Keyfiyyətə nəzarət və metrologoyaSyllabus

Subject code

İF-3328y

Credits

7

Student workload

210

Semester

Autumn semester

Academic year

2025-2026

Subject type

Mandatory

Form of education

Full-time

Language of instruction

Azerbaijani

In-class hours

Mühazirə:30 Seminar:15 Laboratoriya:30

Out-of-class hours

TSİ:135 MRTSİ:65

“keyfiyyətə nəzarət və metrologiya” fənni 050640-“cihaz mühəndisliyi” ixtisası üzrə bakalavr pilləsində təhsil alan tələbələr üçün tədris olunan ixtisaslaşmanın məcburi fənlərinə aid edilir. bu fənn metrologiya, standartlaşdırma və sertifikatlaşdırma kimi üç vacib sahənin birləşməsindən ibarət olmaqla, məhsulun keyfiyyət meyarlarının qiymətləndirilməsi metodlarını əhatə edir. kursun əsas məqsədi tələbələri istehsal və istismar zamanı metroloji təminat, keyfiyyətin idarə edilməsi və texnoloji proseslərin tənzimlənməsi məsələlərini həll etməyə hazırlamaqdır. tədris müddətində bakalavrlar fiziki kəmiyyətlər, cihazqayırmada tətbiq olunan ölçmə metodları, xətaların növləri və keyfiyyətə nəzarətin yeddi sadə aləti barədə geniş nəzəri biliklərə yiyələnirlər. fənnin öyrənilməsi nəticəsində tələbələr həmçinin ölçmə vasitələrinin kalibrlənməsini, xətaların aşkar edilməsini və statistik metodlarla məhsulun keyfiyyət səviyyəsinin praktiki qiymətləndirilməsini bacarırlar.

• lecture
• problem-based learning
• seminar
• project-based learning
• presentations
• interactive discussion
• laboratory work
• case study
• teamwork

1. 1

   CLO 1: Ftn 1 (metroloji təminat və ölçmə metodları): ölçmələrin vəhdətinin təmin edilməsi, lazımi dəqiqliyə nail olunması və cihaz mühəndisliyində istismar zamanı metroloji təminat məsələlərini təhlil etmək və tətbiq etmək.

2. 2

   CLO 2: Ftn 2 (standartlaşdırma və qarşılıqlı əvəzolunma): məhsul, konstruksiya və texnoloji proseslər üçün norma, qayda və xarakteristikaları müəyyənləşdirmək, elementlərin qarşılıqlı əvəzolunmasını və yüksək istismar göstəricilərini təmin etmək.

3. 3

   CLO 3: Ftn 3 (sertifikatlaşdırma və normativ sənədləşmə): məhsul, xidmət və texnoloji proseslərin normativ-texniki sənədlərin tələblərinə uyğunluğunu müəyyən edən sertifikatlaşdırma qaydalarını və dəyərləndirmə prosedurlarını tətbiq etmək.

4. 4

   CLO 4: Ftn 4 (keyfiyyətin planlaşdırılması və idarə edilməsi): layihələndirmə, istehsal və satış mərhələlərində rəqabətədavamlı məhsul istehsalı üçün keyfiyyətin idarə edilməsi, təmin edilməsi və yaxşılaşdırılması üsullarını istifadə etmək.

5. 5

   CLO 5: Ftn 5 (keyfiyyətə nəzarət və texnoloji tənzimləmə): məhsulun keyfiyyət meyarlarını qiymətləndirmək və texnoloji proseslərin tənzimlənməsi ilə bağlı kompleks mühəndislik məsələlərini həll etmək.

1. 1.
   Giriş. texnoloji prosseslərin dəqiqliyinin təmin edilməsində keyfiyyət və metrologiya haqqında ümumi məlumat.Lecture

   Giriş hissəsində texnoloji proseslərin dəqiqliyinin təmin olunmasında keyfiyyət anlayışı və metrologiyanın rolu haqqında ümumi məlumat verilir. metrologiya və keyfiyyətə nəzarət sistemləri istehsalatda ölçmə xətalarını minimala endirməklə məhsulun standartlara tam uyğunluğunu və yüksək qarşılıqlı əvəzolunmasını təmin edir.

