Mülki müdafiəSillabus

Fənn kodu

İF-3061y-Maliyyə

Kredit

3

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə b) 15 saat seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 18 saat MRTSİ b) 27 saat TSİ

Mülki müdafiə fənni tələbələrə fövqəladə halların (təbii, texnogen, bioloji, ekoloji və hərbi mənşəli) yaranma səbəbləri, onların nəticələrinin qiymətləndirilməsi, risklərin azaldılması, əhalinin və ərazilərin mühafizəsi, xəbərdarlıq və təxliyə tədbirləri, fərdi və kollektiv mühafizə vasitələrindən istifadə, ilkin tibbi yardımın göstərilməsi, eləcə də fövqəladə hallara hazırlıq və düzgün davranış qaydaları haqqında nəzəri və praktiki biliklər qazandırır. Fənn tələbələrdə təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılmasına, risklərin idarə olunması bacarıqlarının inkişaf etdirilməsinə və fövqəladə vəziyyətlərdə operativ, düzgün qərar qəbul etmə səriştəsinin inkişafına xidmət edir.

• mühazirə
• problem-based learning
• seminar
• təqdimatlar

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   Mülki müdafiənin əsaslarıMühazirə

   «Mülki müdafiə haqqında AR-nın qanunu». FH-da MM-nin rolu, məqsədi, tapşırıqları və təşkili prinsipləri. MM qüvvələri. Sənaye obyektlərində MM-in təşkili, hərbiləşdirilməmiş dəstələri.

2. 2.
   Fövqəladə hallar və onların xarakteristikası 1Mühazirə

   FH, onların təsnifaiı.Texnogen xarakterli FH və təsnifatı. Radiasiya təhlükəli obyektlər.İonlaşdırıcı şüalar. Şüalanma dozası və doza gücü. Şüa xəstəliyi. İcazə verilən şüalanma dozaları.AES qəzalarında yerin radioaktiv zəhərlənməsi. Kimyəvi təhlükəli obyektlər.Kimyəvi təhlükəli maddələr, onların təsnifat, əsas fiziki xassə və insanlara təsiri. Partlayış, yanğın təhlükəli qəzalar, onların əsas xarakteristikaları.

3. 3.
   Fövqəladə hallar və onların xarakteristikası 2Mühazirə

   Hərbi xarakterli FH. Nüvə silahı. Kimyəvi silah. Bakterioloji (bioloji) silah. Adi qırğın vasitələri. Təbii xarakterli fövqəladə hallar.

4. 4.
   FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi. 1Mühazirə

   Radiasiya, kimyəvi, partlayış və yanğın şəraiti haqqında anlayış, onların aşkarı və qiymətləndirilmə üsuları İonlaşdırıcı şüalanmanın aşkarı və ölçülməsi üsulları.

5. 5.
   FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi. 2Mühazirə

   MM sistemində tətbiq olunan radiasiya, kimyəvi kəşfiyyat və dozimetrik nəzarət cihazları. Onların təsnifatı, təyinatı və qısa xarakteristikaları.

6. 6.
   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsasları.Mühazirə

   FH-da əhalinin mühafizəsinin əsas prinsipləri və üsulları. Radiasiya və kimyaya qarşı mühafizə tədbirləri.MM-in vahid xəbərdarlıq siqnalları.Sənaye obyektlərinin personalının, MM dəstələrinin şəxsi heyəti və işləməyən əhalinin FH-a hazırlanması.

7. 7.
   Fərdi mühafizə vəsaitləriMühazirə

   Fərdi mühafizə vəsaitləri, onların təsnifatı. Tənəffüs üzvlərinin FMV, onların təsnifatı və təyinatları. Dərinin fərdi mühafizə vasitələri, onların təsnifatı və təyinatları. Gözlərin fərdi mühafizə vasitələri. Tibbi fərdi mühafizə vasitələri və onların təyinatı.

8. 8.
   Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları. 1Mühazirə

   MM-nin mühafizə qurğularının təyinatı və təsnifatı. Sığınacaqlar, onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı təyinatlı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları,iş rejimi.

9. 9.
   Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları 2Mühazirə

   Radiasiya əleyhinə daldanacaqlar (radiasiya daldanacaqları), onların təyinatı, təsnifatı, əsas və yardımçı otaqları, mühəndis-texniki avadanlıqları. Sadə daldanacaqlar, növləri və quruluşları. Mühafizə qurğularının sülh dövründə saxlanılma və istifadəsi.

