Sağlamlıq və əməyin mühafizəsiMövzu planı

1. Sağlamliq və əməyin mühafizəsi kursuna giriş. Sağlamliq və əməyin mühafizəsinin nəzəri əsasları. Əsas anla¬yış¬lar. Təhlükələrin toksonomiyası, siyahısı, kvali¬fika¬si¬ya¬sı, səbəb və nəticələri. Risk nəzəriyyəsinin əsas müd¬dəa¬ları. Riskin münasib konsepsiyası. Riskin idarə olun¬ma¬sı, «səbəb və təhlükələr ağacı» sistemləri. Təhlükəsiz¬ fəaliyyətin təmin olunmasının prinsipləri, üsulları və vasitələri. (M) - Risk nəzəriyyəsi. Sağlamliq və əməyin mühafizəsinin idarə olunması.

Sağlamliq və əməyin mühafizəsinin idarə olunmasının metodiki əsasları. Sağlamliq və əməyin mühafizəsinin erqono¬mik əsasları informasiya uyğunluğu. (Biofiziki uyğunluq, fəza-antropometrik uyğunluq, texniki–estetik uyğunluq). Fəaliyyət təh¬lükəsizliyinin psixologiyası. İnsan – «insan-mühit» sisteminin elementidir. (M) Sağlamliq və əməyin mühafizəsinin ekoloji əsasları. Sağlamliq və əməyin mühafizəsinin təbii aspektləri. Ekoloji aspektlərin təbiət və cəmiyyətlə qarşılıqlı əlaqəsi. Qlobal ekoloji problemlər

Əmək mühafizəsi üzrə hüquqi və təşkilati məsələlər. Dövlət nəzarət orqanları. Təhlükəli və zərərli istehsal amilləri. Travmatizm və xəstələnmənin analizi. Peşə xəstəliklərinin müxtəlifliyi və onların yaranma səbəblərinin təyini. (M)

- İş yerlərində hava şəraitinin işçilərə və iş prosesinə təsiri. İş yerlərində meteroloji şəraitin təsir amilləri. Sağlam əmək şəraitinin yaradılması üçün meteroloji şəraitin təyin olunma üsulları, normalaşdırılması və standartları

Nizamlanan təbii ventilyasiya. Nizamlanmayan təbii ventilyasiya. Sorucu, üfürüci və kombinə edilmiş ümumdəyişdirici mexaniki ventilyasiya. Yerli ventilyasiya. Təbii və mexaniki ventilyasiya və onların hesabatı. İsitmə sistemləri.Təbii ventilyasiyanın effektivliyinə təsir edən amillər. Bəra¬bər təzyiqlər müstəvisi. Ümumi qravitasiya təzyiqi. Deflektorlar. Ümumidəyişdirici ventilyasiya üçün havadəyişmənin hesablanması. Mexaniki ventilyasiya izafi istilik ayrılmaları olan binanın iş zonasında olan me¬teo¬roloji şərait yaratmaq məqsədi. Üfürücü ventilyasiya sistemlərinin əsas elementlərinin yaradılması. Havaqəbuledicilər. Təmizləyicilər. Havanın təmizlənmə effektivliyi. (

- Mexaniki sistemlərdəki mürəkkəb rəqsi hərəkətlər. Hidravlik və pnevmatik sistemlərdə titrəyişlər. Titrəyişlərin fiziki parmetrləri, yerdəyişmə amplitudu (xm) titrəyiş sürəti (m) sürət amplitudu (am), rəqs periodu (T) və tezlik (f). Titrəyişlərinin insana təsiri və zərərli təsirindən mühafizə tədbirləri. Ümumi titrəyişlər, onların təsiri. Aşağı tezlikli ümumi titrəyişlər, daxili orqanların toxumalarının mexaniki zədələnməsi və parçalanması. Ümumi titrəyişlərin mərkəzi və periferik sinir sisteminə, həzm siste¬minə və istinad-hərəkət aparatına təsiri. Yerli (lokal) titrəyişlər. Yerli titrəyişlərin əzələ və sümük toxuma¬la¬rı¬na təsiri. Titrəyiş xəstəliyi. Ümumi və yerli titrəyişlər, onların normalaşdırılması.İstehsalat titrəyişlərinin gigiyenik və texniki normalaşdırılması. Ümumi texnoloji titrəyişlərin normalaşdırma qrafiki. yaranma mənbəyini nəzərə alaraq nəqliyyat, nəqliyyat-texnoloji və texnoloji titrəyişlərin normallaşdırılması. (M)

Səs-küy tezlikləri və fazaları. Sinir və ürək-damar sistemində funksional pozuntular. Səs sahəsi. Eşitmə üzvlərinə səs təzyiqinin orta kvadratik qiyməti. Səs tezliyi. Tezliyinə görə səsin növləri, infrasəslər, eşidilən səslər, ultrasəslər. Eşidilən səs diapazonu, aşağı tezlikli səslər, orta tezlikli səslər, yüksək tezlikli səslər. Maşınların səs-küy xarakteristikası və azaldılma üsulları. İstehsalat şəraitində infra və ultra səslər. Səs-küyün səviyyəsinin normal¬laşdırılması, DÜİST 12.1.003-76. İş yerlərində səs-küyün azaldılması üsulları, səs-küy mənbəyinə təsir, səs-küyün yayılma istiqamətinin dəyişilməsi, müəssisə və sexlərin rasional planlaşdırılması, istehsalat otaqla¬rının akustik emalı, səs-küyün yayılma yolunda azaldılması

kəmiyyət və keyfiyyət göstəriciləri. Şüa seli. İşıq şiddəti. Səth parlaqlığı. Əksetmə əmsalı. Yandan, üstdən və kom¬binəedilmiş işıqlanma. Gözqamaşdırma dərəcəsi. İşıqlanma dərəcəsi. İşıqlanma dərəcəsinin pulsasiyası (döyünmə) əmsalı. (M)