2. 2.
   Yastı-paralel uc ölçüləri ilə tənzimlənən kalibr bəndin ölçüyə sazlanmasıLaboratory

   Yastı-paralel uc ölçüləri (blok kalibrlər) ilə tənzimlənən kalibr bəndinin ölçüyə sazlanması tələb olunan nominal ölçünün dəqiq blok yığını vasitəsilə sıfırlanması və tənzimləmə mexanizminin sabitmələnməsi ilə həyata keçirilir. bu prosesdə uc ölçülərinin sürtülərək bir-birinə yapışdırılması (притирка) metodu ilə yığılan dəqiq etalon ölçü kalibrin ölçmə səthlərinə toxundurulur və mikrometrik vint və ya kompensator vasitəsilə sazlanaraq kənarlaşmalar sıfırlanır.

3. 3.
   Раздел азербайджанских земель. российская оккупация и борьба против неё (xix – начало XX века).Seminar

   Изучение периода российской оккупации и борьбы против неё (xix – начало XX века). восстания против колониального гнёта, реформы и государственное устройство, экономика и культура.

   • • род 2: анализировать и разъяснять отдельные дискуссионные вопросы истории азербайджана.
   • • род 1: объяснять основные характеристики периодов истории азербайджана.
   • • род 3: формировать объективную и аргументированную позицию по отдельным вопросам истории азербайджана.
   • • род 4: демонстрировать базовый уровень знаний по изучаемым темам и формулировать собственную аргументированную позицию по рассматриваемым вопросам.
   • • род 5: применять навыки сопоставления и установления взаимосвязей между древней историей азербайджана и современным периодом.
4. 4.
   Metrologiyada tətbiq olunan əsas terminlər. metrologiyanın əsas termin-ləri.Lecture

   Metrologiyanın əsas terminlərinə ölçülən obyektin xassəsini göstərən fiziki kəmiyyət, nəticələrin müqayisə edildiyi ölçmə vahidi və dəqiqliyi təmin edən etalon daxildir. bundan əlavə, ölçmə xətası, kalibrləmə və qeyri-müəyyənlik kimi anlayışlar nəticələrin etibarlılığını və beynəlxalq standartlara uyğunluğunu qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

5. 5.
   Yastı-paralel uc ölçüləri ilə tənzimlənən kalibr bəndin ölçüyə sazlanmasıLaboratory

   Bu əməliyyat zamanı tələb olunan ölçüyə uyğun yığılmış yastı-paralel uc ölçü blokları kalibr bəndinin ölçmə səthləri arasına yerləşdirilərək bəndin dəqiq ölçüyə sazlanması və fiksasiyası həyata keçirilir. bu sazlama istehsalat prosesində detalların limit ölçülərini və dözümlülüklərini yüksək dəqiqliklə nəzarətdə saxlamağa imkan verir.

6. 6.
   Ştangenreysmasın metroloji xarak-teristikalarının təyiniSeminar

   Ştangenreysmasın metroloji xarakteristikalarının təyini zamanı onun ölçmə həddi, bölgü qiyməti, xəta həddi və paralel işçi səthlərin kənaraçıxmaları yoxlanılır. bu əməliyyat yastı-paralel uc ölçüləri və xüsusi etalon vasitələrdən istifadə etməklə cihazın ölçmə dəqiqliyini və etibarlılığını müəyyən etmək üçün aparılır.

7. 7.
   Detalların hazırlanma keyfiyyəti üçün i̇sikavanın səbəb-nəticə diaqramının qurulmasıLaboratory

   Detalların hazırlanma keyfiyyətinə təsir edən amilləri təhlil etmək üçün i̇sikavanın səbəb-nəticə diaqramı material, avadanlıq, insan, üsul, ölçmə və ətraf mühit kimi əsas kateqoriyalar üzrə qruplaşdırılır. bu üsul keyfiyyət qüsurlarının yaranma səbəblərini sistemli şəkildə aşkar etməyə və istehsalat prosesini optimallaşdırmağa imkan verir.