10. 10.
    FH-da əhalinin köçürülməsi Mühazirə

    Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi. Köçürmənin mahiyyəti və üsulları. Köçürmə orqanları, onların tərkibi və vəzifələri. Köçürmənin təminatı və həyata keçirilməsi.

11. 11.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı 1Mühazirə

    Sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığının mahiyyəti, məzmunu.

12. 12.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı 2Mühazirə

    Obyektin dayanıqlığına təsir edən amillər. Sənaye obyektlərinin dayanıqlığının tədqiqatının aparılması. Mülki müdafiənin mühəndis-texniki tədbirləri.

13. 13.
    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı 3Mühazirə

    Sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığının nüvə partla-yışının zərbə dalğasının,işıq şüalanmasının təsirinə görə qiymətləndirilməsi metodikası. Obyektlərin işinin dayanıqlığının yüksədilməsi üçün görülən əsas tədbirlər.

14. 14.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması 1Mühazirə

    FH-da keçirilən xilasetmə və digər təxirəsalınmaz işlərin (X və DTİ) məqsəd,mahiyyət və tapşırıqları. X və DTİ təşkili və yerinə yetirilməsi. X və DTİ-nin keçirilməsi üçün cəlb olunan qüvvə və vəsaitlər.

15. 15.
    Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması 2Mühazirə

    FH-da X və DTİ-nin təşkili və keçirilməsində obyekt dəstə komandirinin işinin mahiyyəti, məzmunu və ardıcıllığı. Xüsusi təmizləmənin təşkili və həyata keçirilməsi. FH-da obyektlər və MM dəstələrinin fəaliyyətinin idarə olunması.

16. 16.
    1. Fövqəladə hallar və onların xarakteristikasıMəşğələ

    Nüvə partlayışı,AES qəzası nəticəsində yaranan radiasiya şəraitlərinin proqnoz və kəşfiyyat məlumatları əsasında aşkarı və xəritəyə çəkilməsi. Radiasiya şəraitinin qiymətləndirilməsi. Məsələ həlli. KTM çıxımı və kimyəvi silahın tətbiqi nəticəsində yaranan kimyəvi şəraitin qiymətləndirilməsi. Məsələ həlli.

17. 17.
    2. FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi. 1Məşğələ

    FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi.Radiasiya nəzarəti (dozimetrik), radiasiya və kimyəvi kəşfiyyat cihazlarının istifadəsi. DP-5V (DP-5B), İMD-1, DP-22V (İD-1, İD-11), VPXR cihazlarının təyinatı,dəsti, quruluşu, işə hazırlaması və istifadəsi.

18. 18.
    3. FH-da yaranan şəraitin aşkarı və qiymətləndirilməsi. 2Məşğələ

    Mühəndis şəraitinin aşkarı və qiymətləndirilməsi. Dağılma və yanğın zonalarının sərhədlərinin təyin edilməsi. Məsələ həlli.

19. 19.
    4. Fərdi mühafizə vəsaitləriMəşğələ

    Əleyhqazdan istifadə qaydaları. R-2 respiratorunun seçilməsi, istifadə edilməsi. L-1 yüngül mü-hafizə kostyumunun (yaxud OZK ümumqoşun mühafizə kom-plektinin) istifadə edilməsi.Pambıq-tənzif sarğının hazırlanması, istifadəsi

20. 20.
    5. Mülki müdafiənin mühafizə qurğuları. Məşğələ

    MM-nin mühafizə qurğuları. Sənaye obyektlərinin fəhlə və qulluqçularının mühəndis mühafizəsinin qiymətləndirilməsi. Mühafizə qurğularının istifadəsi. Mühafizə qurğularının əhalinin qəbuluna hazırlanması. Mühafizə qurğularında əhalinin yerləş-dirilməsi. Mühafizə qurğularında əhalinin davranış qaydaları.

21. 21.
    6. FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı Məşğələ

    FH-da sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı. Sənaye obyekt-lərinin işinin dayanıqlığının nüvə partlayışının zərbə dalğası-nın, işıq şüalanmasının, radiasiya şəraitinin, yanacaq-hava qarışığı partlayışının və KTM kimyəvi zəhərlənmə şəraitinin təsirinə görə qiymətləndirilməsinə aid məsələlərin həlli.

22. 22.
    7. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması 1Məşğələ

    Sənaye obyektlərində fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırıl-ması. Xüsusi təmizləmənin keçirilməsi. Qismi xüsusi təmizləmənin – dezaktivizasiyanın, deqazasiyanın və dezinfeksiyanın keçirilməsi.

