Mülki müdafiəSillabus

Fənn kodu

İF-4153y-Nəqliyyat-az

Kredit

3

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə b) 15 saat seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 18 saat MRTSİ b) 27 saat TSİ

Mülki müdafiə fənni tələbələrə fövqəladə halların (təbii, texnogen, bioloji, ekoloji və hərbi mənşəli) yaranma səbəbləri, onların nəticələrinin qiymətləndirilməsi, risklərin azaldılması, əhalinin və ərazilərin mühafizəsi, xəbərdarlıq və təxliyə tədbirləri, fərdi və kollektiv mühafizə vasitələrindən istifadə, ilkin tibbi yardımın göstərilməsi, eləcə də fövqəladə hallara hazırlıq və düzgün davranış qaydaları haqqında nəzəri və praktiki biliklər qazandırır. Fənn tələbələrdə təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılmasına, risklərin idarə olunması bacarıqlarının inkişaf etdirilməsinə və fövqəladə vəziyyətlərdə operativ, düzgün qərar qəbul etmə səriştəsinin inkişafına xidmət edir.

• mühazirə
• problem-based learning
• təqdimatlar
• seminar

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   Mülki müdafiənin əsaslarıMühazirə

   «Mülki müdafiə haqqında AR-nın qanunu». FH-da MM-nin rolu, məqsədi, tapşırıqları və təşkili prinsipləri. MM qüvvələri. Sənaye obyektlərində MM-in təşkili, hərbiləşdirilməmiş dəstələri.

2. 2.
   Fövqəladə hallar və onların xarakteristikası (4 saat)Mühazirə

   FH, onların təsnifaiı.Texnogen xarakterli FH və təsnifatı. Radiasiya təhlükəli obyektlər.İonlaşdırıcı şüalar. Şüalanma dozası və doza gücü. Şüa xəstəliyi. İcazə verilən şüalanma dozaları.AES qəzalarında yerin radioaktiv zəhərlənməsi. Kimyəvi təhlükəli obyektlər.Kimyəvi təhlükəli maddələr, onların təsnifat, əsas fiziki xassə və insanlara təsiri. Partlayış, yanğın təhlükəli qəzalar, onların əsas xarakteristikaları.

3. 3.
   FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi.Mühazirə

   Radiasiya, kimyəvi, partlayış və yanğın şəraiti haqqında anlayış, onların aşkarı və qiymətləndirilmə üsuları İonlaşdırıcı şüalanmanın aşkarı və ölçülməsi üsulları.

4. 4.
   FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi.Mühazirə

   MM sistemində tətbiq olunan radiasiya, kimyəvi kəşfiyyat və dozimetrik nəzarət cihazları. Onların təsnifatı, təyinatı və qısa xarakteristikaları.

5. 5.
   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsasları.Mühazirə

   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsas prinsipləri və üsulları. Radiasiya və kimyaya qarşı mühafizə tədbirləri.MM-in vahid xəbərdarlıq siqnalları.Sənaye obyektlərinin personalının, MM dəstələrinin şəxsi heyəti və işləməyən əhalinin FH-a hazırlanması.

6. 6.
   Fərdi mühafizə vəsaitləriMühazirə

   Fərdi mühafizə vəsaitləri, onların təsnifatı. Tənəffüs üzvlərinin FMV, onların təsnifatı və təyinatları. Dərinin fərdi mühafizə vasitələri, onların təsnifatı və təyinatları. Gözlərin fərdi mühafizə vasitələri. Tibbi fərdi mühafizə vasitələri və onların təyinatı.

7. 7.
   Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları. (4 saat)Mühazirə

   MM-nin mühafizə qurğularının təyinatı və təsnifatı. Sığınacaqlar, onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı təyinatlı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları,iş rejimi.

8. 8.
   Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları (4 saat)Mühazirə

   Radiasiya əleyhinə daldanacaqlar (radiasiya daldanacaqları), onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları. Sadə daldanacaqlar, növləri və quruluşları. Mühafizə qurğularının sülh dövründə saxlanılma və istifadəsi.

9. 9.
   FH-da əhalinin köçürülməsi Mühazirə

   Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi. Köçürmənin mahiyyəti və üsulları. Köçürmə orqanları, onların tərkibi və vəzifələri. Köçürmənin təminatı və həyata keçirilməsi.

10. 10.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığıMühazirə

    Sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığının mahiyyəti, məzmunu.

11. 11.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıMühazirə

    FH-da keçirilən xilasetmə və digər təxirəsalınmaz işlərin (X və DTİ) məqsəd,mahiyyət və tapşırıqları. X və DTİ təşkili və yerinə yetirilməsi. X və DTİ-nin keçirilməsi üçün cəlb olunan qüvvə və vəsaitlər.