8. 8.
   Keyfiyyətin idarə edilməsində stastistik metodların əhəmiyyəti.Lecture

   Statistik metodlar istehsalat prosesindəki kənaraçıxmaları və qüsurların yaranma səbəblərini obyektiv məlumatlar əsasında aşkar etməyə imkan verir. bu üsulların tətbiqi məhsulun keyfiyyət sabitliyini təmin edir, itkiləri azaldır və qərarların dəqiq analitik göstəricilərə əsasən verilməsini şərtləndirir.

9. 9.
   Topic 4. self-presentation in business communicationLaboratory

   The purpose, structure and presentation techniques of self-presentation are studied in the subject. students prepare successful self-presentation examples for job interviews, conferences, presentations, and formal meetings. speech culture, body language and communication skills with the audience are developed.

10. 10.
    Keyfiyyətin təmin olunmasında avtomatik idarəetmə sistemlərinin qurulma prinsipləri. avtomatik tənzimləmə sistemləri. keyfiyyətin təmin olunmasında diaqnostik üsul və vasitələri.Lecture

    Avtomatik idarəetmə və tənzimləmə sistemləri istehsalat prosesini kəsilməz nəzarətdə saxlayaraq parametrlərin tənzimlənməsini və insan amilindən qaynaqlanan xətaların minimuma endirilməsini təmin edir. müasir diaqnostik üsul və vasitələr isə avadanlıqların və məhsulun vəziyyətini real vaxt rejimində qiymətləndirərək qüsurların erkən mərhələdə qarşısını alır və sabit keyfiyyət səviyyəsini qoruyur.

11. 11.
    Mikrometrik daxilölçənin metroloji xarakteristikalarının təyiniLaboratory

    Mikrometrik daxilölçənin metroloji xarakteristikalarının təyini zamanı onun ölçmə həddi, mikrometrik cütün xətası, işçi səthlərin paralelliyi və toxunma qüvvəsi yoxlanılır. bu proses etalon uc ölçü blokları və xüsusi kalibrləmə tərtibatları vasitəsilə cihazın daxili ölçmələrdə dəqiqliyini və etibarlılığını təmin etmək üçün həyata keçirilir.

12. 12.
    Nəzarət xəritəsinin qurulmasıSeminar

    Nəzarət xəritəsinin qurulması zamanı prosesdən müəyyən zaman intervallarında seçilmiş nümunələrin göstəriciləri toplanılır, orta qiymət və meyl göstəriciləri hesablanaraq mərkəzi xətt ilə üst və aşağı nəzarət hədləri müəyyən edilir. qrafik üzərində yerləşdirilən bu göstəricilər prosesin sabitliyini vizual izləməyə və təsadüfi olmayan kənaraçıxmaları erkən mərhələdə aşkar etməyə imkan verir.

13. 13.
    Methods of solving the system of non-homogeneous linear algebraic equationsLecture

    Within the framework of the topic, the main features of systems of non-homogeneous linear algebraic equations and their solution methods are studied. the application conditions of kramer's method, the construction of the main determinant and auxiliary determinants, as well as the principles of determining the solution of the system through these determinants are reviewed. solving the system of inhomogeneous linear equations by the inverse matrix method, the existence condition of the inverse of the matrix of coefficients, and the rules for finding the solution of the system in matrix form are explained. also, application features and solution processes of cramer and inverse matrix methods are comparatively investigated.

14. 14.
    Mikrometrik daxilölçənin metroloji xarakteristikalarının təyiniLaboratory

    Mikrometrik daxilölçənin metroloji xarakteristikalarının təyini zamanı cihazın ölçmə həddi, göstəriş xətası, işçi səthlərin sferikliyi və mikrometrik cütün gediş səlisliyi yoxlanılır. bu əməliyyat etalon yastı-paralel uc ölçü blokları və xüsusi sazlama halqaları vasitəsilə daxili ölçmələrin dəqiqliyini müəyyən etmək üçün aparılır.

