müqayisəli texniki, iqtisadi və ekoloji qiymətləndirilməsi. alternativ enerji, onun mahiyyəti, texniki, iqtisadi və ekoloji qiymətləndirilməsi, azərbaycanda istifadə perspektivləri.müasir texnologiyada xammalın rolu. mineral ehtiyatlar, onların təsnifatı. sənaye istehsalında xammaldan kompleks istifadə məsələləri. xammalın hazırlanması və zənginləşdirilməsinin müasir texnologiyaları, onların texniki-iqtisadi qiymətləndirilməsi. sənayedə su. suların təyinatına görə təsnifatı. sirkulyasiya edən su təchizatı anlayışı. su ehtiyatlarından səmərəli istifadə prinsipləri.
LectureMühazirə 19.20. Tullantısız texnologiyalar. tullantısız texnologiyaların xüsusiyyətləri. sıfır tullantı əmsalı. tullantısız istehsalın yaradılması şərtləri.texnoloji prosesin tullantısız olmasını təmin etmək məqsədi ilə təşkilat seçmək üçün meyarlar. tullantısız texnologiyaların inkişafı istiqaməti. tullantısız texnologiyaların prinsipləri. tullantısız texnologiyaların inkişafının əsas istiqamətləri. tullantıların təkrar emalı və istifadəsi. tullantıların idarə edilməsi sisteminin təkmilləşdirilməsi.
LectureMühazirə 20.21. Standartlaşdırmanın təşkili və texnologiyasının əsasları. standartlaşdırma anlayışı, onun prinsipləri və funksiyaları. standartlaşdırma obyektləri. i̇stehsalın texnoloji səviyyəsinin yüksəldilməsində və məhsulun keyfiyyətinin təmin edilməsində standartlaşdırmanın rolu. standartlaşdırmanın metodoloji əsasları. üstünlük verilən nömrələr sistemi. avadanlığın formalaşmasının modul prinsipi. texnoloji proseslərin standartlaşdırılması və tipləşdirilməsi. unifikasiyanın, aqreqatlaşdırılmasının, qarşılıqlı əvəz etmənin mahiyyəti. standart anlayışı. standartların kateqoriyaları və növləri. standartların və texniki şərtlərin təyin edilməsi. xarici ölkələrdə standartlaşdırma.
LectureMühazirə 21.22. Beynəlxalq standartları i̇nkişaf etdirən təşkilatlar. beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatları (iso). əsas məqsəd və vəzifələr. standartlaşdırmanın əsas obyektləri. təşkilati struktur. i̇so-nun perspektiv məsələləri. beynəlxalq elektrotexnika komissiyası (bek i̇so). bmt-nin avropa i̇qtisadi komissiyası.
LectureMühazirə 22.23. Keyfiyyəti stimullaşdıran texnoloji amillər və məhsulun rəqabət qabiliyyəti. keyfiyyət və keyfiyyət tələblərinin mahiyyəti. keyfiyyət tələblərinin xüsusiyyətləri. keyfiyyətin qiymətləndirilməsi. keyfiyyət sistemi. keyfiyyət i̇darəetmə sistemləri.
LectureMühazirə 23.24. İstehsal prosesi və onun təşkilinin əsas prinsipləri. i̇stehsal prosesinin konsepsiyası. i̇stehsal proseslərinin təşkilinin elmi prinsipləri. diferensiasiya prinsipi. fərqləndirmə və birləşmə prinsipləri. mütənasiblik prinsipi. birbaşa axın. i̇stehsal strukturu. birliklərin istehsal strukturunun inkişafı. sex və sahələrin təşkili. i̇stehsal sahələrinin təşkili (nümunələrlə göstərmək)
Independent work25. Məhsulların emalı üçün rotor texnologiyasının əsasları. rotor texnologiyası, onun mahiyyəti, tətbiq sahələri, texniki-iqtisadi qiymətlən dirilməsi. rotor və rotor-konveyer xətlərinin ümumi xarakteristikası, onların quruluşu və iş prinsipləri.
Independent work26. Sənaye robotlarinin təsnifati, quruluşu, idarəetmə prinsipləri, hərəkətləri. sənaye robotlarının təsnifatı, strukturu, robot sistemlərinin elementlərinin xüsusiyyətləri, texniki-iqtisadi qiymətləndirilməsi. robot texnikasının istehsalatda tətbiqi sahələri, istehsalın hərtərəfli avtomatlaşdırılmasının təmin edilməsində rolu.
Independent work27. Lazer emal texnologiyasının əsasları. lazerdən istifadə edərək kiçik diametrli deşiklərin istehsalı texnologiyası. lazer qaynaq texnologiyası. lazer termiki emal texnologiyası. materialların lazer kəsmə texnologiyası. poliqrafiyada lazer texnologiyalarından istifadə. tibbdə lazer texnologiyaları. elmdə lazerlərin istifadəsi. hərbi sənayedə lazer texnologiyaları
Independent work28. Tullantısız texnologiyalar. tullantısız texnologiyaların xüsusiyyətləri. sıfır tullantı əmsalı. tullantısız istehsalın yaradılması şərtləri.texnoloji prosesin tullantısız olmasını təmin etmək məqsədi ilə təşkilat seçmək üçün meyarlar. tullantısız texnologiyaların inkişafı istiqaməti. tullantısız texnologiyaların prinsipləri. tullantısız texnologiyaların inkişafının əsas istiqamətləri. tullantıların təkrar emalı və istifadəsi. tullantıların idarə edilməsi sisteminin təkmilləşdirilməsi.
Independent work