İqlim dəyişikliyi, ekoloji risklər və “Yaşıl” dayanıqlılıqSillabus

Fənn kodu

MS-0110

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

180

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə b) 15 saat məşğələ

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 135 saat sərbəst iş

• mühazirə
• interaktiv müzakirə
• seminar
• laboratoriya işi
• problem-based learning
• case study
• layihə əsaslı öyrənmə
• komanda işi
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: Tələbələr fənnin əsas anlayışlarını, terminologiyasını və nəzəri konseptlərini dəqiq tərif edəcək və sadalayacaqlar.

2. 2

   CLO 2: Tələbələr öyrənilən mövzular üzrə nəzəri prinsipləri öz sözləri ilə izah edəcək və müxtəlif yanaşmaları bir-biri ilə müqayisə edəcəklər.

3. 3

   CLO 3: Tələbələr qazanılmış nəzəri bilikləri və metodologiyaları praktiki məsələlərin və real situasiyaların həllində sərbəst tətbiq edəcəklər.

4. 4

   CLO 4: Tələbələr mürəkkəb sistemləri və ya məlumat dəstlərini struktur hissələrinə ayıraraq aralarındakı səbəb-nəticə əlaqələrini təhlil edəcəklər.

5. 5

   CLO 5: Tələbələr mövcud metodların effektivliyini müəyyən edilmiş meyarlar əsasında qiymətləndirəcək və konseptual həll variantları (və ya layihələr) hazırlayacaqlar.