15. 15.
    Ölçmələr haqqında anlayış. ölçü şkalaları. metrologiyanın əsas postulatları. ölçmələrin növləri və metodları.Lecture

    Ölçmələr fiziki kəmiyyətin qiymətini təcrübi yolla müəyyən edən əməliyyat olub, nominasiya, sıra, interval və nisbətlər kimi müxtəlif ölçü şkalaları vasitəsilə təsnif edilir. metrologiyanın əsas postulatları obyektiv həqiqi qiymətin varlığını və ölçmə xətasının qaçılmazlığını ifadə edir, ölçmə metodları və növləri (birbaşa, dolayısı və s.) isə bu dəqiqliyi təmin etməyə xidmət edir.

16. 16.
    İndikatorlu daxilölçənin sazlanma metodikasıLaboratory

    İndikatorlu daxilölçənin sazlanması etalon yastı-paralel uc ölçü blokları və ya dəqiq hamar ölçmə halqası vasitəsilə tələb olunan nominal ölçünün oxunması ilə aparılır. bu metodikada indikatorun xətti daxilölçənin gövdəsinə yerləşdirilərək ilkin gərginlik verilir və sıfır bölgüsü etalon ölçüyə uyğunlaşdırılaraq dəqiq fiksasiya olunur.

17. 17.
    Məhsulun rəqabət qabiliyyəti göstəricilərinin sərfəli qiymətlərinin təyiniSeminar

    Məhsulun rəqabət qabiliyyəti göstəricilərinin sərfəli qiymətlərinin təyini müəssisənin mənfəətliliyini qorumaqla yanaşı, alıcı üçün optimal qiymət-keyfiyyət nisbətini təmin edən balansın tapılmasına əsaslanır. bu prosesdə bazarın analizi, rəqiblərin analoji məhsullarının xüsusiyyətləri, istehsal xərcləri və istehlakçıların istifadə faydalılığı kompleks şəkildə qiymətləndirilir.

18. 18.
    Ölçmə vasitələrinin xətaları və ölçmə vasitələrinin növləri. ölçmə xətalarının analizi və xətaların növləri.Lecture

    Ölçmə vasitələri fiziki kəmiyyəti əks etdirən ölçülərə, siqnalları çevirən dəyişdiricilərə, cihazlara, komplekt qurğulara və sistemlərə bölünür. bu vasitələrdə yaranan xətalar yaranma xarakterinə görə sistematik və təsadüfi, qiymətləndirilməsinə görə mütləq, nisbi və gətirilmiş, rejimə görə isə statik və dinamik olaraq analiz edilir.

19. 19.
    İndikatorlu daxilölçənin sazlanma metodikasıLaboratory

    İndikatorlu daxilölçənin sazlanması etalon yastı-paralel uc ölçü blokları və ya dəqiq hamar ölçmə halqası vasitəsilə tələb olunan nominal ölçünün oxunması ilə aparılır. bu metodikada indikatorun xətti daxilölçənin gövdəsinə yerləşdirilərək ilkin gərginlik verilir və sıfır bölgüsü etalon ölçüyə uyğunlaşdırılaraq dəqiq fiksasiya olunur.

20. 20.
    Ölçmə vasitələrinin metroloji xarakteristikaları. ölçmələrin sinifləşdirilməsi və xarakteristikaları.metroloji təminat.Lecture

    Ölçmə vasitələrinin metroloji xarakteristikaları onların dəqiqliyini, ölçmə diapazonunu, bölgü qiymətini və icazə verilən xəta hədlərini müəyyən edən normativ parametrlər məcmusudur. ölçmələr fiziki kəmiyyətin tapılma üsuluna, dəqiqliyinə və rejimə görə təsnif olunur, metroloji təminat isə ölçmələrin vəhdətini və tələb olunan dəqiqliyi elmi, texniki və təşkilati qaydalarla təmin edir.

21. 21.
    Ölçmə vasitələrinin metroloji xarakteristikaları. ölçmələrin sinifləşdirilməsi və xarakteristikaları.metroloji təminat.Laboratory

    Ölçmə vasitələrinin metroloji xarakteristikaları onların dəqiqliyini, ölçmə diapazonunu, bölgü qiymətini və xəta hədlərini müəyyən edən normativ parametrlər məcmusudur. ölçmələr fiziki kəmiyyətin tapılma üsuluna və dəqiqliyinə görə təsnif edilir, metroloji təminat isə ölçmələrin vəhdətini elmi, texniki və təşkilati qaydalarla təmin edir.