12. 12.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması (4 saat)Mühazirə

    FH-da X və DTİ-nin təşkili və keçirilməsində obyekt dəstə komandirinin işinin mahiyyəti, məzmunu və ardıcıllığı. Xüsusi təmizləmənin təşkili və həyata keçirilməsi. FH-da obyektlər və MM dəstələrinin fəaliyyətinin idarə olunması.

13. 13.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı Mühazirə

    Sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığının nüvə partla-yışının zərbə dalğasının,işıq şüalanmasının təsirinə görə qiymətləndirilməsi metodikası. Obyektlərin işinin dayanıqlığının yüksədilməsi üçün görülən əsas tədbirlər.

14. 14.
    1. Fövqəladə hallar və onların xarakteristikasıMəşğələ

    Nüvə partlayışı,AES qəzası nəticəsində yaranan radiasiya şəraitlərinin proqnoz və kəşfiyyat məlumatları əsasında aşkarı və xəritəyə çəkilməsi. Radiasiya şəraitinin qiymətləndirilməsi. Məsələ həlli. KTM çıxımı və kimyəvi silahın tətbiqi nəticəsində yaranan kimyəvi şəraitin qiymətləndirilməsi. Məsələ həlli.

15. 15.
    2. FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi. 1Məşğələ

    FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi.Radiasiya nəzarəti (dozimetrik), radiasiya və kimyəvi kəşfiyyat cihazlarının istifadəsi. DP-5V (DP-5B), İMD-1, DP-22V (İD-1, İD-11), VPXR cihazlarının təyinatı,dəsti, quruluşu, işə hazırlaması və istifadəsi.

16. 16.
    3. FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi. 2Məşğələ

    Mühəndis şəraitinin aşkarı və qiymətləndirilməsi. Dağılma və yanğın zonalarının sərhədlərinin təyin edilməsi. Məsələ həlli.

17. 17.
    4. Fərdi mühafizə vəsaitləriMəşğələ

    Əleyhqazdan istifadə qaydaları. R-2 respiratorunun seçilməsi, istifadə edilməsi. L-1 yüngül mü-hafizə kostyumunun (yaxud OZK ümumqoşun mühafizə kom-plektinin) istifadə edilməsi.Pambıq-tənzif sarğının hazırlanması, istifadəsi

18. 18.
    5. Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları. Məşğələ

    MM-nin mühafizə qurğuları. Sənaye obyektlərinin fəhlə və qulluqçularının mühəndis mühafizəsinin qiymətləndirilməsi. Mühafizə qurğularının istifadəsi. Mühafizə qurğularının əhalinin qəbuluna hazırlanması. Mühafizə qurğularında əhalinin yerləş-dirilməsi. Mühafizə qurğularında əhalinin davranış qaydaları.

19. 19.
    6. FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı Məşğələ

    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı. Sənaye obyekt-lərinin işinin dayanıqlığının nüvə partlayışının zərbə dalğası-nın, işıq şüalanmasının, radiasiya şəraitinin, yanacaq-hava qarışığı partlayışının və KTM kimyəvi zəhərlənmə şəraitinin təsirinə görə qiymətləndirilməsinə aid məsələlərin həlli.

20. 20.
    7. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması 1Məşğələ

    Sənaye obyektlərində fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırıl-ması. Xüsusi təmizləmənin keçirilməsi. Qismi xüsusi təmizləmənin – dezaktivizasiyanın, deqazasiyanın və dezinfeksiyanın keçirilməsi.

21. 21.
    8. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması 2Məşğələ

    Tam və qismi sanitar təmizləmənin keçirilməsi. İPP-8 (İPP-9, İPP-10) kimyaya qarşı fərdi paket, onun təyinatı, dəsti və istifadə qaydası. Xüsusi təmizəmədə təhlükəsizlik tədbirləri.

22. 22.
    1. Dozimetrik cihazlar. Sərbəst iş

    Dozimetrik cihazlar ionlaşdırıcı şüalanmanın səviyyəsini və qəbul edilən dozanı ölçmək üçün istifadə olunan xüsusi ölçü vasitələridir. Bu cihazlar radiasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində, tibb, sənaye və nüvə sahələrində geniş tətbiq olunur.

23. 23.
    2. Fərdi mühafizə vasitələri. Sərbəst iş
24. 24.
    3. Radiasiya təhlükəli obyektlərdə qəzalar. Sərbəst iş
25. 25.
    4. Mühafizə qurğuları və onların istifadəsi. Sərbəst iş
26. 26.
    5. Zəlzələlər.Sərbəst iş
27. 27.
    6. Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi. Sərbəst iş
28. 28.
    7. Qasırğa, fırtına, tufan, çovğun, burağan. Sərbəst iş
29. 29.
    9. Fərdi dozimetrlər komplekti. Sərbəst iş
30. 30.
    10. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıSərbəst iş

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.