1. 1.
   Daxili yanma mühərriklərindən atmosferə ayrılan əsas zərərli qazlar Dizel və benzin mühərriklərinin tullantı profilləri arasındakı əsas ekoloji fərqləri Nəqliyyat vasitələrinin təkər və əyləc sistemlərinin aşınması zamanı yaranan mikroplastik çirklənmə ekosistem Qlobal istiləşmədə nəqliyyat sektorunun payı (karbon izi)Mühazirə
2. 2.
   Avtomobil yollarından gələn səs-küy çirklənməsi insan sağlamlığına və şəhər fauna/florası Şəhərdaxili tıxaclar (congestion) zamanı zərərli tullantıların həcmi Soyuducu qurğuları (refriserator) olan yük maşınlarının ətraf mühitə vurduğu xüsusi zərərMühazirə
3. 3.
   Nəqliyyat infrastrukturunun tikintisi (yol çəkilişi, körpülər) zamanı torpaq örtüyünün pozulması Aviasiya (hava nəqliyyatı) sektorunun yüksək hündürlüklərdə buraxdığı emissiyaların yerüstü qatları Dəmir yolu nəqliyyatının dizel dartqısı zamanı yaranan ekoloji yüklənmə digər növlərlə müqayisəsiMühazirə
4. 4.
   Nəqliyyat logistikasında "ekoloji risk" anlayışı və riskləri Təhlükəli yüklərin (kimyəvi maddələr, neft məhsulları) daşınması zamanı qəza riskləri minimuma endirilməsi Xəzər hövzəsi və ya daxili su yolları vasitəsilə daşımalarda su mühitinin çirklənməsi riskləri Fövqəladə hallarda və ya təbii fəlakətlərdə nəqliyyat logistika şəbəkələrinin dayanıqlığıMühazirə
5. 5.
   Ekoloji audit nədir və nəqliyyat şirkətlərində bu mexanizmi Avtomobil nəqliyyatında texniki baxış sisteminin ekoloji risklərin azaldılmasındakı rolu İqlim dəyişikliyinin yaratdığı ekstremal hava şəraiti (güclü yağışlar, torpaq sürüşməsi) nəqliyyat infrastrukturunu Nəqliyyat parkının köhnəlməsi ekoloji riskləriMühazirə
6. 6.
   Ekoloji audit nədir və nəqliyyat şirkətlərində bu mexanizmi Avtomobil nəqliyyatında texniki baxış sisteminin ekoloji risklərin azaldılmasındakı rolu İqlim dəyişikliyinin yaratdığı ekstremal hava şəraiti (güclü yağışlar, torpaq sürüşməsi) nəqliyyat infrastrukturunu Nəqliyyat parkının köhnəlməsi ekoloji riskləriMühazirə
7. 7.
   Bioyanacaqların (məsələn, biodiesel) tətbiqi nəqliyyatda karbon emissiyalarını həqiqətən azaldırmı, bunun mənfi tərəfləri Mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) və sıxılmış təbii qaz (CNG) təmiz yanacaq kimi Elektrikli avtomobillərin batareyalarının təkrar emalı (recycling) ekologiya üçün hansı problemləri Hibrid nəqliyyat texnologiyaları şəhər içi logistikada yanacaq sərfiyyatına təsiriMühazirə
8. 8.
   Şəhər elektrik nəqliyyatı (tramvay, trolleybus, metro) şəbəkələrinin ekoloji səmərəliliyi Günəş və ya külək enerjisi ilə işləyən köməkçi nəqliyyat sistemlərinin tətbiq imkanları Nəqliyyat vasitələrində yanacağa qənaət edən aerodinamik dizayn həlləri emissiyaları Ağıllı idarəetmə sistemləri (ITS) yanacaq sərfiyyatının və emissiyanın azaldılmasıMühazirə
9. 9.
   "Yaşıl logistika" anlayışı təchizat zəncirində hansı əsas prinsipləri Şəhərdaxili yükdaşımalarda "Sonuncu mil" (Last-mile delivery) logistikasında ekoloji təmiz həlləri Velosiped yolları və piyada zonalarının inkişafı şəhər nəqliyyat ekologiyası Toplu daşımaların (Mass Transit) prioritetləşdirilməsi şəxsi avtomobil istifadəsinin azaldılma yollarıMühazirə
10. 10.
    Şəhərlərdə tətbiq olunan "Aşağı Emissiya Zonaları" (Low Emission Zones) nəqliyyat axını Yük avtomobilləri üçün şəhərə giriş məhdudiyyətləri və gecə logistikası ekoloji baxımdan üstünlükləri Kooperativ logistika və konsolidasiya mərkəzləri (Freight villages) boş dayanmaları və emissiyası Rəqəmsal dispetçer və marşrutlaşdırma sistemləri ilə yürüş məsafəsinin optimallaşdırılmasıMühazirə
11. 11.
    Paylaşım iqtisadiyyatının (Car-sharing, ride-sharing) şəhər ekologiyasına təsiri Parkinq siyasətinin ekoloji tarazlığın qorunmasında və şəhər nəqliyyatının idarə edilməsində rolu Avropa İttifaqının "Euro" ekoloji standartları (Euro 5, Euro 6 və s.) nəqliyyat vasitələrinin tullantıları Karbon izinin ticarəti (Carbon Trading) və karbon vergisi nəqliyyat şirkətlərinin fəaliyyətinə təsiriMühazirə
12. 12.
    Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının (IMO) gəmiçilikdə emissiyaların azaldılması ilə bağlı qəbul etdiyi əsas qaydalar Aviasiya sektorunda CORSIA (Karbon Kompensasiyası və Azaldılması Sxemi) mexanizmi ISO 14040/14044 standartlarına uyğun olaraq nəqliyyat vasitəsinin Həyat Dövrü Qiymətləndirilməsi (LCA) Ölkələrin Paris İqlim Sazişi üzrə nəqliyyat sektoruna qoyduğu milli hədəflərMühazirə
13. 13.
    Yaşıl sertifikatlaşdırma sistemləri logistika mərkəzləri və anbar təsərrüfatları üçün tələbləri Dövlət satınalmalarında ekoloji meyarların (Green Public Procurement) nəqliyyat parklarının yenilənməsində rolu Alternativ yanacaq infrastrukturu ilə bağlı dövlət tənzimləmələri və subsidiyalar Nəqliyyat ekologiyası sahəsində beynəlxalq hüquqi aktların yerli qanunvericiliyə inteqrasiyası zamanı çətinliklərMühazirə
14. 14.
    Azərbaycanın nəqliyyat sektorunun ölkənin ümumi istixana qazı emissiyalarındakı payı Bakı şəhərinin ictimai nəqliyyat parkının elektrikləşdirilməsi və ekoloji təmiz avtobuslara keçid prosesi Azərbaycan dəmir yollarının (ADY) elektrikləşdirilməsi tranzit logistikanın ekoloji dayanıqlığı Zəngəzur dəhlizi və digər beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin "yaşıl logistika" prinsipləri əsasında inkişaf etdirilməsi imkanlarıMühazirə
15. 15.
    Bakı şəhərində tıxacların azaldılması və dayanıqlı mobilliyin təmin edilməsi üçün AYNA-nın həyata keçirdiyi strategiyalar Azərbaycanın "Yaşıl Enerji Zona"sı elan etdiyi ərazilərdə nəqliyyat sisteminin sıfır emissiya prinsipi ilə qurulması Yerli nəqliyyat şirkətlərinin beynəlxalq yaşıl standartlara (Green Supply Chain) uyğunlaşmasında əsas maneələr İqlim dəyişikliyi üzrə qlobal tədbirlər Azərbaycanda keçirilən COP tədbirlərinin) ölkənin nəqliyyat siyasətinin yaşıllaşdırılmasınaMühazirə

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.