22. 22.
    Fundamentals of civil defenseSeminar

    "law of AR on civil protection". the role, purpose, tasks and principles of organization of the MM in fh. MM forces. organization of MM in industrial facilities, non-military units.

23. 23.
    Ölçmələrin vəhdəti haqqında anlayış. fiziki kəmiyyətlərin əsas vahid-lərinin təzələnməsi.Lecture

    Ölçmələrin vəhdəti ölçmə nəticələrinin qanuni vahidlərlə ifadə olunmasını və onların xətalarının müəyyən olunmuş ehtimalla məlum hədlərdə qalmasını təmin edən vəziyyətdir. fiziki kəmiyyət vahidlərinin təzələnməsi isə müasir elmin inkişafına uyğun olaraq, vahidlərin (məsələn, kiloqram, amper və s.) fiziki obyektdən asılı etalonlardan imtina edilərək fundamental fiziki sabitlər əsasında daha dəqiq və sabit tərifi ilə həyata keçirilir.

24. 24.
    Azərbaycanın sasanilər və ərəb xilafəti ilə münasibətləriLaboratory

    Azərbaycanın sasanilər və ərəb xilafəti ilə münasibətləri mövzusu hər iki dövlətin azərbaycana yürüşləri və onların bölgədə həyata keçirdiyi siyasi fəaliyyəti öyrənir. mövzuda yadelli işğallarına qarşı yerli əhalinin müqaviməti və azadlıq uğrunda mübarizəsi geniş şəkildə araşdırılır. həmçinin, işğalların ölkənin siyasi, iqtisadi və sosial həyatına təsiri təhlil edilir. bu dövrdə baş verən hadisələrin azərbaycan dövlətçilik ənənələrinin qorunması və inkişafına təsiri xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır. mövzunun öyrənilməsi azərbaycanın erkən orta əsrlər tarixini və dövlətçilik ənənələrinin davamlılığını daha dərindən anlamağa imkan verir.

    • • ftn1: azərbaycan tarixinin dövrlərinin əsas mahiyyəti izah edilir.
    • • ftn2: azərbaycan tarixi üzrə bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilir.
    • • ftn3: tələbələrin bu və ya digər məsələlərlə bağlı obyektiv mövqeyini formalaşmasına nail olunur.
    • • ftn4: tələbələrin ən azından minimum məlumat əldə etməsi, mövzular ətrafında öz fikrinin formalaşmasının səviyyəsi yoxlanılır.
    • • ftn5: tələbələrə qədim tariximizin müasir dövrlə uzlaşdırılması vərdişləri aşılanır.
25. 25.
    Səthin kələ-kötürlüyünün TR 220 markalı daşınabilən cihaz vasitəsilə tədqiqiLaboratory

    Tr 220 markalı daşınabilən profilometr vasitəsilə səthin kələ-kötürlüyü tədqiq edilərkən almaz iynənin kontur üzrə yerdəyişməsi sayəsində kimi microkələ-kötürlük parametrləri yüksək dəqiqliklə ölçülür. bu cihaz kiçik ölçüləri və daxili yaddaşı sayəsində həm laboratoriya, həm də istehsalat şəraitində detala xələl vurmadan səth keyfiyyətinə operativ nəzarət etməyə imkan verir.

26. 26.
    Ölçmələrin növləri: birbaşa, dolayı, cəmləşdirmə və birgə ölçmələr; mütləq və nisbi ölçmələr; bərabər dəqiqlikli və qeyri bərabər dəqiqlikli ölçmələr.Seminar

    Ölçmələr fiziki kəmiyyətin tapılması üsuluna görə birbaşa, dolayı, cəmləşdirmə və birgə, istifadə olunan kəmiyyət göstəricisinə görə isə mütləq və nisbi türlərə bölünür. eyni zamanda, ölçmə şəraitindən, vasitələrindən və təkrarlanma dəqiqliyindən asılı olaraq proseslər bərabər dəqiqlikli və ya qeyri-bərabər dəqiqlikli kimi təsnif edilir.