23. 23.
    8. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılması 2Məşğələ

    Tam və qismi sanitar təmizləmənin keçirilməsi. İPP-8 (İPP-9, İPP-10) kimyaya qarşı fərdi paket, onun təyinatı, dəsti və istifadə qaydası. Xüsusi təmizəmədə təhlükəsizlik tədbirləri.

24. 24.
    1. Dozimetrik cihazlar. Sərbəst iş

    Dozimetrik cihazlar ionlaşdırıcı şüalanmanın səviyyəsini və qəbul olunan radiasiya dozasını ölçmək üçün istifadə olunan cihazlardır. Bu cihazlar nüvə energetikası, tibb, sənaye və elmi tədqiqat sahələrində radiasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır.

25. 25.
    2. Fərdi mühafizə vasitələri. Sərbəst iş

    Fərdi mühafizə vasitələri insanların sağlamlığını və təhlükəsizliyini müxtəlif təhlükəli amillərdən qorumaq üçün istifadə olunan xüsusi vasitələrdir. Bunlara qoruyucu maskalar, əlcəklər, eynəklər, dəbilqələr və xüsusi geyimlər daxildir.

26. 26.
    3. Radiasiya təhlükəli obyektlərdə qəzalar. Sərbəst iş

    Radiasiya təhlükəli obyektlərdə qəzalar ionlaşdırıcı şüalanmanın ətraf mühitə yayılması ilə nəticələnə bilən fövqəladə hallardır. Belə qəzalar insan sağlamlığına, ekoloji mühitə və maddi dəyərlərə ciddi zərər vura bilər.

27. 27.
    4. Mühafizə qurğuları və onların istifadəsi. Sərbəst iş

    Mühafizə qurğuları insanların fövqəladə hallar zamanı təhlükəli amillərdən qorunması üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi tikili və sığınacaqlardır. Bu qurğular radiasiya, kimyəvi və digər təhlükələrdən mühafizəni təmin edir.

28. 28.
    5. Zəlzələlər. Sərbəst iş

    Zəlzələ Yer qabığında baş verən tektonik hərəkətlər nəticəsində yaranan təbii fəlakətdir. Bu hadisə binaların dağılmasına, insan tələfatına və ciddi maddi ziyana səbəb ola bilər.

29. 29.
    6. Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi. Sərbəst iş

    Fövqəladə hallarda əhalinin köçürülməsi insanların təhlükəli ərazilərdən təhlükəsiz yerlərə vaxtında və mütəşəkkil şəkildə təxliyə edilməsidir. Bu tədbir insanların həyatının qorunması və itkilərin minimuma endirilməsi məqsədi daşıyır.

30. 30.
    7. Qasırğa, fırtına, tufan, çovğun, burağan. Sərbəst iş

    Qasırğa, fırtına, tufan, çovğun və burağan güclü külək və ya intensiv yağıntılarla müşayiət olunan təhlükəli təbiət hadisələridir. Bu hadisələr insanların həyatına, tikililərə, nəqliyyata və ətraf mühitə ciddi ziyan vura bilər.

31. 31.
    8. FH-da sənaye obyektlərin işinin dayanıqlığı. Sərbəst iş

    Fövqəladə hallarda sənaye obyektlərinin işinin dayanıqlığı müəssisələrin təhlükəli şəraitdə fəaliyyətini davam etdirmək və istehsalın fasiləsizliyini təmin etmək qabiliyyətidir. Bu, təhlükəsizlik tədbirləri, ehtiyat sistemləri və əvvəlcədən hazırlanmış fəaliyyət planları ilə təmin edilir.

32. 32.
    Azərbaycan xanlıqlar dövründəMəşğələ

    XVIII əsrin ortalarında Azərbaycanda mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsi nəticəsində meydana gəlmiş xanlıqların ərazisi, sərhədləri, onların idarəetmə formasından bəhs edir.Eyni zamanda mövzuda xanlıqların xarici dövlətlərlə olan əlaqələri də işıqlandırır.

33. 33.
    10. Sənaye obyektlərində FH-ın nəticələrinin aradan qaldırılmasıSərbəst iş

    Sənaye obyektlərində fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması insanların təhlükəsizliyini təmin etmək, zərərin qarşısını almaq və istehsalı bərpa etmək məqsədilə həyata keçirilən tədbirlər kompleksidir. Bu tədbirlərə xilasetmə işləri, təhlükəli amillərin zərərsizləşdirilməsi və bərpa işləri daxildir.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.