İşıqlandırmanın elektrik, işıq-texniki, iqtisadi və konstruktiv xarakteris-tikaları. Közərmə lampaları. Qaz boşalmalı lampaları. İşıqlandırıcı qurğular. Süni işıqlandırmanın normallaşdırılması. Süni işıqlandırma inşaat normaları və qaydaları. Süni işıqlandırmanın hesablanması. İşıq selinin faydalı istifadə əmsalı. Ümumi bərabər işıqlandırmada vatt üsulu.

- Elektrik zədələri, elektrik yanığı, elektrik nişanları, dərinin metallaşması, mexaniki zədələr. Elektrik zədələrinin 4 kateqoriyası. İnsan orqanizminin elektrik müqaviməti və elektrik cərəyan şiddətinin təsir dərəcəsi. Elektrik zədələnmələrin əsas səbəbləri. Gərginlik altında olan cərəyan daşıyan hissələrə toxunma, yük-sək gərginlikli qurğulara yol veriləndən daha qısa məsafəyədək yaxınlaşma, gərginlik altında olan konstruktiv elementlərə toxunma, yer səthində yaranan addım gərginliyi, elektrik avadanlıqlarını quraşdırdıqda, təmir etdikdə və nizamladıqda onların səhvən dövrəyə qoşulması. Elektrik zədələnməllərinin qarşısını almaq üçün tədbirlər. İnsanın elektrik dövrəsinə qoşulmasının iki sxemi. Elektrik şəbəkəsinin növü və onun neytralının rejimi. Mühafizəedici yerləbirləşdirmə. Elektrik avadan¬lığını təhlükəli hal¬larda dövrədən avtomatik açan qurğular (M) - Mühafizəedici və elektrik sistemindən izolyasinin hesablanması.

Təzyiq altında və ya vakuum şəraitində işləyən müxtəlif qurğular, hermetik bağlanan boru xət¬lə¬ri, balonlar, mayeləşdirilmiş qazlar üçün qablar,sister¬na¬lar,çənlər, avtoklavlar, resiverlər, kompressor qurğuları, buxar qazanları, qazholderlər, vakuum-çalovları, yüksək təzyiq və ya vakuum şəraitində işləyən reaktorlar.

Reaksiyanın sürətindən asılı olaraq yanma prosesi üç forması. Maddələrin yanğın törətmə xassələri. Yanar maddə və materialların kimyəvi tərkibi. Yanar maddə və materialların fiziki-kimyəvi xassələri. Alışma temperaturu. Alovlanma temperaturuna görə yanar maddələri iki qrupu. Öz-özünə yanma qabiliyyəti olan maddələri 3 qrupu. Öz-özünə yanma qabiliy¬yət¬lərinə görə üç qrup.(M)

İnşaat norma və qaydaları (İN və QP-90-81). 6 yanğın-partlayış təhlükəsizlik kateqoriyası. Yanğına qarşı rejimin pozul¬ması. Bina və qurğuların layi¬hə¬lərində buraxılmış nöqsanlar. Elektrik xətlərinin və avadan¬lıq¬larının nasazlığı. Müvəqqəti qızdırıcı¬ların düzgün qurulmaması.Yanğının davametmə müddəti və temperatur rejimi

odadavamlığı. İnşaat materialları və konstruksiyalarının yanma qabiliyyəti. İnşaat konstruksiyalarının odadavamlığı. Odadavamlıq həddi. İnşaat konstruksiyalarının odadavamlığına təsir edən amillər. Binaların odadavamlıq dərəcələri. Odsöndürücü vasitələr və onların yanğın söndürmə xassələri. Yanğına qarşı su təchizatı. Yanğın siqnalizasiyası və rabitəsi. Soyuducu vı izoləedici odsöndürmə vasitələri. Yanma zonasının mühitinə qarışan odsöndürmə vasitələri. Yanğınaqarşı su təchizatı. Köpüklü əl odsöndürücüləri. Karbon qazlı odsöndürücülər. Ovuntu (toz) tərkibli odsöndürücülər. (M)

Elektromaqnit sahə mənbələri. Elektromaqnit sahələrin xarakte-ristikası, əsas parametrləri.Elektromaqnit sahələrin təsirindən mühafizə metodları. Lazer və ionlaşdırıcı şüalanmanın zərərli təsirindən mühafizə.lonlaşdırıcı şüalanmaların normalaşdırılması. İonlaşdırıcı şüalanmalar haqqında anlayış. İonlaşdırıcı şüalanma dozası udulan, ekspozisiya, ekvivalent və effektiv ekvivalent şüalanma dozası.