27. 27.
    Səthin kələ-kötürlüyünün TR 220 markalı daşınabilən cihaz vasitəsilə tədqiqiLaboratory

    Tr 220 markalı daşınabilən profilometr vasitəsilə səthin kələ-kötürlüyü tədqiq edilərkən almaz iynənin kontur üzrə yerdəyişməsi sayəsində kimi microkələ-kötürlük parametrləri yüksək dəqiqliklə ölçülür. bu cihaz kiçik ölçüləri və daxili yaddaşı sayəsində həm laboratoriya, həm də istehsalat şəraitində detala xələl vurmadan səth keyfiyyətinə operativ nəzarət etməyə imkan verir.

28. 28.
    Ölçmə vasitələrinin növləri: ölçülər; ölçü dəyişdiricləri, ölçü cihazları, ölçmə qurguları və ölçmə sistemləri. birbaşa birdəfəli və çoxdəfəli ölçmə nəticələrinin işlənməsi. dolayı ölçmə nəticələrinin işlənməsi.Lecture

    Ölçmə vasitələri fiziki kəmiyyəti əks etdirən ölçülərdən, siqnalları çevirən dəyişdiricilərdən, nəticəni göstərən cihazlardan, kompleks qurğulardan və sistemlərdən ibarətdir. birbaşa və dolayı ölçmə nəticələrinin işlənməsi zamanı təsadüfi xətaların təsirini azaltmaq üçün riyazi statistik metodlar, orta ədədi qiymət və orta kvadratik meyl hesablamaları tətbiq olunur.

29. 29.
    "hexogon" ti̇go SF maşını. detal və model üzərində ölçmələrin aparılmasıLaboratory

    "hexagon" ti̇go SF koordinat-ölçmə maşınında (köm) detay və model üzərində ölçmələrin aparılması həm fiziki detalın, həm də onun 3d CAD modelinin sistemə daxil edilərək avtomatlaşdırılmış nəzarət prosesini əhatə edir. bu prosesdə koordinat sisteminin əlaqələndirilməsi, zondlama trayektoriyasının təyini və CAD model ilə faktiki detalın parametrlərinin kənaraçıxmalarının müqayisəli təhlili həyata keçirilir.

30. 30.
    Ölçmə vasitələrinin xətaları: mütləq, nisbi və gətrilmiş xətalar. statik və dinamik xətalar.Seminar

    Ölçmə vasitələrinin xətaları ölçmə nəticəsinin həqiqi qiymətdən kənara çıxmasını ifadə edərək kəmiyyətcə mütləq, nisbi və gətirilmiş xətalar şəklində müəyyən edilir. eyni zamanda, ölçülən kəmiyyətin zamanla dəyişmə xarakterindən asılı olaraq prosesdə yaranan xətalar statik və dinamik olmaqla iki əsas qrupa bölünür.

31. 31.
    Ölçmə vasitələrinin normalaşdırılan metroloji xarakteristikaları. metroloji xarakteristikalarla əlaqəli bir sıra anlayışları.Lecture

    Ölçmə vasitələrinin normalaşdırılan metroloji xarakteristikaları normativ sənədlərlə müəyyən edilən və ölçmə nəticələrinin dəqiqliyini, etibarlılığını təmin edən parametrlər məcmusudur. bu xarakteristikalara ölçmə diapazonu, bölgü qiyməti, hissiyyatlıq, xəta hədləri və varasiya kimi cihazın istismar imkanlarını müəyyən edən əsas metroloji anlayışlar daxildir.

32. 32.
    "hexogon" ti̇go SF maşını. detal və model üzərində ölçmələrin aparılmasıLaboratory

    "hexagon" ti̇go SF koordinat-ölçmə maşınında (köm) detay və model üzərində ölçmələrin aparılması həm fiziki detalın, həm də onun 3d CAD modelinin sistemə daxil edilərək avtomatlaşdırılmış nəzarət prosesini əhatə edir. bu prosesdə koordinat sisteminin əlaqələndirilməsi, zondlama trayektoriyasının təyini və CAD model ilə faktiki detalın parametrlərinin kənaraçıxmalarının müqayisəli təhlili həyata keçirilir.

33. 33.
    Ölçmə vasitələrinin xətaları: mütləq, nisbi və gətrilmiş xətalar. statik və dinamik xətalar. additiv və multiplikativ xətalar. sistematik və təsadüfi xətalarLecture

    Ölçmə vasitələrinin xətaları kəmiyyət göstəricisinə görə mütləq, nisbi və gətirilmiş, ölçmə rejiminə görə isə statik və dinamik xətalara bölünür. eyni zamanda, xətanın yaranma mənbəyindən və xarakterindən asılı olaraq onlar additiv və multiplikativ, həmçinin təkrarlanma qanunauyğunluğuna görə sistematik və təsadüfi xətalar kimi təsnif edilir.

34. 34.
    Rəqəmli ölçmə vasitələrinin metroloji xarakteristikalarıLaboratory

    Rəqəmli ölçmə vasitələrinin metroloji xarakteristikaları siqnalın analoq-rəqəm çevrilməsi dəqiqliyi, diskretləşdirmə addımı, qətnamə qabiliyyəti (ayırdetmə) və kvantlama xətası kimi xüsusi parametrlərlə müəyyən edilir. bu xarakteristikalar cihazın giriş siqnalını rəqəmsal koda çevirərkən göstərişin sabitliyini, tezlik diapazonunu və icazə verilən maksimum xəta hədlərini tənzimləyir.

35. 35.
    Additiv və multiplikativ xətalar. sistematik və təsadüfi xətalarSeminar

    Additiv xətalar ölçülən kəmiyyətin qiymətindən asılı olmayaraq sabit qalır, multiplikativ xətalar isə giriş siqnalının qiyməti artdıqca mütənasib olaraq dəyişir. sistematik xətalar müəyyən qanunauyğunluqla təkrarlanaraq öncədən nəzərə alına bildiyi halda, təsadüfi xətalar çoxlu sayda nəzarət olunmayan amillərin təsirindən yaranır və yalnız ehtimal-statistik metodlarla təhlil edilir.

1. 1. şıxseyidov a.ş., rəhimov c.r. texniki tənzimləmənin əsasları. dərs vəsaiti. "vektor" nəşirlər evi. bakı/ azərbaycan - 2023, 320s.
2. 2. i̇sgəndərzadə e. b., i̇smayılov n. k., hacıyev f.h. metrologiya, standartlaşdırma və sertifikatlaşdırma. dərslik."vektor" nəşirlər evi. bakı/ azərbaycan - 2015, 669s.
3. 3. məmmədov n.r., məmmədov m.s. metrologiyanın əsasları. dərslik.- bakı: 2000, 340s
4. 4. məmmədov n.r. standartlaşdırmanın əsasları.dərslik.- bakı:elm, 2002, 388s.
5. 5. rəsulov n.m., sadıqov r.m., rzayev n.s. maşınqayırmada məmulun və texnoloji proseslərin standartlaşdırılması. dərs vəsaiti. “vektor” nəşrlər evi, bakı,2015,142 s.
6. 6. rəsulov n.m. qarşılıqlı əvəzolunmanın əsasları. ali texniki məktəblər üçün dərslik. bakı, aztu, 2015. 382s.
7. 7. i̇sgəndərzadə e.b., şıxseyidov a.ş., abbasova g.n., sadıqov r.м., rzayev n.s. “metrologiya, standartlaşdirma və sertifikatlaşdırma” kursu üzrə laboratoriya işlərinə dair metodiki göstəriş. bakı, “vektor nəşrlər evi̇” 2015.
8. 8. axundov a.ə., rəhimov r.m.. metrologiya, eksperimentin üsulları və texnologiyası. bakı, 1991.
9. 9. метрология, стандартизация и сертификация. / тарасов г.ф. красноярск. сибгау, 2003. – 240 с.
10. 10. шишкин и.ф., станякин в.м. квалиметрия и управление качеством. чебник. м.: взпи, 1992, 225 с.